Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

КҮН БАЛДАРЫ ЖЕ ДАУН СИНДРОМУ. БАЛАНЫН МАЙЫП ТӨРӨЛҮШҮНӨ АТА-ЭНЕ КҮНӨӨЛҮҮ ЭМЕС!

№877 22-28-август, 2019-ж.


Даун синдромунан жабыркаган балдарды эмне үчүн “күн балдары” аташат? Анткени алардын келбети, акыл-эсинин өнүгүүсү башкача. Калп жана жаман айтканды билишпейт, көрө албастыктан алыс, боорукер. Башкача айтканда, эмоциялары чын жүрөктөн чыгат. Балдардын Даун синдрому менен төрөлүп калышына эмнелер жеткирет жана аларды дарылоо жолдору кандай? Изилдеп көрөлү.

ФАКТЫЛАР

• Синдром тууралуу 1866-жылы англиялык врач Жон Даун сүрөттөп жазгандыктан, ошонун атынан аталып калган. “Синдром” сөзү “белгилер топтому” же “тиешелүү мүнөздөмөлөр” дегенди билдирет. Күн балдарынын баарынын өңү окшош болот.

• Кыргызстанда Даун синдрому менен катталган 23 000 бала бар.

• Аталган синдром менен туулгандар 35-45 жашка чейин жашай алышат.

АШЫКЧА 1 ХРОМОСОМАНЫН АЗАБЫ

Адамда норма боюнча ДНКны алып жүрүүчү 46 хромосома болот (23ү атадан, 23ү энеден өтөт). Даун синдромунда түйүлдүккө 46 хромосомадан тышкары ата-эненин биринен ашыкча дагы бир хромосома кошулуп кетет. Ашыкча хромосома өлчөмү эң кичинекей болуп эсептелген 21-жупка барып, 3-болуп (трисомия) кошулуп калат. Ошол ашыкча хромосома балага Даун синдромуна тиешелүү өзгөчө келбетти берет жана баланын акыл-эсинин өсүүсүн бузат. Ошондуктан 21-март – Даун синдромунан жабыркагандардын бүткүл дүйнөлүк күнү (21 жана 3 сандары дата жана ай болуп алынган).

Тактап айтканда, синдром гендин жаңылыштыгы, ага ата-эненин жашоо образынын, саламаттыгынын, терисинин түсүнүн, улутунун тиешеси жок. Ушул убакка чейин илим эмне үчүн ашыкча 1 хромосома пайда болуп каларына жооп таба элек. Кыргызстанда ар бир 600-700-бала Даун синдрому менен төрөлөт.

ДАУН СИНДРОМУНА ТИЕШЕЛҮҮ БЕЛГИЛЕР

  • Көздөрдүн бакыракай болуп кыйшык жайгашышы (көбүнүн көзүндө ак тактар болот)
  • Таңдайдын кууш, тереңдиги. Ооздун кичине жана тилдин чоң болгондугуна байланыштуу тил көпчүлүк учурда сыртка чыгып турат
  • Мурун кыска жана мурун кайкысынын (бели) жалпак болушу
  • Тиштердин майда болуп, кечирээк өсүшү
  • (көбүнүкү арсак-терсек, кыйшык)
  • Моюндун кыска жана жоондугу
  • Баштын арт жагынын жалпактыгы
  • Көрүү менен угуунун начардыгы
  • Калкан бездин начар иштеши
  • Бойдун, колу-буттун манжаларынын кыскалыгы
  • Чыпалактын ийрейип турушу
  • Алакандардын жазылыгы, ички жагындагы сызыктын 2ге бөлүнбөй бүтүн, узун болушу
  • Баланын эмгегинин кеч катышы
  • Гипотония (булчуңдардын боштугу. Кыймылдоо, бир нерсени жасоо кыйын)
  • Муундардын гиперкыймылдуулугу (муундары ийилчээк болгондуктан колдору пружинадай ары-бери кыймылдап турат)
  • Тубаса жүрөк кемтиги (40 пайызында кездешет)
  • Теринин кургак болуп, түлөп турушу
  • Стеноз (ичегилердин ичке болушу)
  • Акыл-эстин артта калышы (балдардын 80 пайызынын интеллект коэффициенти 35-70 пайызды түзөт)
  • Иммунитеттин начардыгы
  • Сүйлөө речтин өсүшүнүн кечеңдеши
  • Физикалык жактан жай өсүү

ПЕДИАТРДАН ТЫШКАРЫ 5 ТҮРДҮҮ ВРАЧКА ТЕКШЕРТҮҮ КЕРЕК

Даун синдромунда баланы, жогоруда айтылгандай, дене кемчиликтери жана бир топ оорулар коштоп жүрөт. Туулгандан тарта бала көп ооруй баштайт. 1 жашка чыккыча педиатрдан тышкары төмөнкү врачтардын текшерүүсүнөн өткөрүү керек:

Кардиолог – жүрөк кемтиги бар же жок экендигин аныктоо үчүн (ЭКГ, ЭхоКГдан өткөрүү)

Отолоринголог – угуусун текшертүү (аудиограмма. Муну 3 айына чейин бир жолу, кийин 8 жана 10 айында да жүргүзүү керек)

Эндокринолог – калкан безинин иштешин текшертүү (Т3, Т4, ТТГ гормондорунун анализи)

Ортопед – муундарын текшертүү жана дарылатуу үчүн

Окулист – көрүүсүн текшертүү жана көзүн дарылатуу үчүн

АТА-ЭНЕ ЭМНЕЛЕРДИ БИЛИП, КАНТИП АРАКЕТТЕНҮҮЛӨРҮ ЗАРЫЛ?

  • Жүрөк кемтиги менен төрөлгөн балдарга операция жасатуу керектелет.
  • Жаак сөөктөрүнүн түзүлүшүнүн өзгөчөлүгү алгачкы кезде эмчек эмүүдө кыйынчылыкты жаратат. Ага карабай көп эмизүү керек. Соруп эмгенден сүйлөөнү ишке ашырчу булчуңдар өсөт. Кийин кошумча тамак бергенде тамакты чайноого, кашык менен тамак ичүүгө үйрөтүү өтө кыйын. Узак убакыт, чыдамкайлык жана атайын адистин жардамы керек.
  • Жогорку жаагы кичине болгондуктан ооз көңдөйү кичине, мурун көңдөйчөлөрү начар, алсыз келет. Ушул себептүү көп убакта мурдуна былжыр суюктук толуп, оозун бир аз ачып дем алат. Оозу, эрди кургап, ЛОР ооруларынын жаралуу коркунучу чыгат. Андыктан мурдун тазалап, баланы туура дем алууга үйрөтүп, ЛОР оорусу жаралса дароо дарылатуу зарыл. Ата-эне баласынын тилин сыртка чыгарбай ичке тартып турууну үйрөтүүлөрү кажет.
  • Стеноз менен туулган бала эмчек эмгенде эмген сүтү он эки эли ичегисинен ары өтпөй калат. Бала кусат, заңдабай калат, алы кетип, шалдырайт. Мындайда тезинен операция жасатуу шарт.
  • Нерв системинин түзүлүшүнүн өзгөчөлүгү нервдери аркылуу сигналдардын өтүшүн бир топ басаңдатат. Балдар укканын кабыл алып жана мээсинде иштеп чыгуу үчүн көбүрөөк убакыт талап кылынат (бала укса деле укпагандай, түшүнбөгөндөй сезилет). Дарыгерлер акыл-эсинин кандайдыр бир деңгээлде өсүшү, булчуңдарынын иштөөсүн жакшыртуу максатында жаш курагына жараша дары-дармек, биологиялык активдүү кошулмаларды, витаминдерди жазып берип турушат.
  • Организминде зат жана кан алмашуу начар болгондуктан териси кургап, түлөйт. Диатез болуп, териси жарылып кетет. Теридеги кан айланууну күчөтүү үчүн массаж көп талап кылынат. Терисин вазелин же шабдалы майы менен майлап туруу, тез-тез киринтүү керек.
  • Сүт тиштери көпкө түшпөй узакка кармалат. Тилинин булчуңдарынын алсыздыгынан чайноо жана тишинин арасындагы тамак калдыктарын тили менен тазалоо оор. Андыктан бүйлө оорулары жаралат. Ушул себептүү баланын оозунун гигиенасына дайыма көңүл буруу сунушталат.
  • Даун синдромунда көрүүнү коррекциялоо, көз ооруларды дарылатуу керектелет. Мисалы, жаш агуучу түтүкчөнүн түзүлүшүнүн өзгөчөлүгүнөн коньюктивит дарты жаралат. Ал үчүн каңылжаарды укалап, коньюктивитти антибиотик менен дарылоо сунушталат.
  • Көпчүлүгүнүн көзү кылый төрөлөт. Муну офтальмолог сунуштаган көнүгүүлөрдү аткартуу менен оңдоого болот. Бирок бул бир топ айларга же жылдарга созулуп кетүүсү мүмкүн. Операция жолу менен да көздү оңдоого болот. Алысты жана жакынды көрбөгөндөрдү текшерүүдөн өткөрүп, көз айнек кийгизүү кажет.
  • Иммунитеттери төмөн болгондуктан көпчүлүгү пневмония, сасык тумоо, кулак оорулары менен көп оорушат. Көбүчнө пневмонияда каза болуп калышат. Андыктан баланы инфекциядан сактап, иммунитетин көтөрүүчү тамак-аш берип, витаминдерди ичирүүлөрү керек. Угуусу өтө төмөн болсо уктуруучу аппарат сатып берүү оң.
  • Уктап жатканда ооз, кекиртек булчуңдары бошоп, мурун көңдөйүнө кетүүчү жол тилинин түбү менен жабылып калышы мүмкүн. Андайда бала коңурук тартып же үзүк-үзүк дем алат (апноэ). Керебетинин башын өйдө көтөрүп, баланы кырынан жаткыруу керек. Врачтар сунуштаса алкым безин алдырып салуу туура.
  • Калкан бездери начар иштегендиктен керектүү гормондорду аз бөлүп чыгарат. Ошондуктан баланын кыймылы жай, тамакка табити жок болот. Бою убагында өспөйт, үнү каргылданып турат, ичи катат. Эндокринологго текшертип, дарылатып туруу талап кылынат.
  • Булчуң гипотониясы диплазия, сколиоз, май тамандык сыяктуу көйгөйлөргө кабылтат. Баланын кыймылы начар жана кеч өөрчүп, денесин бир калыпта башкаруусу кыйын. Ата-эне жакшыраак ийгиликке жетүү үчүн ортопеддин кеңеши менен канча бир жылдап аракет кылат. Мисалы, бала 2,5 жашка чейин артынан сүйөп койбосо өз алдынча отура албайт. 2 же 4 жашында зорго баса башташы мүмкүн. Физиотерапияга, массажга алып барса басуусу эртелейт.
  • Сүйлөө речин өстүрүү үчүн логопедге, сөздөрдү туура сүйлөтүү үчүн дефектологго алып баруу зарыл.
  • Эркек балдардын көбүнүн жумурткалары жумуртка баштыкчага түшпөй калат да, операция жасатуу зарылчылыгы чыгат. Кыздардын айызы 12,5-13 жашында келе баштайт. Эркектер тукум берүүгө жөндөмдүү эмес. Кыздар төрөй алышат, бирок баласы Даун синдрому менен төрөлүп калуу коркунучу бар.

Кош бойлуу аял болочок баласынын саламаттыгын ойлоп убагында УЗИ аркылуу текшерилүүсү кажет. Ичтеги балада Даун синдрому бар экендиги УЗИден жана аялдын кан анализинен (скринг) 4 айында так билинет. Эне ошого жараша баланы төрөө же бойдон алдырууну чечүүсү керек.

Материалды даярдоого салым кошкондугу үчүн Энени жана баланы коргоо улуттук борборунун невролог врачы Кенже Алыкеевага ыраазычылык билдиребиз.

Канымжан Усупбекова
densooluk@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(5)
26.08.2019. 10:38 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
66
Катталган:
26-01-2016
Соӊку аракети:
14-10-2019 23:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
♡♡♡ОШ♡♡♡
+8
Кудайым ар бир баланы ден-соолугу менен берсин.
28.08.2019. 08:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
66
Катталган:
05-07-2017
Соӊку аракети:
14-10-2019 21:48
Жынысы:
Белгисиз
-2
Kaisy vrach kenesh bergen bul ayaldan bolot ashykcha hromosoma,oshon uchun 35 jashka chein torop alysh kk.
28.08.2019. 09:02 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
78
Катталган:
04-06-2011
Соӊку аракети:
15-10-2019 03:32
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
россия москва
+1
Meken28, окуп чыккыла башка жакты дагы анан,,, аялдан эмес бул
28.08.2019. 23:18 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
66
Катталган:
05-07-2017
Соӊку аракети:
14-10-2019 21:48
Жынысы:
Белгисиз
-1
ulua,okup chykkan uchun uchun jazdym
30.08.2019. 23:22 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
28-03-2015
Соӊку аракети:
15-10-2019 00:14
Жынысы:
Белгисиз
0
Кудайым ар бирибизге, акыл эстуу, ыймандуу,ден соолугу чын бала берсин. Окуп жатып журогум ооруп кетти
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23044;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: