Архив
897   898   899   900   901   902  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ӨЛКӨНҮН ӨНҮГҮҮСҮНӨ АРНАЛГАН ДОЛБООРЛОР. USAID КЫРГЫЗСТАНДЫ КАНТИП КОЛДОП ЖАТАТ?

№894 19-25-декабрь, 2019-жыл


АКШнын Эл аралык өнүктүрүү мамлекеттик агенттиги (USAID) иш жүзүндө Кыргызстандын эгемендүүлүгүнүн алгачкы күндөрүнөн тартып эле жардам берип келе жатат. Ушул жылдар аралыгында агенттик Кыргызстандагы саламаттыкты сактоого жана билим берүүгө, экономиканы жана сооданы өнүктүрүүгө, парламентаризмди, укуктун жана сөз эркиндигинин үстөмдүгүн орнотууга жүз миллиондогон доллар инвестиция салды.

АКШ өкмөтүнүн USAID аркылуу Кыргызстанга кылган достук жардамы көп тармактуу. Мисалы, бул уюм өзүнүн күчүн өлкөбүздөгү чыныгы жардамга муктаж секторлорго багыттоодо. Татаал көйгөйлөрдү чечүүгө жаңы мүмкүнчүлүктөрдү түзгөн агенттиктин долбоорлорунун айрымдары булар:

КЕЛГИЛЕ, ОКУЙБУЗ!

Советтер Союзу учурунда биздин республика билим берүү тармагында чоң өнүгүүгө жеткен. Иш жүзүндө республикадагы жашы жеткен бардык калк сабаттуу болгон, окуганды билишчү. Орто мектептин бүтүрүүчүлөрүн 100 пайызга жеткирүү үчүн билим берүү системи мектеп окуучуларына жеткиликтүү билим берчү. Математика, физика, химия сыяктуу татаал сабактардан жетишкендик абдан бийик болгон. Бирок СССР кулагандан кийин билим берүү системи орчундуу көйгөйлөрдүн сыноосунан өтүүдө. Жыйынтыгында 2014-жылы төртүнчү класстын окуучуларынын 35 пайызы гана тийиштүү деңгээлде окуй алары белгилүү болду. Ошондуктан USAID'дин “Келгиле, окуйбуз!” долбооруна кантип келбейбиз?

Азыркы балдар китеп окубай калганы жашыруун деле эмес. Аларды кызыктыруу жыл сайын оорлоп баратканын №3 мектеп-лицейдин тарбия иштери боюнча бөлүм башчысы Замира Бекташова билдирди:

–“Келгиле, окуйбуз!” долбоорунун мугалимдерге абдан жардамы тийди. Бул программа боюнча тренингдерге катышкан мугалимдер окуучуларды китепке кызыктыруунун жаңы ыкмаларын табышты. Азыр биздин балдар тест жана текшерүү ишинен эң жогорку бал алышууда. Окуучулардын китепканага көп барып баштагандыгы – бул чоң жетишкендик.

Ошондуктан АКШ өкмөтү USAID аркылуу 2013-жылдан бери Кыргызстандын билим берүү секторуна 20 миллион доллардан ашуун каражатты инвестиция кылды. Ошондой эле каражаттын негизги үлүшү баштапкы класстагылардын китеп окуу көндүмдөрүн жакшыртууга багытталды. USAID 2020-жылга чейин Кыргызстандын орто мектептерине 1 миллион 200 миң китепти басып чыгарууну пландап жатат.

"Мурда башталгыч класстын окуучулары окуган материалды түшүнбөй кыйналган учурлар болгон",- дейт Бишкектеги Герман Гмайнер атындагы мектептин директору Светлана Теңизбаева.

– Жаңы китептер балдар окуп жаткан китебин түшүнүүсүнө багытталган. Басылма жөнөкөй тил менен жазылып, жакшы сүрөттөр менен коштолгон. Бала китепти окуудагы каалоосун бузбоо үчүн текст менен сүрөт бир деңгээлде болуусу маанилүү. Түшүнүктүү болуусу үчүн тамга менен шрифт дагы идеалдуу болушу зарыл. Мунун баары эске алынган. Окуу маданиятын өстүрүү үчүн долбоор ата-энелерди дагы тартууга мүмкүнчүлүк түзүүсү маанилүү.

Бардык китептер Кыргызстандан чыгарылат. Аларды түзүү үчүн 60тан ашуун жергиликтүү жазуучулар жана сүрөтчүлөр, аны менен бирге башталгыч класстын мугалимдери дагы иштешти.

Билим берүүнү колдоонун алкагында USAID Жогорку окуу жайларына тапшыруу үчүн Кыргызстандын жалпы республикалык тестирлөө системине өтүүсүн колдоду. Ал бардык орто мектеп бүтүрүүчүлөрү үчүн өздөрүнүн акылына жана билимине жараша жогорку билим алууга бирдей жана калыс мүмкүнчүлүк берет. Андан сырткары USAID Борбор Азиядагы Америка университетинин түзүлүшүнө жана өнүгүшүнө өз салымын кошту. Бул жогорку окуу жайга республикадагы жана аймактагы интеллектуалдык борбор болуу мүмкүнчүлүгү түзүлдү.

ДЕНИ САК УЛУТ

Кыргызстан кургак учук оорусуна каршы дары-дармек таасир бербеген жана оорунун саны боюнча аймакта алдыңкы орунда. Бул ден соолукка, коопсуздукка жана экономикалык өсүшкө олуттуу коркунуч. USAID'дин бир нече долбоорлорунун алкагында кургак учукка каршы күрөшүү үчүн, агенттик диагностиканы өнүктүрүү үчүн, бул коркунучтуу ооруга каршы инфекциялык көзөмөлдү жакшыртуу жана кургак учукту дарылоонун натыйжалуулугун жогорулатуу үчүн республикадагы медициналык мекемелерге жардам берүүдө. Акыркы 5 жылда эле USAID'дин долбоорлору кургак учуктан көз жумууну 36 пайызга төмөндөтүүгө жана жаңы инфекциялардын санын 18 пайызга кыскартууга жетише алды.

Мындан сырткары USAID өлкөдөгү ВИЧ/СПИДге каршы иштерге олуттуу жардам көрсөтүп келет. Азыр бул иммунитетти жеген вирусту республикадагы жашоочулардын бир пайызга жетпегени жуктуруп алган. Ошентип вирусту жуктуруп алуу өсүү үстүндө. Бул маселени чечүү үчүн USAID комплекстүү профилактика иштерин жүргүзүү кызматтарын кеңейтүүгө, ВИЧ/СПИДди дарылоого жана бейтаптардын чоң тобокелчилик тобунан чыгуусуна колдоо көрсөтүүдө.

АЙМАКТАРДАГЫ ЖАШООНУ ЖАКШЫРТУУ

Тилекке каршы, Кыргызстан мурдагы СССРдеги республикалардын ичинен эң жакыр өлкө болуп эсептелет. Миллиондон ашуун жарандарыбыз чет өлкөдө иштешет. Алардын акча которуулары үй-бүлөлөрүн камсыздайт жана ИДПнын үчтөн бир пайызын түзөт. Бул дүйнөдөгү эң жогорку көрсөткүчтөрдүн бири.

Ошондуктан АКШ өкмөтү USAID'дин программалары аркылуу Кыргызстанда жумуш ордун түзүүгө жана экономикалык өсүштү жакшыртууга колдоо көрсөтүүдө. Ошону менен бирге жакыр жашагандарга жана алыскы аймактарга дагы өзгөчө көңүл бурат. USAID 2014-жылдан тарта өлкө боюнча 45 завод жана ишкана куруу же модернизациялоо үчүн кыргыз ишкерлерине 6,6 миллион АКШ доллары суммасында колдоо көрсөттү. Муну менен 15 000 жаңы жумуш орду түзүлдү.

Агенттик Кыргызстандын өкмөтү менен биргеликте иш алып барып, сооданы жана инвестицияны жылдыруу үчүн ишкерлик чөйрөнү колдоого алат. Айрыкча европалык жана америкалык компанияларга көңүл бурулат. USAID'дин программалары экономиканын келечектүү тармактарында иштеген жумушчулардын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө да багытталган. Мисалы, тигүү тармагында сатуунун көлөмүн жогорулатуу жана сыртка экспорттоону өнүктүрүү максатында жасалат. Туризм жагынан агенттик өлкөнүн статусун туристтик багытта өнүккөн өлкө катары көтөрөт. Бул аракеттер белгилүү эл аралык Lonely Planet басылмасынын 2019-жылы Кыргызстанды туристтерге эс алууга сунуштаган он алдыңкы өлкөнүн катарына кошуусуна себепкер болду. Ийгиликтүү долбоорлордун бири деп USAID'дин аймактарды өнүктүрүү боюнча “Ийгиликтүү аймак” долбоорун атаса болот. Долбоор жергиликтүү маанидеги 25 кызмат көрсөтүүнү жакшыртуу боюнча 50 муниципалитет менен иштешип жатат. Мисалы, бул долбоордун алкагында Ош облусуна караштуу анча чоң эмес Ноокат шаарчасына Кыргызстанда жок жаңы технология киргизилди. Ал жакта ноокаттык программист-инженерлердин жардамы менен таштанды ташыган унааларды көзөмөлдөгөн систем түзүлдү.

"Биз таштанды ташыган унааларды көзөмөлдөөчү программа ойлоп таптык",- деп билдирди “Ноокат-Коммунальщик” ААК ишканасынын директору Дильмурат Абдырахманов.

– Биз ар бир тракторго кайтарым байланышы бар камера орноттук жана GPS-навигациясын коштук. Бул кайсы учур болсо дагы байланышта болууга, көрүп турууга, камеранын ары жагында эмне болуп жатканын билүүгө шарт түздү. Мындай технология менен кызматкерлерди, күйүүчү майдын чыгашаларын жана кыймылдын графигин көзөмөлдөөгө болот. Турмуш тиричилик калдыктарын ташып чыгуунун эффективдүүлүгүн көтөрүү тармагында долбоор 5 муниципалитетти кучагына алды.

Долбоор 20 миң кишини кучагына алат. Долбоор ишкананын ишин таза жана жергиликтүү эл менен шаардык мэриянын алдында жооптуу аткарууга жардам берүүдө. Андан сырткары үйдөн чыккан турмуш тиричилик таштандыларын алып чыгууда эффективдүүлүгүн арттырат. Мурда жергиликтүү эл бир нече күн таштандыны алып кеткиче күтүп келишкен болсо, азыр бул иш билдирүү аркылуу саналуу сааттын ичинде аткарылат.

Жакынкы жылдары АКШ өкмөтү USAID'дин программалары аркылуу мындан ары дагы Кыргызстандын социалдык жана экономикалык өсүп-өнүгүшүнө жардам көрсөтүүгө ниеттенет. Эң башкысы, ар бирибиз өнүгүү өзүбүздүн каалообуздан көз каранды экенин түшүнсөк болгону. Ал эми агенттик Кыргызстандын элинин жаркын келечеги үчүн кичи жана глобалдуу маселелерин чечүүгө арналган долбоорлорду колдоого даяр.

Үмүт Ырысбекова



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23591;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: