реклама
super.kg logo

Ата салты: "Арыбаңыз", "Бар болуңуз" - кыргыздын салам берүү жана алик алуу маданияты

 

"Салам бериш - карыз, алик алыш - парыз" деп кыргыздын макалдарында айтылгандай, учурашуу - адамдардын ортосундагы бири-бирине ызаттоо, тааныш же бейтаныш адамдардын ортосундагы болгон мамиленин башаты. Саламдашуу - алмустактан бери элдин ырыс-ынтымагын сактаган, бекемдеген.

Кыргыз элинде байыртан учурашканга карап алик алат. Адам кандай учурашса, ал тууралуу ошондой ой, эки адамдын ортосунда ошондой маанай жаралат. Эгерде адам учурашпай же алик албай калса, "саламга келбей калыптыр, алик алганга жарабайт"деген сөздөр айтылып, сынга кабылган.

"Амандашпай, сөз баштаба" дейт кыргыздар. Адамдын ал-абалын сураган адамга элибиз эч качан текебер, терс мамиле жасабайт, "жаман" деп жооп бербейт. Даанышман ата-бабаларыбыздын бул жообу өз түйшүгүн, өз көйгөйүн башкага оодаргысы, башка адамдын көңүлүн ооруткусу келбеген адептик асыл эрежеси экенин байкоого болот.

Салт таануучулардын жана этнографтардын айтымында кыргыздар амандашканда арыбаңыз деп кайрылышып, анан ага бар болуңуз деп жооп кайтарган.

"Арыбаңыз" деген сөздүн мааниси өтө кеңири жана терең. Ал ооз учунан эле адамдын көңүлүн жубатып, жөн эле айтылган солгун сөз эмес. Ал адамдын ал-абалынан кабар алуу максатында ага суроо иретинде берилген да сөз эмес. Ал адамга кадимки күү-деми, күч-кайратынан тайбай, кайгы-капага жеңдирбей, куунак көңүлдө, узак өмүрдө жашашын каалап, чын дилден айтылган угумдуу, жугумдуу тилек сөз.

"Бар болуңуз" деген жоопто адамдын ал-абалы кандай болбосун, ал үчүн башкысы - бар болуудан, башкача айтканда, тирүүлүктөн өткөн асылдык жок экендигин таасын туюнткан сөз.

Кыргыздар ал-жайды сурашкандан кийин эле"мал-жан эсенби", "айыл-апа тынчпы" деген суроо узатат. Кыргызда "Мал боор эт менен тең" деген сөз бекеринен айтылган эмес. Себеби бул адамдын жандуу жаратылыш ме­нен тыгыз алака-катышын терең аңдап-таануудан улам чыгарылган тыянак. Мында адам табият менен бирге болсо гана анын турмушу жайлуу бо­лот, атүгүл, этин жеген жаныбардын касиети ага өтүп, аны кубат берип турат деген элдик ишенимдин изи даана сезилип турат.

Эркектер арасындагы учурашуу маданияты

Кыргыз элине сиңип калган саламдашуунун бир түрү кош колдоп учурашуу. Бул жоокерчилик заманда адамдардын ортосундагы астейдил мамилени, алардын колунда, койнунда каткан курал-жарагы жок экендигин билгизген ишаарат болгон. Кол алышуу амандашуудан башка да бир бүтүмгө келүүнү, макулдашууну да туюнткан. Ошондой эле улуулата салам берүү, колду бекем кысып учурашуу, ачык маанай, жайдары, шайдоот амандашуу, атчан жөөгө, кичүү улууга, эркек аялга озунуп салам айтуусу керек экендиги элибизде айтылып калган.

Аялдар арасындагы учурашуу маданияты

Кыргызда аялдар илгертен эле азыркыдай кол берип, бетинен өөп учурашкан мындай турсун үнүн өктөм чыгарып, көзүнө тике карап салам айткан эмес. Секелек, турмушка чыга элек кыздар өздөрүнөн улуу кишилерге"амансызбы, арыбаңыз?" деп гана аста салам айткан. Ал эми келиндер болсо жүгүнүп гана салам беришкен. Ал эми жашы ортолоп же жашы өтүп калган байбиче, келиндер акырын башын ийкеп учурашып андан соң гана ал-абалын, айыл-апаны, мал-жанын сурашкан. Аял киши эч качан эркек кишинин көзүнө тик карап учурашкан эмес.

Азыркы учурда коомдо учурашуу, алик алуу маданияты сакталбай жаткандыгын байкоого болот. Кыргыздын саламдашуу сөздөрүнүн ордуна батыштын түпкү мааниси, эч кандай баалуулугу жок түшүнүксүз сөздөрү келди. Каныбызга сиңип өзүнө терең маанини камтыган сөздөрдү күнүмдүк турмушта кеңири колдонбой жаткандыгыбыз өкүндүрбөй койбойт.


кошулду


 
Урматтуу колдонуучу! Эгер сизде коомчулуктун көңүлүн буруп, талкууну талап кылган жаңылыгыӊыз болсо биз менен бөлүшүӊүз.


 Рубрикадагы соңку кабарлар 

Рейтинг: Рейтинг 0 
Комментарийлер(12)
17.04.2018. 16:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
259
Катталган:
25-01-2017
Соӊку аракети:
02-06-2020 21:21
Жынысы:
Белгисиз
+6
"Ассаламу алайкум" деп салам берсе, "ваалайкум ассалам" деп жооп бериш керек.
17.04.2018. 17:12 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
149
Катталган:
29-10-2013
Соӊку аракети:
26-03-2020 11:58
Жынысы:
Белгисиз
+12
Арыбаныздар Кыргыз элим!
17.04.2018. 17:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
17-01-2014
Соӊку аракети:
06-06-2020 15:18
Жынысы:
Белгисиз
+3
эн сонун..
17.04.2018. 19:01 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
400
Катталган:
20-12-2017
Соӊку аракети:
05-05-2020 14:26
Жынысы:
Белгисиз
-6
Арбаныздар Кыргыз элим. Кыргыз болуп торолуп, арабташпай кыргыз болуп жашайлы.
17.04.2018. 19:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
29-12-2017
Соӊку аракети:
21-04-2020 19:29
Жынысы:
Белгисиз
+2
Арбаныздар. Бар болгула. Жараткан Тенир кыргыздарга берекесин берсин. Эн сонун угулат экен. Ушул созду кобуроок колдоном.
17.04.2018. 20:03 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
270
Катталган:
23-12-2017
Соӊку аракети:
04-10-2019 23:48
Жынысы:
Белгисиз
+2
Арбаныздар кыргыздын кыз - жигитери.
17.04.2018. 20:16 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
534
Катталган:
07-02-2014
Соӊку аракети:
05-06-2020 14:14
Жынысы:
Белгисиз
+1
Nuria, Арыбаңыздар деп түзөтүп кой. "Арыбаңыздар" деп бир тамга калып кетиптир
18.04.2018. 08:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
50
Катталган:
13-05-2017
Соӊку аракети:
06-06-2020 11:10
Жынысы:
Белгисиз
-2
арыбаныз-чарчабаныз,демдуу кучтуу болунуз дегенди,ал эми арбаныз деген соз арба деген создон алда(шарить обмануть)дегенди туюндурат
18.04.2018. 09:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
122
Катталган:
06-01-2012
Соӊку аракети:
06-05-2020 23:02
Жынысы:
Белгисиз
+4
Дагы каяктагыны баштап атасынар,Ассаламу алайкум!Сизге Аллахтын тынчтыгы болсун!Ва алайкумуссалам Сизге да Аллахтын тынчтыгы болсун!Ушундай эле салам беруу болот бизге
18.04.2018. 10:45 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
444
Катталган:
10-09-2012
Соӊку аракети:
21-05-2020 15:21
Жынысы:
Белгисиз
+2
Ыраматылык Чон Атам дайыма арыбаныздар деп баштачу бироолорго жолукканда.Айрыкча иш устундогулорго.Эмне эле ушинте берет дечумун.Маанисин кийин тушундум.
18.04.2018. 21:09 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
176
Катталган:
14-11-2015
Соӊку аракети:
01-03-2019 12:40
Жынысы:
Белгисиз
+1
кыргызымдын салтары ото маанилуу.Ошондуктан салтты унутпай уланталы.шариятка туура келбейт дешет шарият оз жолу менен болсун.Салты сактайлы кыргыз элим
20.11.2019. 01:15 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
318
Катталган:
17-11-2015
Соӊку аракети:
03-05-2020 16:15
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Бирөөлөргө жакпаса да айтам. Эң эле сонун салам-алик. Арыбаңыз!
Бар бол (бар болуңуз)
Азыркы муун унутта калтырып жатат.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул кабарды окуду:

Кабарлардын саны:
145163;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
SUPER.KG порталына жайгаштырылган материалдар жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу SUPER.KG порталынын редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: