реклама
Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912   913   914   915   916   917   918   919   920   921   922   923   924   925   926   927   928  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ЧЫЧЫРКАНАК ТЕРИМ – КӨЗДҮН МАЙЫН АЛГАН МАЙДА ИШ

№927 10-16-сентябрь, 2020-ж.


Ысык-Көл облусунун Түп аймагына болгон сапарым бул жолу чычырканак терүү мезгилине туш келди. Убакыттан пайдаланып теримге чыккан айрым тургундар менен баарлашууга үлгүрдүм. Облус тургундары жай мезгили аяктап калган учурда чычырканак сатып акча табышат. 1 адамга 2 килограммдан ашык терүүгө тыюу салынат. Жергиликтүү жашоочулар бул мөмө-жемишке акыркы жылдары суроо-талап көп болуп, мындан улам аны терип, саткандар да көбөйгөнүн айтышат. Бул макалада Ой-Тал айылынын тургундары бул кичи бизнестин күнгөй-тескейи, кирешеси, түйшүгү тууралуу кеп курушат.

“ЧЫЧЫРКАНАК ТЕРИМИ 1,5 АЙГА ГАНА СОЗУЛАТ”

Айыл жергесинде туруктуу иш жок болгондуктан, айрым тургундар чычырканак чогултуп сатып, пайда табышат. Бул жаатта дасыккан айыл тургундары жемишти чогултуу жолдорун айтып беришти. Каармандарым аты-жөндөрүнүн жашыруун калышын суранышты.

– Чычырканактын сезону август айынан башталып, сентябрдын орто ченине дейре уланат. Чычырканакты токойдон машинелерге салып жүктөп келебиз. Жемишти ар ким ар кандай алат, мисалы, бирөө бакты түбү менен кыйып, мөмөсү бар шагын секатор менен кесип алып, калганын таштап салышы мүмкүн. Бул туура эмес. Чычырканактар бийик өскөндүктөн, аны башынан атайын жасалган узун жыгачыбыз менен тартып, мөмөлүү шагын кесип алабыз да, баштыктарга салабыз. Токойдо чычырканак көп, бирок көзгө көрүнгөнүн эле ала бербейбиз. Эгер мөмө бутакка өтө жакын болуп, жыш өссө, аны кесүү маалында тоскоолдук жаратып, эзилип кетет.

Токойго үч күндө бир келип, 20 килограмм чычырканак жүктөп кетем. Аны үйгө барганда алдына жөнөкөй кездеме салып, көлөкө жерге жаябыз. Үйгө алып келгенден кийин беш күнгө чейин шагынан кеспей сактоого болот. Андан кийин кичинекей кайчы же тигүүчүлөрдүн кайчысы менен мөмөсүн бирден кесип алабыз. Топ-тобу менен кырккандар дагы жок эмес. Үйдө атайын тешиктери бар табактарыбыз бар, ошого салабыз. Мунун жакшы жери – ыпыр-сыпырлардан тазаланат. Мен эртеден кечке жалгыз отуруп 5 килограмм чычырканак кесем. Эгер үй-бүлө мүчөлөрү жардам берсе, андан көп өлчөмдө кесебиз. Кыркылган чычырканактын алдына жөнөкөй кездеме салып, жука жайып, муздак жерде үч күнгө чейин сактоого болот. Айрым адамдар жаңылып целлофанга төгүп коюшу мүмкүн. Бул туура эмес, целлофан эзип жиберет. Ал эми калган бутагын отун кылабыз.

Чычырканактын 1 килограммын 120 сомдон өткөрөм. Бир сатканда эле 2500 сом табабыз. Бул акча майда-чүйдөлөрүбүзгө жарайт. Үйдөгү сиңдим экөөбүз бир айда 100 килограммдан ашык чычырканак кестик. Башкаларга жеңил көрүнүшү мүмкүн, бирок иш жүзүндө көздүн майын алган өтө майда иш. Чычырканак кесем дегендерге чыдамкайлык керек.

“15 ЖЫЛДАН БЕРИ ЧЫЧЫРКАНАК КЕСЕМ”

Кезектеги каарманым бул жаатта 15 жылдык тажрыйбасы бар экенин айтат:

– Ашыкча акчанын зыяны жок эмеспи, он беш жылдан бери бул жаатта иштеп жүрүп тажрыйбалуу болуп калдым десем болот. Токойду, камышты аралап, саздарды кечип жүрүп, кай жерде кандай чычырканактар бар экенин билип калдым. Кыйынчылыктар жок эмес, бул өсүмдүк коргоого алынгандыктан, алууга же кыюуга тыюу салынат. Токойдо жүргөндө кадимкидей эле экологдордон качабыз.

Жылдан жылга чычырканакка болгон талап өсүп жатат, аны менен катар кескендер да көбөйдү. Эки-үч жыл мурун 1 килограммын 60 сомдон сатсак, эми 120 сомго чейин көтөрүлдү. Жайкы эс алуу учурунда жол боюнда сатып тургандар килограммын 160-180 сомго чейин сатышат. Мурун базарга алпарып сатчубуз, азыр кардарлар үйгө чейин келип алып кетишет. Негизинен Казакстандан келген эс алуучулар көп алышат.

Көп жылдан бери бул жаатта иштеп, чычырканак кесүүнүн түрдүү жолдорун издедим. Чычырканактарды кышкысын тоң боюнча алып келип, үйдөн кесип көрдүм. Бирок ал мөмө кыямга гана жарайт экен. Андан сырткары эски кир жууган машиненин сыккычына бутактары менен салып, ширесин сыгып алгандарга күбө болдум. Чычырканакты кышында кыям, компот кылып сактоого жана сатууга болот. Жолун билгендер майын алып сатышат.

“ЧЫЧЫРКАНАКТАРДЫ КАЗАКСТАНГА ЖӨНӨТӨМ”

К.А. аттуу тургун айыл тургундары чогулткан чычырканактарды сатып алып, Казакстанга жөнөтөрүн айтат. Ал чычырканакты алып өткөрүүгө уруксат кагазы бар экенин белгиледи.

– Мен чычырканактарды элден кымбат баада алып, Казакстанга жөнөтөм. Сезон маалында жумасына эки жолу 1 жарым тоннадан жөнөткөн учурларым болду. Негизинен облус боюнча 12-13 айылдан жыйнайм. Чычырканакты көбүнчө акчага муктаж болгондор кесишет. Анткени көздүн майын алган өтө майда иш. Мен иштин канчалык татаалдыгын билип, жон терим менен сезип, карапайым элден базар баасынан жогору алам. Анткени элдин эмгегин баалайм.

Чычырканак коргоого алынган өсүмдүктөрдүн катарына кирет. Бул чычырканак тергендерге тоскоолдук жаратат. Эгер экологдор кармашса, айып пул салып, ызы-чуу кылышат. Мен башында чет өлкөгө чыгарып жатканда тоскоолдуктар болгон, бирок азыр кыйынчылыксыз эле чет өлкөгө экспорттойм. Анткени атайын эрежелерге ылайык документ жасатып алгам. Менин оюмча, чектөө киргизгени бир жагынан туура эмес. Анткени бул дагы кадимки эле бак сыяктуу. Бутаган сайын кийинки жылы жакшы түшүм берет. Эгер эч ким мөмөнү жыйнап албаса, ал жылдан жылга майдаланып кетет. Ошондуктан чычырканакты туура жол менен кесип туруш керек. Он беш жылдан бери иштеп жүргөндөр туура кескенди билишет. Антпесе пайдалуу мөмө жөн эле талаада калып жатат. Биринчиден, чычырканактын ден соолукка пайдасы чоң, экинчиден, жакыр үй-бүлөлөргө жардам болот. Кыргызстан боюнча чычырканак Ысык-Көлдө, андан сырткары Суусамырда көп өсөт. Бирок суусамырлыктар кесишпейт, анткени мал чарбачылыгы менен жан багышат. Ошондуктан мамлекет чычырканакты кесүүгө уруксат бериш керек. Кээде сатуучулар “экологго кармалып калдык” деп чырылдашат, мен экологдор менен сүйлөшүп, аларды коё берип коюуну суранам. Эл жыргаганынан кесип жаткан жок, чычырканакты көйгөйү көптөр кесишет.

“ЧЫЧЫРКАНАК КОРГООГО АЛЫНГАН”

Чычырканак сейрек кездешүүчү өсүмдүктөрдүн катарына кирип, мамлекет тарабынан коргоого алынган. Аны кыйган адам канча көлөмдө айып пул төлөйт, бул тууралуу Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциянын өкүлү Бакыт Мусабаев айтып берди:

– Ысык-Көлдүн жээгинде өскөн чычырканактар сорту боюнча "моюлдай чычырканак" деп аталат. Бул өсүмдүк сейрек кездешүүчү өсүмдүктөрдүн катарына кирип, мамлекет тарабынан коргоого алынган. Ар бир жаранга 2 килограмм өлчөмүндө чычырканак алууга уруксат берилет. Эгер андан ашып кетсе, өкмөттүн 2013-жылдын 3-майында кабыл алынган №224 токтомунун негизинде айып пул салынат. Айып пулдун өлчөмү – 381 сом 48 тыйын. Ушул суммадан тартып кыйылган бутактын узундугуна жана мөмөнүн өлчөмүнө жараша көбөйө берет. Ал эми бул мөмөнү чет өлкөгө экспорттоо үчүн тиешелүү мекемелерден уруксат кагазын алыш керек.

Жолдубек Качкынбаев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
14.09.2020. 21:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
21
Катталган:
18-04-2020
Соӊку аракети:
21-09-2020 20:58
Жынысы:
Белгисиз
0
Экологдор башка нерсени коргоп алгылачы,!! биз жакта чычырканак токой бар эчкимдин ищи жок, кыйып атабы, орттоп атабы, терип атабы, эчким эчнерсе дей албайт,,кээ бирлер Гана дарылыкка теришет..
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
24493;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: