Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912   913   914   915   916   917   918   919   920   921   922   923   924   925   926   927   928   929   930   931   932   933   934   935   936   937   938  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Дөөлөт Сыдыков, манасчы: “ДИПЛОМДУУ ЖАЛГЫЗ МАНАСЧЫ МЕНМИН”

№936 12-18-ноябрь, 2020-ж.


Манас айтканда манасчы менен кошо термелип, кээ бир жерин ыйлап отуруп уккан адам азыр жокко эсе. Элибиздин көөнөрбөс казынасы болгон Манасты 14 саат бою тынбай айтып “Гиннесстин рекорддор китебине” кирем деген демилгеси менен Дөөлөт Сыдыков белсенип турат. Манасчылык жолунда кызыктары менен бирге түйшүктөрү, манасчылык өнөр тууралуу маектештик.

– Дөөлөт мырза, кош келипсиз! 14 саат бою манас айтам деп белсенип жатасыз. Бул демилге мурун эле оюңузда жүргөнбү?

– Арыбаңыздар, бул кеп мурун эл ичинде айтылып жүргөн, бирок демилгени көтөрүп чыккан эмес. Ой багып жүрүп эми ушу убакка туш келди. Дүйнө жүзүндө жандуу эпос катары "Манас" эле айтылып келе жатат. Жандуу дегеним, башкалар жаттап айтышат, биздей болуп аян көрүп, күндөп-түндөп айткандар жок. “Гиннесстин рекорддор китебине” катталуу үчүн арыз жазганыңда анын саатын айтышың керек экен. Биз 14 саат дедик. Ашса ашуу керек, бирок кем калбаш керек. Элдин батасы менен, буюрса, айтабыз.

– Сиз мурун тынбай канча саат айттыңыз эле? Даярдыктар кандай болуп жатат?

– Мен буга чейин бир нече жолу 12-13 саатка чейин айткам. Анда даярдыгым жок эле айткам. Манасчыларда деле машыгуу болуш керек. Көп айтыш керек, айтайын десең уккан адам аз. Даярдык катары мүнөздөп тамак ичип, залга барып машыгып, чуркап жатам. Манасчынын даярданганы – элге манас айтуусу керек. Илгери чоң манасчы Дыйканбай атабызга “бир жума манас айтып бересиң” дегенде, “Көкөтөйдүн ашын эле бир жумадан ашык айтам” деген экен. Келдибек манасчы болсо бир ай манас айтканда “эми бүттүбү манасың?” деп сурашса, бир кап таруудан бир ууч алып “мен мына, ушунчасын эле айтып бүттүм” деген экен. Ушундай касиеттүү адамдардын артында элдир-селдир бара жаткандарданбыз (күлүп). Манас улуу сыр, анын кырк чоросу кырк башка улуттан келген, ошончо окуяны, тарыхты козгогон баш-аягы жок баян.

– Манасчылардын баары аян алат дешет, сизге кандай аян болду?

– Чоң атам манасчы болгон. Өзүмдүн атам да манас айтып жүрдү. Эки эжем да манас айтчу эле. 12 жашымда мектепте түшүм майрамы болуп, манас айтасың деп мени чыгарып коюшту. Мен айта албай ыйлап жибергем. Ошондон кийин Саякбай атабыз түшүмө кирип, “балам, манасты мындай айтып жүр” деп үйрөттү. Көп кирчү түшүмө, манас айттырып, угуп, үйрөтүп жүрдү. Көзүн көрбөсөм да, мен аны устатым деп келем.

– Манасчынын көкүрөгү кандай болот?

– Манасчы таза болбосо кут качып кетет. Арамдык, куйтулук, ичи тардык болбошу керек. Айкөл, кенен болушу керек. Манас айтып жатканда реалдуу дүйнө менен Манастын дүйнөсүнүн ортосунда тургандай абалда болосуң. Көбүрүп-жабырып, ошол окуяларга аралашып жүргөндөй болбосо, анча сап кайдан куюлуп келмек? Ал дүйнөгө сүңгүп кире албасаң айта албайсың. Ал дүйнөгө ыплас абалыңда кире албайсың. “Манас айтып жатканда чарчайсыңбы?” дешет. Чынында чарчабайсың, кайра энергия көбөйүп калат. Суунун деле алдын тосуп койсо агымы бузулуп кетет эмеспи, манас өнөрү да ушундай, ал айтылыш керек, агып турушу керек. Ал чөлгө барат, же башка жакка барат.

– Өнөр тукумдан келет дешет, сизде кандай болду?

– Сыдык чоң атам күндүзгүгө караганда түндө манасты жакшы айтчу экен. Чоң энем келин болуп келгенде чочуп кетпейин деп башына бычак коюп жатчу экен. Чоң энем кошокчу болгон. Ал үч эмдин түгөйү. Өзүмдүн атам эрте жетим калыптыр. “Далай эле аян алдым, аттиң, атам жок багымды ачкан киши жок болуп калды” деп өкүнчү эле. Өнөрү ачылбай калган экен. Өз апам казактын найман уруусунан болот. Бир нерсени алдын ала билет, бирок аны карманган жок. Балдарынын ичинен мен манасчы болдум.

– Өнөр жолуңуз кандай болду?

– Түшүмдө Саякбай атам устатым болсо, өңүмдө атам устатым болду. Ал ким келсе да мени чакыртып алып эле манас айттыра берчү. Аябай уялчаак бала элем, бирок атам болбой эле айттыра берчү. Анан, тим эле Саякбай атадан да ашыра мактайт, андан бетер уялтып (күлүп). Ушинтип мактап элдин алдына алып чыгып жүрүп атам жолумду ачты. Орто мектепти бүткөндө төрт жылдай айылда болдум, атам “манасчынын окуусу болмок беле, кайсы манасчы окуду эле?” деп калчу. Анан борборго келип Улуттук консерваторияда фольклор бөлүмүндө окудум. Эки жыл окугандан кийин кетейин десем Эстебес Турсуналиев алып калган. Эстебес ата Муратбек Бегалиев агайга айткан окшойт, ал “манас бөлүмүн ачып берейинби, каласыңбы?” деди. “Калам” десем манас бөлүмүн ачып берип, менден кийин да көбү окуду.

Ошентип кыргызда дипломдуу жалгыз манасчы болуп калгам (күлүп). Негизи диплому бар манасчы жок да.

– Көп манасчылар Ысык-Көл аймагынан чыкканы табышмактуу эмеспи? Ушуну манасчылар кандай түшүндүрүшөт?

– Жети дубандан манасчылар чыккан. Бирок манасчылык мектепти түптөп кеткен күчтүүлөрү Ысык-Көлдөн чыгышкан. Манас атабыз Кыргыз жерине келгенде Ысык-Көлгө сугу түшүп калган экен деп айтылат. Аябай суктанганда энергиясы өтүп кетет дешет. Өзү “мени даңктаган манасчылар ушул жерден көп чыгат” деп айтканы бар дешет. Менимче, ошол нерседен улам деп ойлойм.

– Интернет желесинде комментарийлерди окуп отуруп “Дөөлөт “Гиннесске” кирүү үчүн хайп жаратып жатат” дегендерди да окудум...

– Манасчылык – бул бүгүн бар, эртең жок деген нерсе эмес. Бул өнөргө кирдиңби, чыга албайсың. Манасты айтам деп, кийин таштап койгондор өмүрү менен жооп берген учурлар болгон. Манас аркылуу хайп кылып жиберүү жеңил-желпи оокат эмес. Хайп кылам деп хайт кетип калуу мүмкүн. Манастын жүгү оор болот. Бул улуу касиет. Мен болгону жакшы тилек менен “элдин башына мындан ары кут келсин, ар биринин көкүрөгү ойгонсун. Мен Манастын тукуму, Кошойдун, Бакайдын тукумумун деген ой келсин” деп белсенип турам. “Сен хандын тукумусуң” деп жаштардын аң-сезимин ойготуш керек. Эми бетин чүмкөп алып сүйлөй бергендер сүйлөй берсин. Булар Манас атанын убагында деле болгон, эми деле боло берет. Биз мамлекеттин бүтүндүгү үчүн, элдин руху үчүн жасай турган иш болуп жатат.

– Кайра иш-чарага келсек, ошондо 14 саат бою тамак ичпей, ордуңуздан турбай айтасыз, туурабы?

– 14 саат чек эмес, андан ашсак деп турам. Кар жаап калса деген жагы да каралган. Айнек боз үйдүн ичинде жылуулук болот. Микрофон, үн күчөткүч орнотулат. Суу ичпей, нан жебей, май жебей, табарсык бошотуп албай, бир отурган боюнча айтылышы керек.

– Ата-бабалардын касиети колдосун, сизден ийгилик күтөбүз.

Нуржамал Жийдебаева



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(2)
16.11.2020. 10:10 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
6
Катталган:
09-12-2014
Соӊку аракети:
03-12-2020 17:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
+1
Азаматсыз!
16.11.2020. 23:33 
Тайпасы:
Конок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
19-10-2020
Соӊку аракети:
02-12-2020 00:11
Жынысы:
Белгисиз
0
Сизге дем куч каалайбыз.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
24831;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: