Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

"БИЗ ТАРАПКА БИР ЖАРЫМ СААТТАЙ ОК АТЫП ТУРУШТУ..." БАТКЕНДЕГИ ЧЕК АРА ЧАТАГЫ КҮБӨЛӨРДҮН КӨЗҮ МЕНЕН

№898 16-22-январь, 2020-ж.


“Алыскы туугандан жакынкы кошуна артык”. Деген менен Кыргыз-Тажик мамлекеттик чек арасындагы такталбаган тилкелердин айынан эки өлкөнүн чек арачылары, жергиликтүү тургундарынын ортосунда байма-бай чыр чыгып, тирешүүдөн адам өмүрү кыйылган учурлар болуп келе жатат. 9-январдан 10-январга караган түнү Баткен районунун аймагында дагы бир чек ара чатагы чыгып, окуя өлкөгө дүрбөлөң салды. Чатак кантип башталып, эмнелер орун алды? Аймактагы оор кырдаалды ошол кооптуу тилкелерде жашаган жергиликтүү тургундар айтып беришти.

ОКУЯНЫН ЧОО-ЖАЙЫ:

2020-жылдын 9-январынан 10-январына караган түнү адегенде Баткен районунун Орто-Бөз айылына жакын Жака-Өрүк тилкесинде Кыргыз жаранынын автоунаасын, андан кийин ушул эле райондун Достук айылынын тургунунун автоунаасын Тажик жарандары таш менен уруп, айнектерин талкалап салышкан. Ушул эле күнү Көк-Таш айылынын Дахма тилкесине карата Тажик тараптан ок атылган. Октон жаракат алгандар жок. Ок атыла баштаганда Көк-Таш айылынын 254 тургуну үйлөрүнөн чыгарылып, Шайдулла Ганы атындагы мектепке жайгаштырылды. Алардын көпчүлүгү жаш балдар жана аялдар болчу.

Кыргыз-Тажик чек арасындагы кырдаал боюнча эки тараптуу сүйлөшүүлөр жүргүзүлдү. Анда кырдаалды турукташтыруу үчүн жергиликтүү элге түшүндүрүү иштерин жүргүзүү, чек арачылар менен укук коргоо кызматкерлеринин биргеликте иш алып баруусу макулдашылды. Ошондой эле Баткен району менен Тажикстандын Исфара райондорунун чыр-чатак көп катталган чек ара тилкелерине видеобайкоо системин орнотуу сунушу айтылды.

Бул арада Тажикстандын Чек ара кызматы "чатакка Кыргыз жарандарынын аракети түрткү болду" деп маалымат таратып, Кыргызстандын Чек ара кызматы болсо бул маалыматты толугу менен четке какты.

11-январда Көк-Таш айылынын бийликке нааразы тургундары айылды Дахма аймагы менен байланыштырган жолду, Ош-Баткен-Исфана жолун тосушту. Топтолгон элди милиция күч менен таратып, аталган айылдын 4 тургунун “чек арадагы кырдаалды курчутууга аракет кылды” деген негизде кармап кетти. Алар Баткен райондук милиция бөлүмүнө жеткирилди.

13-январда Көк-Таш айылынын тургундары Бишкекте маалымат жыйын беришип, милиция тарабынан кармалган 4 жаранды бошотуу талабы менен Ак үйдүн алдында нааразычылык акциясын өткөрүштү. 14-январда алар 1 айга камакка алынганы белгилүү болду. Камакка алынган 4 жаранды бошотуу жана вице-примьер-министр Жеңиш Разаковдун отставкага кетүүсүн талап кылган эл 15-январда Ак үйдүн алдына кайрадан чогулду.

“ЧЫР ЧЫККАНДА ТАЖИКТЕРДИН КӨЧКӨНҮН КӨРБӨЙБҮЗ”

Мунарбек Каттабеков 13-январда Ак үйдүн алдына чек арадагы чыр боюнча кармалган төрт жаранды бошотуу талабы менен чыккандардын бири. Ал журналисттердин суроолоруна жооп берип жатып Көк-Ташта жашоо кооптуу экенине карабай айылдан көчүп кетүү ою жок экенин билдирди.

– Чыр-чатак чыкканда жергиликтүү элге оор эле болот. Коркунуч туулса, айылдагыларды мектепке көчүрүшөт, ал эми Тажик жарандарынын көчкөнүн көрбөйбүз. Мындан улам алар алдын ала даярданып, балдарды, аялдарды адегенде башка жакка көчүрүп коюп, анан жаңжал башташабы деген ой келет. Биз алар менен аралаш жашайбыз, бир көчөдөн басып, бир арыктан суу ичебиз. Ошондуктан күнүмдүк турмуш-тиричиликтеги жагдайлардан да чыр чыга берет. Учурда айылда 3 миңдей адам жашайт, арасында чет өлкөгө иштегени кеткендер да бар. Ушул жерден айта кетүүчү жагдай, иш жок экенине карабай кээ бир үй-бүлөлөр ата-энесин, жерин коргош үчүн чет жактарга иштеп келүүгө кетпей жүрүшөт.

Көк-Таш кимдир-бирөөлөр үчүн жөн эле Көк-Таш болсо, биз үчүн туулган жер. Ал жерден көчүрөбүз дешсе да көчпөйбүз. Биз мекенибизди коргоого даярбыз.

“КОШУНАМДЫН ҮЙҮН ӨРТТӨП, УНААЛАРДЫ ТАЛКАЛАШТЫ”

Көк-Таш айылынын тургуну Кайратбек Ибрагимов окуя кандайча башталганын айтып берди. Ал түнү менен эч ким уктабай чек араны кайтарышканын айтат:

– Мен Көк-Таш айылында жашайм. Окуя кантип башталды? Чыр чыкканга чейин Тажикстандын жарандары Кыргызстандын аймагындагы үйдүн короосун өздөрүнө кошуп, тосмо коюп алышкан. Биздин айылдаштар тосмону алдырабыз деп тажик тарап менен пикир келишпестик чыкты. 9-январга караган түнү тажиктер таш ыргытып, биздин айылдагы бир үйгө өрт коюп кетишиптир. Ал менин кошунам болот. Үйдүн ээси жумуштары менен 2 күн мурда Бишкекке кеткен болчу. Бактыга жараша, үйдө эч ким жок болгондуктан жабыркагандар болгон жок. Мындан башка дагы бирөөнүн жыйган чөбүн өрттөшүптүр. Мунун баары түн ичинде болгон, биз таң атканда көрдүк. Эртең менен барганыбызда үй күйүп, өрт өчүп бүткөн экен. Биз сак болуш керектигин түшүнүп, башка үйлөрдү да өрттөп кетишпесин деп чогулдук. Айылдаш байкелер, достор болуп 10-январга караган түнү уктабай чек араны күзөтүп жүрдүк. Ошол түнү саат 1-2 чамасында тажиктер Ош-Исфана жолунда бараткан кыргыздардын бир жүк ташыган жана бир жеңил унаасына таш ыргытып, айнектерин талкалап, башка үйлөрдү да таш менен ургулап башташканда жооп кылып биз да таш ыргыттык. Мындан кийин алар ок атууга өтүштү. Бир жарым сааттай улам-улам атып турушту. Биз коргонуу үчүн чогулганыбыз менен, эч бирибизде курал жок эле. Кудай сактап эч кимге ок тийген жок. 10-15 мүнөттө чек арачылар келишти. Түнү менен эч ким уктаган жок, топ-топко бөлүнүп саат кечки ондон таңкы алтыга чейин кезектешип күзөтчүлүк кылдык.

“ЖЕРДИ АЛДЫРБООНУН ЖОЛУ – АНЫ ТАШТАП КЕТПӨӨ”

– Дахма аймагында 40-45тей түтүн бар. Алардын арасында киши жашабаган, ээси шаарга же чет жерге иштегени кетип, кароосуз калган үйлөр да бар. Ал эми биздин Көк-Таш айылыбызда 1500-2000дей киши жашайт. Биз эртеси Исфана жолун тосуп турганыбызда милиция 5-6 кишини кармап кетти. Аларды "элди жолду тосууга үгүттөдү" деп, Тажик жарандарынын сөзүнө ишенип кармап кетишти. Ал байкелер элди бөлүп-жара турган кишилер эмес. Чынында эч ким эч кимди үгүттөбөй эле өзүбүз чогулганбыз. Каршылык кылганыбызга милиция карабайт экен. 3 күндөн бери аларды коё бербей кармап отурушат.

Чоңдор сүйлөшүп жатабыз дегени менен, бизде маселе чечилет деген үмүт жок. Айылдын эли бул бийликтен үмүт кылбай, өз алдыбызча каршы турушубуз керек деген бүтүмгө келген. Биз бийликтен эч нерсени күтпөй эле өзүбүз чек араны кайтарып, жерлерибизди таштап көчүп кетпей, ушул жерлерди алдырып жибербейли деп жашап жүрөбүз. Жер биздики болгон соң бир үйдү эмес, алакандай жерди да коргош керек да. Мен 22 жаштамын, элчилеп шаарга, Орусияга иштеп кетпей, айылда жер иштетип, дыйканчылык кылуу менен алектенем. Жерди коңшуларга алдырбоонун жолу – аны таштап чыгып кетпөө.

Кыргыздар сабырдуу калкпыз, Тажик жарандары көп учурда тийишип башташат. Менимче, алар дал ушул Көк-Таш айылын алууну көздөшөт. Себеби аны алса Орто-Бөз, Ак-Сай айылдары, Лейлек району, Самаркандек дагы башка айылдар Тажикстандын ичинде калып анклавга айланат. Алар ошону көздөп маал-маалы менен тийишип, чыр чыгарышат деп ойлойбуз. Көк-Таш анклавда калчу болсо андагы эл Кыргызстанга өтө албай калып, көчүп чыгышат деген ойдо жүрүшсө керек, аны биз жакшы билебиз. Көк-Таш аркылуу Төрт-Күл суу сактагычына дарыя өтөт. Аны тосуп алса Баткенге суу барбай калат. Азыр тургундар бул тууралуу сөз кылуудан да кооптонуп калышты. Себеби маалымат тараткандын баарын милиция кармап кетип жатат.

11-12-январда мектепте түн өткөргөндөн кийин айылдагы көпчүлүк башка айылдарга, туугандарыныкына кетип калышты. Мектеп ачылганы менен, окуучулардын жарымынан көбү сабакка барыша элек.

“ЧЕК АРА ЧАТАКТАРЫ КАДИМКИ КӨРҮНҮШ БОЛУП КАЛДЫ”

Окуянын дагы бир күбөсү Дастанбек Каримов чек ара маселесин чечүүгө Кыргызстанда рычагдар бар деген ою менен бөлүштү:

– Мен Көк-Ташка кошуна айылдан болом. Учурда Бишкектеги жогорку окуу жайлардын биринде билим алып жүрөм. Кышкы каникулда айылга баргам. Кайра шаарга кайтар күнү ушул чек ара чыры катталды. 10-январда көк-таштыктар таң эрте жолдун боюнда чогулуп турушкан экен. Ары-бери өткөн унаалар токтоп, ичинен кишилер түшүп, кайра жолун улап жатышыптыр. Биздин айдоочу болсо токтобостон айдап өттү. Дароо телефонумду алып чыгып, чогулган элди видеого тартып социалдык тармактагы баракчама бөлүшүүгө жетиштим. Колумдан келгени ушул болду. Кыргызстандын башка булуң-бурчундагылар да кайдыгер карабасын, билишсин деген ой келди. Ичим ачышып кала бердим.

Чек арада чыр чыкмай, ок атышуу кадыресе көрүнүшкө айланып баратат. Былтыр сентябрь айында Максат айылында орун алган ок атышууда менин байкемдин үйүнө да ок тийген. Президент баш болуп премьер-министр, элчилик Тажик тарапка талап коюп, Кыргыздын кызыкчылыгын коргой албай жатканын фактылар көргөзүп турат. Натыйжасыз жолугушуулар, сүйлөшүүлөр элди сооротуп алдап келүүдө. Тажикстан бизден электр энергиясынан, ичүүчү, сугат суудан жана башкалардан көз каранды. Ушул рычагдарды колдонбой жатабыз, бийликте чечкиндүү инсандар жок болуп жатат.

Айпери Хожаева
koom@super.kg



Кыргыз-Тажик чек арасындагы абал боюнча Ак Үйдүн астында митинг өттү

Автор: Кызжибек Раимова
Оператор: Элчибек Кыштообаев

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -1 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23792;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: