Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ТААСИРИ КҮЧӨП БАРАТКАН ШАНХАЙ КЫЗМАТТАШТЫК УЮМУ

№865 30-май - 5-июнь, 2019-жыл


Бишкек ушул жылдын 13-14-июнь күндөрү дүйнө назарында болот. Себеп – борбор шаарда Шанхай Кызматташтык Уюмунун кезектеги саммити өтөт. Планетадагы ири, таасирдүү уюмдардын бири болгон ШКУнун тарыхын, миссиясын баяндайбыз. Уюм качан, кантип, кандай максатта түзүлдү эле? Андан Кыргыз өлкөсү кандай пайда таап жатат? Суроолорго жооп макалада.

ШАНХАЙ КЫЗМАТТАШТЫК УЮМУ

Негизделген жылы, күнү – 2001-жыл, 15-июнь

Статусу – эл аралык уюм

Штаб-квартирасы – Кытай, Бээжин шаарында

Расмий тили – орус, кытай

Уюмдун башкы катчысы – Владимир Норов

8 ӨЛКӨНҮ БИРИКТИРГЕН УЮМ

Шанхай кызматташтык уюму 2001-жылы Шанхайда Кытай өлкөсүнүн демилгеси менен Казакстан, Кыргыз Республикасы, Орусия, Тажикстан, Кытай жана Өзбекстандын президенттери тарабынан негизделген. Уюм 1996-жылы түптөлгөн “Шанхай бешилтигинин” базасында түзүлгөн. Бешилтикке Кыргыз өлкөсү, Кытай, Орусия, Казакстан, Тажикстан мүчө болуп, 2001-жылы союзга Өзбекстан кошулган соң Шанхай кызматташтык уюму деп жаңыча аталыш алат. Бешилтик түзүлүп жатканда 5 өлкөнүн президенттери "Чек ара аймактарда аскер ишенимин тереңдетүү боюнча макулдашууга" кол коюшкан. 1997-жылы Москвадагы жолугушууда “Чек ара аймактарында аскер күчтөрүн кыскартуу боюнча макулдашууга” кол коюлат. Алгач уюм аймактагы коопсуздукту камсыз кылуу, жаралган көйгөйлөргө чогуу туруштук берүү, терроризм, сепаратизм, экстремизм менен биргеликте күрөшүү максатында түзүлгөн. 2001-жылы кезектеги саммитте “Шанхай бешилтигинин” аппараты катарына Өзбекстанды кабыл алат. Андан соң уюмга мүчө өлкөлөрдүн башчылары кызматташтыкты жогорку деңгээлге чыгаруу максатында Шанхай кызматташтык уюмунун декларациясына кол коюшат. Ал эми 2002-жылы уюмдун максаттарын, принциптерин, түзүлүшүн аныктаган ШКУнун хартиясын кабыл алышат.

2017-жылы уюмдун курамы кеңейип, катарга Индия менен Пакистан кошулду. Бул эки өлкөнүн уюмга мүчө болушу менен ШКУнун таасири дагы күчөдү. Азыркы тапта ШКУ планетадагы эң абройлуу уюмдардын катарында. Уюм өзүнүн ээлеген аянты жана калкынын саны менен айырмаланып турат. Уюмга кирген мамлекеттердин жалпы аянты 34 миллион чарчы метрди түзөт, бул Евразия континентинин 60 пайызы. Ал эми калкынын саны 3,5 миллиард, бул планета калкынын дээрлик тең жарымы дегенди билдирет.

ШКУнун башкы максаттары:

– Уюмга мүчө мамлекеттердин ортосундагы өз ара ишенимди, достукту күчөтүү;

– Аймактагы тынчтыкты сактоо жана бекемдөө, саясий жана экономикалык кызматташтыкты өнүктүрүү;

– Терроризм, сепаратизм жана экстремизм менен биргелешип күрөшүү, мыйзамсыз дары-дармек, курал-жарак сатуу жана башка кылмыш иштерге каршы бирге аракеттенүү;

– Эл аралык уюмдар жана башка мамлекеттер менен болгон мамилени чыңдоо;

– Эл аралык чыр-чатактардын алдын алуу жана тынчтык жолу менен жөнгө салуу боюнча кызматташтык жүргүзүү;

– XXI кылымда пайда боло турган көйгөйлөрдү чечүү жолдорун чогуу издөө.


ШКУга мүчө өлкөлөр:

  • Кыргыз Республикасы
  • Кытай Эл Республикасы
  • Казакстан
  • Орусия
  • Тажикстан
  • Өзбекстан
  • Пакистан
  • Индия


ШКУга байкоочу өлкөлөр:

  • Ооганстан
  • Беларусь
  • Иран
  • Монголия


ШКУга өнөктөш өлкөлөр

  • Азербайжан
  • Армения
  • Камбоджа
  • Непал
  • Түркия
  • Шри-Ланка


УЮМДУН ТҮЗҮЛҮШҮ

Шанхай кызматташтык уюмунун алкагында төмөнкүдөй органдар иштейт:

Өлкө башчыларынын кеңеши – ШКУнун жогорку чечим чыгаруучу борбору. Бул орган уюмга мүчө өлкөлөрдүн шаарларынын биринде жылдык саммит өткөрөт.

Өкмөт башчыларынын кеңеши – бул кеңеш жылдык саммиттерде көп тармактуу кызматташтык маселелерин талкуулайт жана уюмдун бюджетин бекитет.

Тышкы иштер министрлер кеңеши – эл аралык абалды жана ШКУнун башка эл аралык уюмдар менен кызматташтыгын талкуулайт.

Улуттук координаторлордун кеңеши – ШКУнун Хартиясынын алкагында мүчө өлкөлөрдүн көп тармактуу кызматташтыгын жетектейт.

ШКУнун катчылыгы – уюмдун башкы аткаруучу борбору. Ал уюмдун чечимдеринин жана токтомдорунун ишке ашуусун көзөмөлдөйт.

Аймактык терроризмге каршы түзүмү – мүчө өлкөлөрдүн терроризм, сепаратизм жана экстремизмге каршы кызматташтыгын ишке ашырууну камсыз кылат.

ШКУ ЖАНА КЫРГЫЗ ӨЛКӨСҮ

ШКУ эң перспективдүү уюм деп саналат. Бүгүнкү күндө ШКУнун долбоорлору, пландары жакшы иштеп жатат. Алардын катарында “Тынчтык миссиясы” деп аталган аскердик машыгуулар жана экономикалык “Бир алкак – бир жол” долбоору.

Кытай өлкөсү иштеп чыккан “Бир алкак – бир жол” долбоорунун алкагында Кытайга Борбор Азия аркылуу Европага жана деңизге чыгууга мүмкүнчүлүк ачылат. Анын натыйжасында уюмга мүчө өлкөлөрдүн экономикасы үчүн да чоң мүмкүнчүлүктөр түзүлөрү айтылып келет. ШКУга мүчө мамлекеттер жыл сайын биргеликте аскердик машыгууларды өткөрүп турат. Андай машыгуулар Кыргыз жеринде да өтүүдө.

Уюмдун башкы максаттарынын бири – экономикалык алаканы чыңдоо. 2018-жылы Кыргыз өлкөсүнүн товар жүгүртүүсүнүн суммасы 6,7 миллиард долларды түзгөн. Анын 4,7 миллиард доллары ШКУга мүчө өлкөлөргө туура келет. Бул жалпы товар жүгүртүүнүн 71 пайызы.

ШКУдагы өлкөлөр Кыргыз Республикасы үчүн негизги инвестициялык өнөктөш бойдон калууда. Премьер Мухаммедкалый Абылгазиевдин айтымында, 2018-жылы Кытайдан кирген түз инвестициянын көлөмү 245,4 миллион долларды түзсө, Орусиядан – 154,4 миллион доллар түз инвестиция келген. Пакистандан 8,9 миллион доллар тартылган, бул 2017-жылкы көрсөткүчкө салыштырмалуу 2,3 эсеге көп.

БИШКЕКТЕГИ САММИТТИН АЛДЫНДА

Шанхай кызматташтык уюмуна мүчө мамлекеттердин башчылары 13-июнда Бишкекте кезектеги саммиттен жолугушат. Ага чейин аталган уюмдун алкагында өлкөдө саясат, экономика, коопсуздук тармактары, маданий жана гуманитардык байланыштар, ошондой эле парламенттер аралык кызматташтыкты алдыга жылдыруу боюнча министрлик жана эксперттик деңгээлдеги жыйындар өтүүдө. Жакында ШКУга мүчө мамлекеттеринин коопсуздук кеңештеринин катчыларынын, коргоо министрлеринин, баңгизаттарга каршы мекемелеринин башчыларынын жолугушуулары өттү. Элдердин достугун жана маданий интеграциясын өнүктүрүү максатында Ысык-Көлдүн жээгинде “ШКУ-Жибек жолу” эл аралык марафону болду.

2019-жылдын 17-майында Шанхай кызматташтык уюмуна мүчө мамлекеттердин башчыларынын саммити алдында Бишкек шаарында «ШКУ: Кызматташтыктын чек араларын кеңейтүү» бизнес-форуму өткөн. Анын жүрүшүндө суммасы 3 миллиард доллар болгон 11 меморандумдарга жана инвестициялык келишимге кол коюлду. Ошондой эле аталган иш-чаранын алкагында жана Кытай Эл Республикасынын төрагасы Си Цзиньпиндин Кыргыз Республикасына мамлекеттик сапарынын алдында кытай тарап менен 5 меморандумга жана 2 миллиард АКШ долларынан ашуун суммалык 3 келишимге кол коюшту. Эң негизгилери төмөнкүлөр:

- Алтынды кайра иштетүү заводун куруу боюнча (инвестициялардын пландаштырылган суммасы – 500 миллион доллар) кызматташуу жөнүндө меморандум;

- Орто азиялык баалуу металлдар биржасын түзүү боюнча (инвестициялардын пландаштырылган суммасы – 1,5 миллиард доллар) кызматташуу жөнүндө меморандум;

- Курулуш жана жасалгалоо материалдары ассоциациясынын ортосунда Борбор Азия кантондук жарманкесин өткөрүү боюнча кызматташуу жөнүндө меморандум;

- Курулуш материалдарынын индустриалдык паркын түзүү боюнча кызматташуу жөнүндө меморандум;

- Инновациялык технологияларга негизделген курулуш материалдарын чыгаруучу заводдун курулушу боюнча (инвестициялардын пландаштырылган суммасы – 3 миллион доллар) кызматташуу жөнүндө келишим.

Кытай менен Кыргызстандын алакасын бекемдөөдө Шанхай кызматташтык уюмунун мааниси зор. Бир нече жылдан бери “Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан” темир жолунун курулушу тууралуу сүйлөшүүлөр жүрүп келет. Бул темир жол курулуп калса бардык тараптарга пайдалуу болору анык. Бул уюм келечекте экономика, соода-сатык, туризм жана маданият тармактарындагы кыргыз-кытай алакасын тереңдетип, өнүктүрүп, эки өлкөнүн достук алакасына өбөлгө болмокчу.

Алдыдагы саммитте терроризмге каршы күрөшүү менен бирге экономикалык маселелер боюнча сүйлөшүүлөр орун алат. Алардын катарында ШКУнун өнүктүрүү банкын түзүү боюнча сүйлөшүүлөр уланары күтүлөт.

Кубан Жумамидинов
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23087;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: