Архив
944   945   946   947   948   949   950   951   952   953   954   955   956   957   958   959   960   961   962   963   964   965   966   967  
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912   913   914   915   916   917   918   919   920   921   922   923   924   925   926   927   928   929   930   931   932   933   934   935   936   937   938   939   940   941   942   943  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Дөөлөт Сыдыков, манасчы: «МАНАСТЫН УРПАГЫ ЭЧ КАЧАН ЧӨГӨЛӨБӨЙТ»

№961 6-12-май, 2021-ж.


Манас – улутубуздун өзөгү. Элибиздин башына кыйын күн түшүп турганда биз түбүбүзгө кайрылып, кыргыз деген уюткулуу журт экенин дагы бир жолу эске салалы дедик. Маектешим манасчы Дөөлөт Сыдыков “азыр тажиктер жашаган жердин баары мурун кыргызга тиешелүү жер болгон” дейт.

– Арыбаңыз, Дөөлөт мырза! Баткен окуясы көкүрөгүбүздү эңшерип кетти. Окуя тууралуу маектешели деп чакырып калдык.

– Арыбаңыздар! Бул окуя жүрөктү тилип кетти, шейит кеткен боорлорубуздун жаткан жерлери жайлуу болсун! Капыстан келип кол салышты, коңшулук сыйды бузушту. Керек болсо “Манас” эпосунда тажиктер жердеген жердин баары кыргыздыкы болгону айтылат. Тажикстанда Медиян деген чөл бар, Манас атанын Кумайык деген ити ошол жерден табылган.

“Медияндын чөлүндө,

Кең балбандын төрүндө,

Кайыбынан кабылган,

Кумайык жок жеринен табылган”,- деп жатпайбы. 1924-жылга чейин ал жерлер биздики болгон, кийин Союз учурунда аларга бөлүнүп калган. Алардын бизден жер талаша турган, курал менен кирип элди атканга жөнү жок эле. Биздин көп жерлерибиз, Кытайга, Тажикстанга, Казакстанга орустар жер бөлүштүргөндө кошулуп кеткен. Буга тарыхый далилдер бар. Байыртадан кыргыз элинин бирөөгө тийишпеген айкөл мүнөзү бар, бирок катылгандын катыгын берет. Биздин эл эмнени гана көргөн эмес, согушту, ачарчылыкты, жокчулуктун баарын көргөн. Бирок башка кыйын күн түшкөндө бир муштум болуп бириге калган касиетибиз жоголбоптур, ошого сүйүндүм.

– Манас атабыз көп элдин башын кошкону айтылып келет эмеспи...

“Кулаалы таптап куш кылдым,

Курама жыйнап журт кылдым.

Үзүлгөндү уладым,

Чачылганды жыйнадым”,- деп “Манаста” айтылат. Билесизби, бардык куш тапка келет, бирок кулаалы тапка келбейт. Ошону да таптадым деп жатат Манас. 40 чоро кырк улуттан чогулган. Түрк, түркмөн, казак, өзбек, мурун жакуттар деп аталчу, азыркы якуттар ушунун баары тектеш эл. Ар улуттан жыйнап журт кылып, Кыргыз каганаты деп аталып турган учурда Уралдан берки жерлер биздики болгон.

“Оролдун белин жайлаган,

Оодарып малын айдаган.

Сырдын боюн жайлаган,

Сыдырып бээ байлаган”,- деп айтылат улуу дастаныбызда. Орол деген жер кийин Урал болуп кеткен. Ошончо эл бир туунун алдында Манас атабызга баш койгон. Биз бул жолу да ок атканга ок атып жооп бергенге каруубуз, дымагыбыз да келмек, улуу эл экенибизди билдирип айкөлдүк кылдык. “Түгөнгөн сайын түтөгөн, чабылган сайын күчөгөн” жоокер, көчмөн элбиз. Ошол үчүн тажиктер кыргыз элине катылганга чейин жети өлчөп, бир кесиши керек эле.

– “Манас атабыздын жубайы Каныкей тажик кызы болчу”, “жок андай эмес” деп социалдык тармакта бир топ талаш-тартыш болду, ушуну тактап берсеңиз.

– Каныкей Темиркандын эрке кызы болгон. Кайсы бир варианттарда кайыптан келген кыз дешет. Азыркы тажик жеринде көчмөн эл отурукташкан, тажиктер кийин келген. Андыктан тажик кызы болгон дегенге негиз жок. Кээ бири кыпчак кызы болгон дешет. Атасы Темиркан деп жатабыз, бул ысым кыргызда эле бар.

– Түптүү эл экенибиз чындык. Бирок ошол улуулук азыр калдыбы же жөн эле “кыргызбыз” деп төш кага беребизби?

– Туура айтасыз, майдаланып кетип баратканыбызды моюнга алыш керек. Ошентсе да ичибизде тытыша берген менен, сырттан бирөө келсе бир муштум боло калган биримдик каныбызда дагы деле бар. Муну эл өткөн жылдагы коронавирустун кесепетинде, Баткен окуясында далилдеди. “Курал бербесеңер да Баткенге барам” деп чыккандар болду, үйдө отура албай көбү ошол жакка кетти. Бул каныбыздагы баатырлык. Куралыбыз жок болсо да каныбыз кайнаганда өзүбүздү токтото албай калабыз. Бул окуяда чагымчылдар да болбой койгон жок, бул да илгертеден бар.

“Кара-Суунун үстүндө бедел бар да, бедел жок,

Калың кыргыз ичинде нелер бар да, нелер жок?”- дегендей, эл ичинде коркогу, чоркогу, эрени, эси жогу да бар. Буга эч нерсе кыла албайбыз. Күйгөн унаалардын үстүнө чыгып алып, сүрөткө түшүп, ушундай мүшкүлдөн да өзүнө пиар жасагандарды көрүп ушул саптар эсиме түштү. “Бир колуң менен бергенди экинчи колуң көрбөш керек” деген кеп бар. Жардам берсе да аны даршан кылыштын кереги жок.

– Эл өкүлдөрүнүн түштөн кийин барып, формаларды кийип алып сүрөткө түшкөнү элдин кыжырын келтирди. Сиздин оюңуз?

“Келбей тургула, жарандык кийим менен жүрсөңөр ким кыргыз, ким тажик билинбей калат, тынч бүтүрөлү” дешкен үчүн барбай жатышты го деп ойлодум алгач. Кийин барып бир сом берип, миң сом бергендей кыйкырып, сиз айткандай, форма менен сүрөткө түшүп жүргөнү осол болду, менимче. Мурда эле чечип коюшпайт беле ушуга жеткирбей? Мурдагы окуялар сабак болгон жокпу? Маселе бар экенин баары билет, аны чечмейинче бирөө келип чечип бербейт же маселе өзүнөн-өзү учуп кетпейт. Түштөн кийин барып алышып өздөрүнө упай топтогон жакшы эмес, уят. Чече алышпаса чече тургандарга мүмкүндүк бериш керек. 30 жылдан бери эле шайлангыча укмуш убадаларды берип, өткөндөн кийин эле дымы чыкпай калып жатышпайбы. Дагы кыргыз кыйын экен, ушуларга түткөн, айрылып, жыртылып жоголуп кетпеген. Маселени жок дегенде азыр чечиши зарыл. Былтыр пандемияда чогулткан акчалардын эсебин беришкен жок. Мигранттар чогулткан, карапайым эл чогулткан, чет өлкөдөн жардам катары келген акчалардын биринин эсеби жок. Жок дегенде ошол катаны кайталабай, Баткенге келген жардамды жакшы көзөмөлдөө керек.

– Окуядан бир аз четтеп, кайра “Манаска” кайтсак. Сиз Монголияда Чыңгызхандын эстелигинин жанында манас айтканыңыз эске түштү. Тилибизди билбеген эл манасты кандай кабыл алат?

– Чет жерде көп жолу манас айткам. Тилди түшүнбөгөн менен, эмоциядан, баяндап жаткан үндүн обонунан билишет. Манастын энергиясы бар. Түшүнбөсө да сезиле турган руху бар. Кээде тилди билбесе да “сен ушул тууралуу айттың окшойт” деп таап койгон учурлар болгон. Башка элдин “Манасы” болгондо дүйнөгө дүңгүрөтүп салышмак, биз мындан алыстап кеттик. Өзөгүбүзгө кайтышыбыз керек. “Өсө турган эл өзүн сыйлайт, өспөй турган эл жатты сыйлайт” дейт. Өзүбүздүн тегибизди, кебибизди, тарыхыбызды аздектесек өнүгөбүз. Аякты-биякты ээрчип элеңдей берсек кантип өсмөк элек?

– Сизди "Гиннесстин рекорддор китебине" каттатуу иштери кайсы этапта бара жатат?

– Мен деле эл катары күтүп жатам. Ал жакта пандемия болуп иштер токтоп турат. Буюрса, оюбуз ишке ашат деп ойлойм.

– Маек соңунда сизге эркин микрофон...

– Биз улуу элдин урпактарыбыз, муну унутпайлы. Кудай ак калпак кыргыз элибизден, Ала-Тоодой жерибизден, Манас деген демибизден айрыбасын! Манас атанын тукуму эч качан жеңилбейт, чөгөлөбөйт! Элибизге сабыр, кайрат тилейм.

Нуржамал Жийдебаева



"Манастын урпактары жылаңач кол менен деле жерин коргоого даяр" дейт манасчы Дөөлөт Сыдыков

Автор: Медина Найманова
Оператор: МухамадЗиямидин Турдубек уулу

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  6 
Комментарийлер(2)
11.05.2021. 12:27 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
56
Катталган:
05-11-2019
Соӊку аракети:
23-06-2021 07:17
Жынысы:
Белгисиз
+2
Бар болуңуз, адамдын ички сезимин өжөрдүлгүн ар намысын патриоттулугун ойгото турган сөз айтыпсыз.
12.05.2021. 17:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
80
Катталган:
19-10-2016
Соӊку аракети:
22-06-2021 21:23
Жынысы:
Белгисиз
+1
Манасчылар сонун адам, оздорунун дуйносу, энергиясы башкача
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
25710;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2021 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Турусбеков 109/1
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: