Архив
944   945   946   947   948   949   950   951   952   953   954   955   956   957   958   959   960   961   962   963   964   965   966   967  
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912   913   914   915   916   917   918   919   920   921   922   923   924   925   926   927   928   929   930   931   932   933   934   935   936   937   938   939   940   941   942   943  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

5 СОТЫХ ЖЕРГЕ АЛМА ТИГИП, 8 ТОННА ТҮШҮМ АЛСА БОЛОТ

№961 6-12-май, 2021-ж.


"Элибиз жемиш бак тигип, түшүмүн сатып киреше таап жашоолорун жана өлкөнүн экономикасын көтөрүшү керек. Ал үчүн жемиши өтүмдүү, эрте түшүм берүүчү бактардын сортторун өстүрүү кажет. Биздин өнүгүү стратегиябыз багбанчылыкта",- дейт "Борбор Азия багбандар биримдигинин" жетекчиси багбан, экоактивист Абдулла Капаров. Абдулла мырза 50 жашта, кичи мекени Оштун Кара-Суу районунун Учкун айылы. Каарманыбыздын айыл чарба жаатындагы кызыктуу ойлорун угуп көрдүк.

– “Борбор Азия багбандар биримдиги” коому кандай идеядан улам түзүлгөн?

– 2015-жылы бир долбоор менен Лейлек районунун Арка айылына барып, ал жакта 1,5 жыл жашадым. Аркада бак-дарак жок бопбоз, ысык коңшу өлкөлөрдүн айыл, шаарлары жапжашыл, салкын. Иштер менен коңшу өлкөлөрдүн шаарларына барып жаттык. Такыр жерге суу чыгарып, жемиш бактарды тигип салышкан. Бир жолу бирөөнүн жүзүм багына бардым. Ээси “16 гектар жүзүм багым бар, өткөн жылы үшүк жүргөндө түтөткү салып жүзүм бакты сактап калдым. Элдикин үшүк уруп кетти. Мен жүзүм сатып 560 миң доллар киреше көрдүм. Түшүм жакшы болбогон жылдары 200-250 миң доллар киреше алам” деди. Ошондо мага биз эмнеге бак отургузбайбыз деген ой келип, элди багбанчылыкка үйрөтүү керек деген идея жаралды. “Борбор Азия багбандар биримдиги” коому 6 жыл мурун түзүлгөн. Расмий катталганына 3 жыл болду. 7 облустун 40 районунда 2 иреттен, андан тышкары 8 шаарда болуп элге бак тигүү, аларды багып-кароо, зыянкечтерине каршы күрөшүү жаатында бак-даават жүргүзүп келдик. Ишибиз токтобой улана бермекчи.

– Сиздердеги долбоорлор боюнча айтсаңыз.

– Бизде 5 сотых, 10 сотых, 1 гектарга бак тигүү, 7 облуска 7 ири питомник курдуруу, жер астындагы сууларды бургулап чыгаруучу техникаларды алып келүү, балдарды чет өлкөдөн агрономдукка окутуу, сырттан эт, сүттү мол берүүчү мал породаларын алып келүү жана башка жаатта долбоорлор бар. Жемиш багы – киреше булагы. Жемиши кымбат сатылчу, бат түшүм берүүчү мыкты сортторун тигүү керек. Мисалы, жапыз жана жарым жапыз бойлуу жемиш бактары 2-жылда эле аздан түшүм бере баштайт.

1 гектар алма бак тигүүгө 10 миң доллар акча кетет. Мунун 2 миң доллары тегерегин тосконго, 3 миңи тамчылатып сугаруу системине, 7 миңи көчөттөргө кетет. Эгер мынча каражат жок болсо алгач 5 же 10 сотыхка тигип, андан түшкөн кирешени топтоп, анан бактын аянтын 1 гектарга жеткирсе болот. 5 сотыхка 200 түп жапыз бойлуу алма көчөтү батат. Жетилгенде ар бир түп 40 килограммдан түшүм бергенде эле 8 тонна алма аласың. Бизде кээ бирлер “жаңгак тиктим эле 8-9 жыл болду, али түшүм бере элек” дейт. Азыр жаңгактын 5 жылда мөмө түйүүчү сорттору бар.

Азыр бак тиккенден кеч калдым дегендер күздө тиксе болот. Сортторду аймактын климаттык шартына карап сатып алуу керек. Алманын делишес, старкримсон, голден делишес, гренни смит, жонатан сыяктуу кышкы сорттору кышка жакшы сакталат, жакшы өтүп, мол акча болуп берет. Кара өрүктүн кургатып сатууга тулпар, уркуя, стенлей сортторун эксе жаңылбайт. Тигип, атайын аппарат сатып алып жемишин кургатып, кышы менен сатса акча. Көлдө краснощекий, спитак кремовый, эффект сортундагы өрүктөрдү көбөйтүү зарыл. Жапыз бойлуу кокон гилас тиксе буталбайт, жумушу жеңил. 1 түбү 5-жылда 40 килограмм түшүм берет.

Кыргызстанда 1 миллион 300 миң гектар жер бар. Мунун 300 миңи колдонулуп, калганы бош жатат. Сугат маселеси чечилген эмес. Бош жаткан жерлерге суу чыгарып 1 миллиард 200 миң көчөт тиксе батат. Ошончо көчөт тигилсе, кийин жемиши канча пайда алып келерин өзүңүз эсептеп көрүңүз.

Бак тигесиңби, жашылчабы же буурчакпы, капуста, дарбызбы, айтор, химиялык жер семирткичтерди колдонбой, биогумусту колдонуу керек. Биздин максат – элди жашылча-жемишти органикалык жер семирткич менен өстүрүүгө үгүттөө. Химиялык жер семирткичтер көп колдонулуп өстүрүлгөн жашылчаларды чет өлкөгө киргиздирбейт. Андыктан элдин ден соолугуна зыян келбеши үчүн, чет өлкөгө сатып өткөрүү үчүн биогумусту колдонуңуздар. Биогумустун өзүн сатып миллионер болууга толук мүмкүн.

Айылдагы үй-бүлө мал багат, кык бар. Ошол кыкка калифорния сөөлжандарын коё берсе, алар биогумусту иштеп чыгара берет. Биогумусту өзгөчө Нарын облусу, Алай, Токтогул району колго алышы керек, себеби мал, кык көп. Нарындын климат шартына клюква, голубика, брусника, черника өстүрсө болот. Алар кымбат сатылат.

– Бургулап суу чыгаруу жаатында кеп салсаңыз.

– Азыр айыл чарбаны өнүктүрүү боюнча инвесторлор өлкөгө 55 миллион доллар бөлүп жатат. Ошол акчаны бизге берсе биз 20 миллионуна чет элден 5000 метр тереңдиктен бургулап казып суу чыгаруучу техникаларды сатып алат элек. Суу чыгарып бош жаткан жерлерге, адырларга бак тигилмек. Бак тигүү менен өлкөнү жашылдантат элек, аба тазармак, токойлор, аны менен кошо канаттуу, жаныбарлар, суу, булактар көбөймөк. Өлкөдө 1,5 миллион гектар жайыт деградацияга кабылган. Ал жерлерди калыпка келтирүүдө да бак тигүүнүн пайдасы зор.

35 миллион долларына питомниктерди курдурат элек.

– Сыягы, сиз заманбап питомниктерди куруу боюнча айтып жатасыз.

– Ооба, жапыз жана жарым жапыз бойлуу көчөттөрдү чыгармакпыз. Бир шакка башка бактын чырпыгын кыйыштырып чыгаруу эмес, бул көчөткө лабораторияда In vitro ыкмасы колдонулуп, пробиркада чыгарылат. 1 жылда 1 лабораториядан 30-40 миллион көчөт чыгарса болот. 1 питомникке 5 миллион доллар, ал эми 7 облуска 35 миллион доллар керек. Ар питомникте 200 гектар жер, 20 гектар теплицасы, In vitro лабораториясы, административдик имараты болот. Ошондо биз чет өлкөдөн көчөт эмес, анын жалбырагын же башка бөлүгүнүн кичинекейин гана сатып келебиз. Мисалы, жалбырак дейли, аны атайын суюктукка эритип, клеткасын алып туруп клондоп көбөйтүп, анан боксторго коюлат. Кийин теплицада, анан сыртка жерге өстүрүп, сатууга чыгармакпыз.

– Малды семиртүүчү тоют чөптөрдүн уругун алып келүү тууралуу да сунуштарыңыз бар экен...

– Ооба, сорго, италия бедесин, топинамбур, амарант, кышкы рапс жана башкалардын уругун алып келип сээп, өстүрүүнү сунуштап келем. Балдарды агрардык окуу жайларда окутуу зарылчылыгы чоң. Биздин өлкөнүн Түркиянын Измир шаарындагы ошондой окуу жайы менен келишими бар, анда учурда 4 гана бала окуп жатат. Дагы миңге жакын балдарды окутуп алсак, алар келип иштеп, багбандарга жардам бермек, айыл чарба көтөрүлмөк. Каражат болсо аймактарда да агрардык окуу жайларды ачат элек.

Азыр экономикалык кризис коронавирус пандемиясынан улам ого бетер күчөөдө. Андыктан ар ким кышкыга камылгасын азыр башташы керек. Помидор, болгар калемпири, сабиз, түрп, картошка, пияздын түшүмдү мол берүүчү сортторун тигиңиз. Кышкыга татымалга деп болгар калемпирин, сабизди, көк чөптөрдү кургатып же тоңдуруп алыңыз. Ушинтсеңиз акчаңыз үнөмдөлөт.


– Маегиңизге рахмат!

Канымжан Усупбекова



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(3)
12.05.2021. 22:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
511
Катталган:
31-03-2016
Соӊку аракети:
23-06-2021 07:28
Жынысы:
Белгисиз
+1
Молодец киши экен.
14.05.2021. 08:03 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
27
Катталган:
19-01-2021
Соӊку аракети:
22-06-2021 13:44
Жынысы:
Белгисиз
+1
бак тиккилле туугандар
17.05.2021. 07:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
14
Катталган:
02-11-2020
Соӊку аракети:
23-06-2021 00:41
Жынысы:
Белгисиз
0
Ушул киши менен кантип байланышабыз
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
25710;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2021 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Турусбеков 109/1
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: