Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ЖЕР ТҮБҮНӨН СЫМАП КАЗГАН КЕНЧИ

№896 2-8-январь, 2020-жыл


Сымап дүйнөдө сейрек кездешкендей эле, аны өндүргөн Айдаркен сымап комбинаты (Баткен облусу, Кадамжай району) да сейрек комбинаттардын катарына кирет. 600 метрге чейинки тереңдикте казылчу сымап кенинде иштөө оңой эмес. Аталган комбинатта 17 жылдан бери шахта жетекчиси болуп иштеп келе жаткан Пазылжан Козибаев сымап казуунун түйшүгү, сырлары тууралуу айтып берди.

КОМБИНАТ ТУУРАЛУУ

Украинанын Донецк облусундагы Никитов атындагы сымап комбинатын немистик баскынчылардан сактап калуу үчүн 1941-жылы Кыргызстанга, Айдаркенге көчүрүлүп келинген. Ошентип «№5 комбинат» аталышта өз ишин баштаган. Убагында 3500 адам иштеп турган. 2002-жылдан бери акционердик коом катары иштеп келет.


«2009-ЖЫЛЫ ШАХТАЛАРДЫ СУУ БАСЫП КАЛГАН»

– Комбинатта Советтер Союзу кезинде негизинен сымап өндүрүлсө, учурда сурьма жана флюорит да өндүрүлөт.

Сымап фармацевтикалык жана аскерий өнөр жайларда колдонулса, сурьма батарейка жана аккумулятор, ал эми флюорит краска чыгарылуучу өнөр жайда пайдаланылат. Сымап, сурьма, флюорит Индия, Орусия, Түркия, Судан, Түштүк Корея, Кытайга экспорттолот. Кээде Европа өлкөлөрүнөн буюртмалар түшүп калат.

Комбинаттын иши түрдүү себептер менен 2009-жылы 5-6 айга токтотулган. Шахталарга суу толуп кеткен. Анан комбинаттын иши кайра жандандырылган. Сууну сордуруп чыгаруу үчүн кубаттуу 10 насос тынымсыз иштеп турду. Шахтадагы керектүү техникалар, алардын ичинде салмагы 8 жана 10 тонна болгон 2 электровоз да суу түбүндө калган. Суу сордурулгандан кийин электровоздор даттан тазаланып, кайра рельске коюлду. Буга 1 ай кетти. Эгер жаңы электровоз сатып алса 70 миң доллар турмак. Азыр деле Советтер Союзу кезинен калган айрым станоктор иштеп жатат. Кээ бирине 80 жылдан ашып калды.

Учурда «Восточная» (тереңдиги 380 метр) менен «Западная» (тереңдиги 660 метр) шахталары иштеп жатат. Ал эми «Вспомогательная» шахтасынын (тереңдиги 495 метр) суусу сордурулуп жатса, «Новая» шахтасы (тереңдиги 600 метр) токтоп турат.

Менин кол алдымда жумушчу жана атайын адистер болуп жалпы 156 адам иштейт. Шахта биздин айылдан бир топ чакырым алыстыкта жайгашкандыктан жумушчуларды автобус ташыйт.

Кендеги жумуш көбөйгөндө 3 нөөмөт менен иштесек, азыр 2 нөөмөт менен иштеп жатабыз. Иш 6 саатка созулат. Ар нөөмөттө 50 чакты адам болот. Алардын ичинде кем дегенде 4 бургулоочу, 1 жардыруучу адис болот.

«ШАХТАНЫН ТҮБҮНӨ АБА ЖЕТПЕЙТ, ЖЕЛДЕТИЛИП ТУРАТ»

– Эртең мененки нөөмөткө саат 7де келип, нарядга катышабыз. Анда мурунку нөөмөттөгүлөрдүн иши, иш процессиндеги маселелер, бүгүнкү иш-тапшырмалар каралат. Анан атайын адистер шахтанын оозундагы түшүп чыкчу жерлерди текшерип, оңдоочу жерлери болсо оңдоп чыгышат. Шахтанын тереңине клеть (лифт сымал техника) менен түшөбүз. «Восточнаянын» түбүнө болжол менен 6-7 мүнөттө, «Западная» шахтасынын түбүнө 11-12 мүнөттө түшөбүз. Элестетиңиз, 380 же 660 метр тереңдикке түшкөнүңүздү. Салыштырсак, болжол менен бири 126 кабат, экинчиси 220 кабат үйдүн бийиктигиндей болуп калат. Шахтанын түбүнө абанын жетиши кыйын, андыктан желдетүү системи орнотулган.

Шахтанын түбүнө жеткен соң горизонталдуу багытта кен казылчу жерге жөнөйсүң. Ага жеткиче алыстык бир нече чакырым болуп калышы мүмкүн. Учурда казуу иштери 2 чакырым алыстыкта жүрүүдө. Андыктан электровоздун вагонеткаларына отуруп жетебиз. Мен жетекчи катары бургулана турган жерлерди, ал жерлердин коопсуздугун текшерип чыгам, мындан соң калгандары ишке киришет. Анткени адамдардын өмүрү үчүн жоопкерчилик жетекчилердин моюнунда. Эч нерсени көз жаздымда калтырбай карап-текшерүү зарыл.

Бургулоочулар алгач кен казылчу жерлерди бургулап, ар жерге оюк-тешик жасашат. Жардыруучулар ал оюк-тешиктерге жардыргыч заттарды коюп, жардырышат. Андан кийин ал жердеги тек көчүп түшпөйбү деп текшерип чыгасың. Анан кенди шахтадан ташып сыртка чыгаруучу жумушчулар ишке киришет. Башкача айтканда, казылган кен электровоздун вагонеткаларына жүктөлөт, вагонеткалар болсо кельт менен сыртка чыгарылат. Андан соң кен машиналарга жүктөлүп, комбинатка жеткирилет.

«1 БАЛЛОН СЫМАП 3500-4000 ДОЛЛАР ТУРАТ»

– Комбинатта кен адегенде талкалагыч-майдалагычка салынып, көлөмү ширеңкенин кутусундай өлчөмдө майдаланат. Анан кен сыйымдуулугу 60 тонналык мешке түшүп, «күйгүзүлөт». Муздак суу менен буулантылат, фильтрленет, жыйынтыгында сымап алынат. Сымап баллондорго куюлуп, сакталат. Сымаптын тыгыздыгы абдан чоң болгондуктан салмагы оор, бир баллондун салмагы 35,5 килограммды түзөт. 1 баллон 3500-4000 доллардын тегерегинде бааланат. Идиштеги сымаптын үстүнө 1 килограммдык темир гиряны таштаса чөкпөй калкып калат.

Иштетүү менен алынган сурьма кыш формасында калыптарга куюлат, ар биринин салмагы 20-25 килограммдын тегереги. 1 тоннасы дүйнөлүк рынокто 7000-8000 долларга бааланат.

2009-жылга чейин суткасына 500 тоннага чейин кен (сырьё) казчубуз. Учурда 1 нөөмөттө 150 тоннага чейин кен казабыз. 2018-жылы 20 тоннадай сымап, 100 тоннадай сурьма, 3400 тоннадай флюорит өндүрүлгөн.

«СЫМАПТЫН БУУСУ ГАНА ДЕН СООЛУККА ЗЫЯНДУУ»

– Ден соолукка сымаптын буусу гана кооптуу. Шахтада кен таш түрүндө казылгандыктан ден соолукка зыяны жок. Бирок аны иштетүүдө өтө этияттык зарыл. Сымаптан ууланган адам комбинаттын тарыхында боло элек. Бир ирет зыянсыздыгын далилдөө үчүн биздин директор Толубай Салиев элге сымапты ичип көрсөткөн. Андан бери бир топ жыл өттү, директор оорубай-этпей эле иштеп келе жатат.

Бургулоочулар 20 000-40 000 сом, кенди шахтадан ташып чыгаруучулар 15 000-25 000 сом, жардыргычтар 12 000-15 000 сомго чейин айлык алышат.

Иште ар бир 2 саат сайын тыныгуу берилет. Ар мөөнөт аралыгында 2 саат шахтанын ичи желдетилет, газ, чаң сордурулуп чыгарылат.

Биздин шахталарда газ көп болбойт, газ көмүр казылчу шахталарда көп болот. Бизде суу каптап кетүү коркунучу бар. 200-250 метр тереңдиктен кийин жер астындагы суулар кездеше баштайт. Учурда шахталарда суу сордурган 8 насос иштеп жатат. Эгер шахтада суу каптап кетүү коркунуч күтүлсө чыгып кетүү үчүн кошумча жолдор каралган. Ал эми «Восточная» менен «Западная» шахталары экөө түп жагынан биригип тургандыктан биринен кирип, экинчисинен чыгып кетүүгө болот. Аралыгы 8 чакырым.

Эгер сууну сордурбай койсо 2-3 суткада шахтаны суу жайпап кетет. Түпкүрдөн сордурулуп чыгарылган суу таза болгондуктан ал эгин талаасын, бак-даракты, малды сугарганга колдонулат.

«БИРИНЧИ ИРЕТ ШАХТА ТҮБҮНӨ ТҮШКӨНДӨ...»

– Алгач клеть менен тереңдикке түшүп баратканда муздак караңгылыкка кетип жаткандай жүрөк селт этет. Башка иште эле иштесем болмок беле деген ой да кылт дей түшөт. Эгер клеттин тростору үзүлүп кетсе эч ким сактап кала албайт го деп да ойлойсуң. Сен ошентип бара жатканыңда калган жумушчулар аны-мунуну айтып күлүп бейкапар бара жатышса таң каласың.

Ооз жактагы жана эң керектүү жерлерге коюлган жарыктан ары каскадагы фонариктин жарыгы менен жүрөсүң. Андай учурда үстүңдү бир нерсе басып калчудай болуп жүрөк опколжуйт. Каалашыңча дем ала албагандай болосуң. Бирок убакыт өтүп баарына көнүп кеткен соң сен деле жумушка өз үйүңө бара жаткандай жөнөп каласың.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(5)
06.01.2020. 15:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
694
Катталган:
09-04-2017
Соӊку аракети:
05-04-2020 02:32
Жынысы:
Белгисиз
+8
Адал эмгек, маңдай тер менен тапкан эмгек акы да.
07.01.2020. 02:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
08-12-2019
Соӊку аракети:
05-04-2020 14:36
Жынысы:
Белгисиз
+1
Жумуш оор экен.
Мамлекет тараптан кандай женилдиктер,колдоолор корсотулуп турат.
08.01.2020. 04:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
52
Катталган:
04-06-2019
Соӊку аракети:
05-04-2020 01:49
Жынысы:
Белгисиз
+3
Омурун тобокелге салып 15 минден 40 минге чейинки айлык акыга иштеп жаткан бул кесипкойлордун эмгегинин баасы жок. Аман болунуздар. Ден соолукта болунуздар!
08.01.2020. 22:21 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
29-10-2019
Соӊку аракети:
05-04-2020 15:33
Жынысы:
Белгисиз
+3
Айлык акылары аз экен кооптуу жумуш
12.01.2020. 16:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
262
Катталган:
28-01-2017
Соӊку аракети:
05-04-2020 12:08
Жынысы:
Белгисиз
0
Бул сурма комбинат убагында жакшы иштеп турган канча киши жумуш менен камсыз болгон,а азыр болсо Казактарга сатып жиберишкен Казактардын бир фирмасы иштетет.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23792;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: