«Жылдын супер ырчы айымы»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ПРОФАЙЛЕР-МИМИКА, КОЛ ЖАҢСОО БОЮНЧА АДАМДЫН КАЛПЫН АНЫКТАЙТ

№878 29-август - 4-сентябрь, 2019-ж


Кыргызстанда профайлер‑верификатор адистигин алып жүргөн бир гана адам бар. Ал – милициянын отставкадагы подполковниги Арсланбек Камчыбеков. Аталган адистикке ээ болуу үчүн ал Москва шаарындагы калпты изилдөө эл аралык академиясынан билим алган. Чет өлкөдө кеңири колдонулуп, Кыргызстанда эми гана сөз боло баштаган бул кандай кесип жана өз ичине кандай сырларды камтыйт? Маалыматты Арсланбек мырза бермекчи.

КЕСИП МЫКТЫ ОЙ ЖҮГҮРТҮҮНҮ, БААМЧЫЛДЫКТЫ ТАЛАП КЫЛАТ

Биздин жашообузда кылмыш, шылуундук, алдамчылык көп. Мындай күнөөлөрдүн баарын “калп” деген түшүнүк бириктирип турат. “Профайлинг” термини кылмыш болгон жерде кылмышкердин калтырган издери аркылуу анын психологиялык портретин (профиль) түзүү дегенден келип чыккан. Кийин аталган термин өзгөчө коркунучтуу адамдарды, киши өлтүргүчтөрдү табууга карата колдонула баштаган.

Профайлер-верификатордун калп тапкычтан (полиграфтан) айырмасы – 2-5 мүнөттүн ичинде адамдын мүнөзүн, өзгөчөлүгүн, калп айтканын же чын сүйлөп жатканын мимика менен эмоциясынан, бет булчуңдарынын кыймылынан, өзүн алып жүрүү манерасынан, кол жаңсоолорунан “окуп” коёт. Профайлинг өз ичине психология, физиология, лингвистика, антропология (адамды, анын жүрүм-турумун изилдөөчү илим), криминалистиканы да камтыйт.

Профайлер-верификатор адистиги мыкты эс-тутумду, аналитикалык ой жүгүртүүнү, өтө байкагычтыкты, токтоолукту талап кылат. Өлкөбүздө аталган кесипке окуткан окуу жайы жок.

Профайлер‑верификатор кайсы жерлерде иштей алат же анын кызматы кайсы учурда колдонулат:

  • Атайын кызмат.
  • Криминалистика. Кылмышкердин ким экендигин, анын адистигин жана башкаларын аныктоо үчүн.
  • Бизнес. Ишкерди сүйлөшүүлөрдө коштоп жүрөт. Мындай кызматка бизнесмендер бири-бири менен келишим түзүүдө алардын канчалык олуттуу максатта сүйлөшүү жүргүзүп жатканын билүү үчүн кайрылышат.
  • Банктар. Баарлашууда насыя алуучунун калп же чын айтып жатканын аныктайт. Мындай аракет насыя акчанын кайтпай калуусунун алдын алат.
  • Мейманкана. Кылмыштын болуп кетүүсүн алдын алуу үчүн конок үйдүн тургундарын байкоо, шектүүнү аныктоо.
  • Үй-бүлө профайлинги. Мисалы, колукту же жигит болочоктогу түгөйүнүн акчасына карап баш кошуп жатканын же чындап сүйөрүн, жубайлардын бири жан шеригинин ойношу бар же жок экенин, өспүрүмдүн баңгизат же тамеки колдонуусун аныктатууда жана башкада.
  • Аэропорт. Аэропорттун коопсуздук бөлүмү террористтерди, өзгөчө кооптуу адамдарды аныктатуу максатында профайлердин кызматын колдонот.

“ҮЙ-БҮЛӨ КАЛПСЫЗ ЖАШАЙ АЛБАЙТ”

– Арсланбек мырза, айтсаңыз, адам 1 күндө канча жолу калп айтат?

– Адамдар күндө майда, чоң калптарды айтат. Майдаларын кошпой ирилерин алсак, 1 жылда аял болжол менен 728, эркек 1092 ири калп айтат.

Ал эми 1 күндө залакасы жок калптын 50-100дөйүн айтат. Мисалы, эртең менен жумушка келгенде бирге иштешкендери “кандай?” десе “жакшы” деп коёт. Чынында андай эмес. Бирөөнүн жаңы кийимин көрүп анча жарашпаса деле көңүлүн көтөрүү үчүн “оо, жакшы жарашат экен” деп коёт.

– Адамдын калп айтып жатканын кантип аныктоого болот?

– Калп айтып жаткан адамга тиешелүү белгилер көп. Мисалы, калп айтып жатканы үчүн өзүн ыңгайсыз сезип кулагын, чачын, көзүн кармалайт, тырмагын тиштегилейт, колдорун кырсылдатат, жаагын кашыйт. Ошол кездеги абалды көргүсү келбей көзүн башка жакка алып качат. Үнү бирде басаңдап, бирде жогорулайт, айтып жатканына башкалар ишенбей жатканын сезсе "Сен эмне мага ишенбейсиңби?" деп атырылат. Айткандарын аягынан баштап кайра сураса мурунку айткандарын толугу менен айтып бере албайт, өзгөчө даталардан, убакыт-сааттан жаңылат. Калп айтууда дене табы көтөрүлөт. Анткени дененин температурасын көзөмөлдөөчү мээнин бөлүгү активдешет. Ошол үчүн мурун жана анын тегереги тердейт. Калп айтып жаткан адамдын бүт булчуңдары (анын ичинде бетинин) чыңалуу абалында болот. Анткени калпым билинип калбасын деп коркот. Ошол ички чыңалуулар биригип келип мурундун учуна берилип, дүүлүктүрөт. Андыктан адам мурдун кармалайт, бет булчуңунун бири тартылат. Норма боюнча, адам көзүн 1 мүнөттө 15 жолудай ирмейт, ал эми калп айтканда мүнөтүнө 15-28 жолу ирмейт. Калп айткан адам жаланат, шилекейин жутунат. Эмнеге дегенде ал канчалык бир деңгээлде
стресске тушугуп, оозу кургайт. Дагы калп айтып жибербейин деп колу менен оозун жабат.

– Жубайлар бири-биринин калп айтып жатканын кантип аныктай алышат?

– Аялдын ички туюму табиятынан күчтүүрөөк болгондуктан, эркектин калпын бат эле билип коёт. Эркектерде ички туюм анчалык өнүккөн эмес. Андыктан калпты бат эле биле беришпейт жана калпка көп ишенип калышат.

Мисалы, аял күйөөсүнөн “неге кеч келдиң?” деп сурады дейли. Күйөөсү жооп берүү үчүн өйдө карап ойлонот (эс-тутумундагы маалыматтарды чубап баштайт). Ошондо көзү оң тарапты караса чындыкты, сол тарапка караса калп айтканы. Эркектер көбүнчө көзүн ушалашат. Калп айткан аялдар макияжын оңдоп жаткансып көзүнүн алдын, моюнундагы чынжырчасын кармалайт, оозун колу менен жабат.

– Аял, эркек бири-бирине калп айтпай жашай алабы?

– Жок. Мисалы, эркек ар жолу достору менен жолугуп сыра ичип же бильярд ойноп келгенин аялына айта берсе, ал уруш чыгарат. Ала жипти аттай койгон эркектер да көп калп айтат. Мисалы, “кайда жүрдүң?” деген суроого “иште чогулуш болуп калды же иш көп болду” дейт. Аялдар болсо өзүнө, үйүнө майда-барат нерселерди көп алат, аларды күйөөсүнө айта берсе ал “акчаны болбогон нерсеге коротосуң, сага акча бербей эле коюш керек...” дей баштайт. Ошондуктан алган нерсесин көп учурда айтпайт. Негизи жубайларга бири-бирине калп айтууга мүмкүндүк берүү керек (чеги менен), үй-бүлө калпсыз жашай албайт.

“КАЛПТЫ СООДАГЕРЛЕР, СОТ, АДВОКАТТАР КӨП АЙТАТ”

– Калпты кайсы кесиптегилер эң көп айтат?

– Соода тармагында иштегендер жана укук коргоо органдарынын кызматкерлери. Соодагерлер товарын өткөрүү жана кардарларын көбөйтүү үчүн сөзүнүн 69 пайызын калптан курап айтат. Ал эми сот, прокурор, бажыкана, атайын кызмат жана каржы кызматкерлери, милиция, адвокаттар иштеги өз кызыкчылыктары үчүн калп айтышат.

Адамдар зыянсыз калпты да көп айтышат. Мисалы, урушкандарды жараштыруу, адамды стресстен чыгаруу максатында жана башкада.

– Депутаттардын калп айтып жатканын ажырата алабызбы?

– Ажыратууга болот. Айталы, депутат трибунадан “менин кабинетимдин эшиги эл үчүн ачык. Келишсин, көйгөйүн угуп, ошого жараша иш кылабыз” деп сүйлөп жатат дейли. Бирок ошол эле учурда ал муштуму менен столду ургулоодо. Эгер ал чын айтып жатса колдорун эшик тарапты көрсөтүп жаткансып алдыга сунуп көрсөтмөк. Ал болсо муштуму менен столду ургулап “келип эле көрчү, эмнени көрөт экенсиң?!” деп коркутуунун ишаратын көрсөтүүдө. Ошентип ал өзү да сезбестен кол жаңсоолору менен калп айтып жатканын билдирүүдө.

– Диний экстремисттер кийинки учурларда дүйнөнү коркунучка камоодо. Аларды кандай белгилерден билүү мүмкүн?

– Диний экстремисттер ар жолу тапшырма аткарууга бара жатып, кайтпай калуусу мүмкүн экендигин билет. Ошол себептүү өлүмгө даяр болуп сакал-мурут, тырмактарын алып жүрүшөт. Коркуп, санаа чегүүдөн булчуңдарынын баары чыңалуу абалында болот. Андыктан көтөргөн сумкасы орточо көлөмдө болсо деле колдорунун булчуңдары чыңалып, тарамыштары да көрүнүп турат, тердейт. Көчөдө бара жатып “милиция жок бекен? Мени байкап калышпадыбы?” деп улам алды-артын каранат.

– Суицидди, мисалы, өзү асынып өлдүбү же башкалар өлтүрүп туруп асып койгонун аныктоону айтсаңыз...

– Адам өзү асынып өлсө, анда моюн омурткалары үзүлүп, ошол жерлер көгөрөт. Эгер башка бирөө өлтүрүп туруп анан асып койсо, анда моюнунда көгөргөн так болбойт. Анткени ал мурун эле өлгөн.

– 2015-жылы Бишкекте жиликтелип, ар мүчөсү ар жактагы таштанды челектерге ыргытылган эркекти ким өлтүргөнүн аныктоо үчүн милициялар сизди жардамга чакырышкан дешет.

– Ал иш боюнча милиция кызматкерлери мени шектүү адамды табышууга жардамга чакырышкан. Ошондо маркумдун дене мүчөлөрү муундардан туура ажыратылып жиликтелгенин көрүп, “бул иш медицина жаатында иштеген адамдын колунан келген” дегем. Анткени адамдын дене мүчөлөрү кайсы жерден кантип биригип, ажырарын медиктер жакшы билишет. Айткандай эле шектүү катары аялы кармалган, ал медик экен, күнөөсүн моюнуна алып, 16 жылга кесилген.

– Профайлерди алдап кеткендер да болобу?

– Ооба, театр, кино актёрлору алдап кетүүсү мүмкүн, анткени алар адам эмоциясын мыкты өздөштүрүшөт.

Канымжан Усупбекова
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(2)
02.09.2019. 15:30 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
195
Катталган:
16-02-2018
Соӊку аракети:
03-12-2019 11:46
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Ошо ойлой берчумун да актёрлер ичиндегисин сыртка чыгарбайт болуш керек,калп-чынын айтып атканын биле албайт го жонокой Адам деп. Чын экен.
07.09.2019. 19:01 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
81
Катталган:
05-08-2014
Соӊку аракети:
05-12-2019 23:30
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Талас
0
Бул адамдан сабак алса болот болду бекен??
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23288;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: