Архив
944   945   946   947   948   949   950   951   952   953   954   955   956   957   958   959   960   961   962   963   964   965   966   967   968   969   970   971   972   973  
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912   913   914   915   916   917   918   919   920   921   922   923   924   925   926   927   928   929   930   931   932   933   934   935   936   937   938   939   940   941   942   943  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

«АТАНЫН ТАГДЫРЫН» ЖАРАТКАН АЛП БЕКСУЛТАН ЖАКИЕВ КАЗА БОЛДУ. АРТЫНАН БАЙБИЧЕСИ ДА КЕТТИ...

№960 29-апрель-5-май, 2021-ж.


Кыргыз Эл Баатыры, Кыргыз Эл жазуучусу, Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыктын лауреаты, III даражадагы «Манас» орденинин жана «Даңк» медалынын ээси Бексултан Жакиев 25-апрелде 85 жаш курагында дүйнө салды. 2 күндөн кийин байбичеси Сабира Турсункулова ооруканада көз жумду. Жубайлар 65 жыл чогуу өмүр сүрүп, эки уул, бир кызды тарбиялашкан. Алп инсанды жана жубайын санаалаштары эскеришет.

АДАБИЯТТЫН АЛПЫ ТУУРАЛУУ

Бексултан Жакиев 1936-жылы 16-январда Ысык-Көл облусунун Тоң районуна караштуу Бөкөнбаев айылында туулган. Ал 1958-жылы Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетин аяктаган. 1960-1962-жылдары Москвадагы киносценаристтердин эки жылдык жогорку курсунда окуган. Эмгек жолун «Кыргызфильм» киностудиясында редакторлуктан баштап, кийин Маданият министрлигинде, Мамлекеттик кинематография комитетинде, Кыргызстан театр ишмерлер союзунда жетекчилик кызматтарда иштеген. 1994-2000-жылдары «Манас-1000» мамлекеттик дирекциясынын көркөм жетекчиси, директору, 1994-жылдан тартып Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлык боюнча комитеттин төрагасы болгон. Жакиев «Атанын тагдыры», «Саадак какты», «Миң кыял», «Алтын аяк», «Өкүм», «Күттүргөн жаз да келер», «Жүрөлүчү жүрөк оорутпай», «Жаза» жана башка драмалардын, бир катар новелла, аңгеме, очерк, киносценарийлердин автору.

“СҮЙЛӨШЧҮ ЭЧ КИМИМ КАЛГАН ЖОК”

Мар Байжиев, жазуучу, драматург:

– Кетип калды (ыйлап). Байбичеси да кетип калды. Биз Бексултан менен студент кезден чогуу өстүк. Экөөбүз тең Кыргыз мамлекеттик университетинин филология факультетинде окудук. Сабира болсо экономика факультетинде окучу. Кийин экөө баш кошуп калышты. Бексултан чоң жазуучу. Мен “Атанын тагдырын” көргөн сайын көл болуп ыйлачумун. Анткени биз согушту көрүп калдык да, башыбыздан өткөн. Бул гениалдуу чыгарма.

Үй-бүлөбүз менен катышып жүрдүк. 8-мартта Сабиранын туулган күнү болчу. Жыл сайын бул күнү Төлөмүш Океев, Бексултан болуп чогулчубуз. Төлөмүш ачык-айкын, бакылдап-шакылдаган киши болсо, Бексултандын кичине кылтыймасы бар эле. Эл “дос болгондон кийин бири-бирин мактап-жактайт да” деп айтышы мүмкүн. Андай эмес. Төлөмүш болобу, мен боломбу, Бексултан болобу, чыгармаларыбызды окуп чыккандан кийин майын чыгара иликтеп, айтчубузду айтып, начар жерлерин тилдеп, ушундай ачык болчубуз. Кийинкилер кыйтың-куйтуң болуп кетишпедиби. Бизде андай жок эле. Ошондуктан 1960-жылдары кинобуз, драматургиябыз өнүгүп-өскөн.

Бексултан менен акыйлашып, какшыкташып калчу элек. Өзүбүздүн атмосферабыз бар болчу, азыр эч кимим калган жок. Сүйлөшөйүн десең, эч ким түшүнбөйт, түшүнгүсү да келбейт.

Сабира ага сонун жубай болду. Ал таластык кыз да, ошондуктан аны Каныкей деп койчубуз. Ал чыгармачылыгына жакшы кийлигишип, ар бир драмасын көрүп, айтчусун айтып турчу.

8-мартта Сабирага чалгам. Ошондо ал “Бексултан жүрөгү ооруп ооруканага жатып калды” деди. Жүрөгү ооручу, врачтар аппарат байлап беришкен. Аны улам алмаштырып турчу. Коронавирустан кетти деп жатышат. Мен антип ойлобойм, ал оору менен балдары ооруган экен. Бексултан жүрөгү ооруп кетти го. Жаткан жерлери жайлуу, топурагы торко болсун!

“КАН БАСЫМЫМ КӨТӨРҮЛҮП, 5-6 КҮН БАШ КӨТӨРӨ АЛБАЙ ЖАТТЫМ ДЕГЕН”

Жаныш Кулмамбетов, драматург, театр таануучу, Театр ишмерлери союзунун президенти:

– Бексултан Жакиев кыргыз драматургиясына биринчи эле чыгармасы менен кирген калемгер. Мен мектеп курагымдан эле кыргыз драматургдарынын чыгармаларын кызыгып окучумун. 1973-жылы уюшулганына 1 жыл болгон Ош улуттук драма театры Фрунзе шаарына чыгармачылык отчёт менен келди. Спектаклдерди көргөндөн кийин Кыргызстан театрлар коомунда талкуу болгон. Ошондо талкууга катышкандардын ичинен тили, ою курч Жакиев мага өзгөчө таасир калтырган. Анда жаш эле, чачы тармал болчу. Театр чөйрөсүнө активдүү аралашкандан кийин жакындан тааныштым. Бир учурларда бул киши иштеп кеткен Маданият министрлигинин репертуардык-редакциялык коллегиясынын башкы редактору болуп калдым. Ошондо түздөн-түз драматургдар менен иштештим. Кийин театр ишмерлери союзунда чогуу иштештик.

Жакиевди кыргыз турмушунун эки олуттуу учурун жазып калтырган мыкты драматург деп ойлойм. Согуштан кийин үмүтүн үзбөй өмүр бою балдарын күткөн ата-энелерди баяндаган. Трагедияны, үзүлбөгөн үмүттү жашоодогу көрүнүштүн өзүндөй кылып реалисттик маанайда чагылдырып берген. “Жүрөлүчү жүрөк оорутпай” чыгармасында ошондой атанын 30 жылдан кийинки турмушун баяндаган. Чыгармада ата кайрымсыз келин-уулунун кайдыгер мамилесин көрүп, карылар үйүнө кетүүгө мажбур болот. Улуттун башына келген көйгөйдү, бир коомдук түшүнүктөн экинчи коомдук түшүнүккө өтүүнү чагылдырган. Бексултан Жакиев тили образдуу, диалог куруусу кынтыксыз драматургдардын катарына кирет, артык баш эч нерсе таба албайсың.

Акыркы жолу 8-апрелде сүйлөшүптүрмүн. Анда актриса Искра Раимкулова тууралуу жакшы пикирин айткан. “Жаш театр таануучуларды, сынчыларды тарбиялап алсак жакшы болот эле” деди. Мен Искусство университетинде быйыл театр таануучулардын, сынчылардын бөлүмү ачылганын, студенттер окуп баштаганын айттым. Ал сыркоолоп жатканын айтты. “Кан басымым көтөрүлүп жатат, өмүрүмдө мындай ооруган эмесмин. 5-6 күн баш көтөрө албай жаттым. Врачтар “магниттик толкундар жүрүп жатат, ошонун таасири болсо керек” дешти. 2 күндөн бери башымды көтөрүп калдым” деген эле. Коронавирус менен ооруптур. Узатуу зыйнатында Абдыганы Эркебаев “коронавирустун кесепетинен каза болду” деп айтпадыбы. Сабира эже да коронавирус менен ооруп реанимацияда жаткан. 26-апрелде “эсине келди” дешкен. 27-апрелде өтүп кетти. Сабира эже да маданият тармагында иштеди. Бирок кесиби экономист.

Кыргызда “аял жакшы – эр жакшы” деген сөз бар. Эженин мыктылыгы, чыгармачылыгын түшүнө билгендиги Бексултан агабыздын ушундай чыгармаларды жаратуусуна өбөлгө болсо керек. Бексултан ага кыялы чукул, оюндагысын бетке айткан, эч нерседен тайманбаган, көк жал мүнөздүү адам эле. Ушул мүнөздү көтөрүп 65 жыл өмүр сүрүүнүн өзү аялдын мыктылыгын айтып турат. Жаткан жерлери жайлуу болсун!

“ЖАКИЕВ КЫРГЫЗ ДРАМАТУРГИЯСЫН ЖАҢЫ ДЕҢГЭЭЛГЕ КӨТӨРДҮ”

Советбек Байгазиев, публицист-жазуучу, сынчы, адабият таануучу:

– Бексултан Жакиев Кыргыз драматургиясын өнүктүргөн инсандардын бири. “Кыргыз кино керемети” дегендей эле, Союз учурунда “драматургия керемети” деген термин пайда болгон. Бул термин Мар Байжиев, Бексултан Жакиев, Токтоболот Абдумомунов, Чыңгыз Айтматовдун драмаларына байланыштуу чыккан. Жакиев кыргыз драматургиясын жаңы деңгээлге көтөргөн инсан. Ал Кыргыз драматургиясына психологизмди алып келген. Психологизмди прозага Айтматов, ал эми драматургияга Жакиев алып келген. Адамдын жан дүйнөсүн, ички санаркоолорун, толгонууларын көрсөтүү жагынан “Атанын тагдыры” алдына чыгарбайт. Жакиев кенен ойлонгон, адамгерчиликтүү, чыгармачылык досторуна кең пейил мамиле жасаган киши болчу. Жаштарга колдоо көрсөтүп, коомдук иштерге активдүү катышчу. Маданиятка күйүп дайыма маданияттын маселелери боюнча позициясын билдирип турчу. "Манас" боюнча да эмгеги чоң. “Манастын” чакан жыйнагын чыгарган.

Жакиевдин драматургиясынын чокусу – “Атанын тагдыры”. Бул чыгарма кыргыз адабиятында эң бийик чыгармалардын бири. Мен урматтаган чыгармачыл инсан, адабий авторитет катары сыйлачумун. “ХХ кылымдагы Кыргыз драматургиясынын тарыхы” китебимде Жакиевдин кыргыз драматургиясына сиңирген эмгегин мүмкүн болушунча көрсөтүүгө аракет кылгам. Анын чыгармаларын басма сөзгө сындап жазчумун. Бирок ал мамилебизге таасирин тийгизген жок. Сынды кандай кабыл аларын да билдирген жок. Дайым жаркылдап учурашчу. Жакиев залкар инсан. Жаткан жери жайлуу болсун.

“Супер-Инфо” гезитинин эмгек жамааты Бексултан Жакиевдин жана жубайы Сабира Турсункулованын дүйнөдөн өткөнүнө байланыштуу жакындарынын аза кайгысын тең бөлүшүп, терең кайгыруу менен көңүл айтат.

Перизат Музуратбекова



Эл жазуучусу Бексултан Жакиев менен коштошуу зыйнаты өттү

Автор: Гүлзада Абдырахманова
Оператор: Чыңгыз Калбердиев

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(2)
05.05.2021. 09:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
226
Катталган:
26-01-2016
Соӊку аракети:
05-08-2021 00:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
♡♡♡ОШ♡♡♡
+2
Бейиштик болсун.Жакиев"Атанын тагдырын"24 жашында жазган экен.Мектепте окуп жүргөндө бир аз окудук эле,кайрадан окуп чыгышым керек экен.
09.05.2021. 20:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
42
Катталган:
21-10-2020
Соӊку аракети:
04-08-2021 22:43
Жынысы:
Белгисиз
0
Кайран Залкар жазуучу кетти ааламдан! Билбеген маркуртка кары бир чал кетти. Жаткан жериниз жайлуу болсун
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
25897;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2021 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Турусбеков 109/1
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: