«Жылдын супер ремейки»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

МЭЭНЕТИ ДА, КИРЕШЕСИ ДА КӨП ТОПОЗЧУ

№884 10-16-октябрь, 2019-ж.


Топоздор өлкөбүздүн жайы салкын, кышы суук болгон аймактарында багылат. Анын эти, сүтү, териси, жүнү, ал тургай мүйүзү да пайда алып келет. Жайыттан өз жемин таап жеп, катуу кышта гана кол караган топозду багып келе жаткан алайлык фермер топоз багуунун машакаты жана пайдасы, сырлары менен бөлүшөт.

«50 ТОПОЗУМДУ КӨЧКҮ, 17 ТОПОЗУМДУ УУРУ АЛДЫ»

-Мен Эшмамат Патаев Ош облусунун Чоң-Алай районундагы Жар-Башы айылынын тургуну болом. 50 жаштамын. Учурда 200 топоз, 12 төө, 300 кой, 25 жылкым бар.

Биздин аймак бийик тоолуу болгондуктан топоз багууга ыңгайлуу. Топоз аба ырайынын катаал шарттарын оңой көтөрөт. Кар күрткүдө, башка мал учуп кете турган аска-зоолордон тумшугу менен карды түрткүлөп чөп таап жейт. 2000-жылы 10 топоз сатып алгам. Башын көбөйтүп отуруп 350гө жеткирдим. Бирок 2012-жылы кар калың жаап, кыштоодо 50 топоз көчкү алдында калды. Канча мээнет кетирип баккан малың заматта жок болуп калса, ичиң ачышып, зээниң кейийт экен. Четинен сатып үй салдым, машина, трактор алдым. Топоз багуунун кирешесин билип калган соң кайра көбөйтүүгө кириштим.

2017-жылы Алтын-Мазар жайлоосунан 17 топозумду уурдап кетишти. Нары-бери чапкылап таппай калдык. Короодо 50 эле топозум калды. Кайра көбөйтүп отуруп 200 башка жеткирдим.

Жайкысын көбүнчө Тараша жайлоосунда багабыз. Илгери Союз кезинде ошол жайлоодо райондун топоздору багыла турган кашар бар болчу. Азыр менин кашарым да ошол жерде.

Мал бакканга балдарым жардам берет.Топоз үчүн чабан жалдайм. Бизде 6 ай кыш болот. Кышында суук -40 градуска чейин жетет. Кыш оорлоп, карышкырлар кайра-кайра кол сала баштаганда кашарда багабыз. Аларга кышкыга деп жылда 5500-6000 түк чөп сатып алам, бир даанасы 130 сомдун тегерегинде. Чабанга бир топоз үчүн айына 250-400 сомго чейин айлык төлөйм. Өзүм 2 апта сайын барып кабар алып турам. Керек учурда кошо карап, багышам.

Бир жылда 2 жолу кара сан, шарп, бруцеллёз ооруларына каршы дарылатам. Ага 15 000 сомдой акча кетет.

Туут март айында башталат. 100 топоздон орточо 70тей мамалак алсак, анын 20-25тейин карышкыр жеп кетет. Өкмөт карышкырларды атайын аттырбагандыктан өзүмдүн жана айылдын малын, топозун жеп кетпесин деп мергенчилерди жалдайм. Алар атып келип көрсөткөн ар бир карышкыр үчүн 5000 сомдон берем. Былтыр 20 карышкыр атышты.

Чоң букалардын салмагы 600-800 килограммга чейин жетип, таза 300-400 килограмм эт берет. Чоң инектердин салмагы 300-350 килограммдын тегереги болуп, 120-160 килограмм таза эт берет. Союп сатсаң 1 килограммы 300 сомдон болот. Тирүү сатсаң букалары 70 миң, инектери 40 миң, 7 айлык мамалактары 20 миң сомго чейин сатылат. Көбүнчө кышында согумга деп алып кетишет. Дүңүнөн сатып алып кеткендер да көп.

«ЭТИ, СҮТҮ – ТАМАК, ЖҮНҮ – БУЮМ»

-Топоздор жайлоодо гүлүнүн жыты буркураган, дарылык касиети чоң чөптөрдү терип жешет. Башкача айтканда, кайберендер менен ырыскылаш болушат. Андыктан эти да, сүтү да дары. Эти узакка сакталат, жесең сиңимдүү. Этинде уйдукуна караганда темир 2 эсе көп. Андыктан каны аздар, операция болгондор жесе канын көбөйтүп, күчкө бат киргизет. Курсак ачпай, ток жүрөсүң. Врачтар топоздун этинде холестерин аз болгондуктан пайдалуу деп айтышат. Суукчан адамдар этин жесе башы айланганы басылат, уйкусу тынчыйт. Баш-шыйрагын куйкалап килкилдек жасагандар бар.

Этинен мурда да тилине кардарлар көп. Аны сонуркап жешет. Алдын ала буюртма беришет, мен сатпай, соопчулук үчүн деп бекер берем.

Инектерин сааса 1-2 литрге чейин сүт берет. Бизде мүмкүнчүлүк жок болгондуктан саабайбыз.Топоздун сүтүндөй майлуу сүт жок. Андыктан энесин эмген мамалактар бат торолушат, чыйрак өсөт. Туулгандан жарым сааттан кийин энесин ээрчип басууга жарап калышат.

Сүтүн ичкен адам кайраттуу, ток жүрөт. Сүтүнүн бетиндеги каймагы 2 элиге жетет. Айраны коюу, кашык сайсаң тик турат. Табыптар сүтү көп ооруга дары дешет. Каймагын чогултуп сызгырып сары май алууга, сүзмөсүнөн курут кылууга болот. Биздин айылда курут кылгандар жок, аны бизден ары чоң тоолорду өрдөп кеткен айылдагылар жасашат.

Өтүн эмчи-домчулар элдик медицинада кургатып пайдаланышат.

Жүнү май-июнь айында кыркылат. Бизде адам жетишсиз болуп кыркпайбыз. Жүнү менен кылынан кийме чач, аркан, боз үйдүн курчоо жиптери, кулундарды байлаганга желе, аттын жүгөнү, басмайыл сыяктуулар жасалат.

Сөөгүнөн, мүйүзүнөн сувенирлерди, бычактын саптарын жасап жүрүшөт. Терисин иштетип бут кийим чыгарса болот деп угам. Тезеги болсо отун. Топозду көлүк катары пайдаланса болот, чоңдору 100 килограммга чейин жүк көтөрө алат. Кыскасы, эти, сүтү, айраны тамак, жүнү буюм, жүк артсаң көлүк боло турган жаныбар.

Канчалык азабына чыдап баксаң, кирешең да ошончолук көп болот. Мээнетиңди көп эселеп актайт. 6 баламды мектепте, жогорку окуу жайда окутканга да топоздордун акчасы керекке жарады.

«ТАЗА ЖАНА АШЫКЧА ЧӨП ЖЕБЕГЕН ЖАНДЫК»

-Кар бир аз эригенден кийин үстүнө кайра кар жаап койгон учурлар болот эмеспи. Андайда топоздорго тумшугу менен карды түртүп чөп таап жеш кыйынчылык жаратып, жер сүзгүлөй берип тумшуктары жара болуп кетет. Андай учурда ачуулуу болуп калышат. Мамалактарын жырткычтардан коргоп, топтун ортосунда алып жүрүшөт.

Топоз уйга караганда таза. Эч качан алды чыла болбойт. Чөптү аз жейт. 10 уй жей турган чөп 25 топозго жетет. Тойгондон кийин жатып алат. Адамдар мамалактарын сонуркап карап койсо көз тийип, ооруп калат. Көздөрү чылпактап, алсырай түшүшөт. Андыктан аларды элге көрсөтпөй ээн жерде багып чоңойткон жакшы. Топоз катуу уруп-согуп койгон адамды эстеп калып, ылайыгы келгенде андан өч алыш үчүн кубалашы да мүмкүн. Ит-куштан мүйүзү менен коргонот.

«КЫШЫНДА БОРООНГО КАЛЫП, КҮРТКҮГӨ ТЫГЫЛГАН КҮНДӨР БОЛОТ»

-Топозду багуу кыйын. Чөп кууп оттоп, бир күндүн ичинде 70-80 чакырым алыстыкка кетип калышы мүмкүн. Көзөмөлдөп турбаса, ар жакка бөлүнүп кетет. Издеп чыкканда 1-2 күндөп таппай тоо-ташта түнөп, кышында бороонго калып, суукка тоңгон, күрткүгө тыгылган, азыгың түгөнүп ачка калган учурлар болот. Көчкү алдында калуу, үшүккө жана карышкырга кабылуу, аскадан учуп кетүү коркунучу бар. Топоз багам деп жүрүп кырсыктап көз жумуп кеткендерди көрүп эле жүрөбүз. Кышында топоздор күрткүгө тыгылып калганда чөптүн гүлдүү жерин бөлүп алабыз да, коопсуз жер менен барып, аны топоздордун алдына чачып алдап бастырып кашарга алып келебиз. Мындай учурлар көп эле болот.

Мамалактары туулганда 10-13 килограммдын тегерегинде болот. Ноябрь айында мамалактарды энесинен өзүнчө бөлүп, кийинки жылдын май айында топоздор тобуна кошобуз.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(2)
14.10.2019. 12:19 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
44
Катталган:
19-04-2014
Соӊку аракети:
21-11-2019 17:13
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ala-Buka
+9
Элдин ырыскысын жеп креслодо чалкалап отургандарга караганда адал мээнет кылып озунун тактысында отурганга не жетсин
14.10.2019. 13:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
744
Катталган:
01-02-2017
Соӊку аракети:
21-11-2019 17:57
Жынысы:
Белгисиз
+8
Чыныгы мээнет силердики экен. Акылдуу болуп жатат дебегиле бирок мал көбөйгөндө үшүрүн ( садака) берип турбаса карышкыр алып, уурдалмай, кар астында калмай деген кырсыктар болбойт иншаллах
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23227;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: