«Жылдын супер тасмасы»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ТАТЫМАЛ ЧӨПТӨР

№863 16-22-май, 2019-жыл


Татымал чөптөр кадимки тамакка өзгөчө даам берет жана дасторкондун көркүн ачат. Организмди керектүү витамин жана минералдар менен жабдып, зат алмашууну жакшыртат, иммунитетти көтөрөт. Мына ушундай касиетке ээ чөптөрдү чарбакка өстүрүп, күнүмдүк тамак-ашка колдонууга болот. Бул жаатта маалыматты Бишкектеги Энвер Гареев атындагы ботаникалык бактын эксперменталдык ботаника лабораториясынын илимий кызматкери Назира Арыкбаева айтып берет.

Татымал чөптөр орточо жана семиз жерде жакшы өсөт. Андыктан кык чачылган жерге тигүү керек. Уругун себерден мурда 1 сутка сууга чыласа, батыраак өнөт. Убагында сугарып, түбүн жумшартып, отоп туруу кажет. Көк чөптөрдү апрелде тигишет же тамыр түбүн бөлүп отургузушат, бирок азыр деле тиксе боло берет. Себеби алар 7-12 күндө өсүп чыгат. Терезеге же балконго да өстүрсө болот. Уруктарын жана тамыр түптөрүн базардан, ботаникалык бактан, урук саткан фирмалардан алууга болот.

Аларды кышкыга даярдап күзүндө көлөкө жерге кургатып алууга болот.

ШАЛФЕЙ

Шалфей көп жылдык дары чөп. Боюнун бийиктиги 75 сантиметрге чейин жетет. Ысыкты сүйгөн, ашыкча нымды жактырбаган, кургакчылыкка чыдамдуу өсүмдүк.

Багып-өстүрүү. Уругун топуракка 1 сантиметр тереңдикке сээп, үстүн топурак менен жабуу керек. 10 күндө өнүп чыгат. 1 чарчы метр жерге 1 аш кашык урук кетет. Күн тийген жерге тигүү керек. Көлөкөдө жана көп сугарганда жакшы өспөй калат. Жайкысын бир аптада 1 жолу сугарылат. Эрте тигилгени май айында гүлдөп баштап, урук ала берет. Уругу сентябрь, октябрда чогултулат.

Ашканада колдонулушу. Тамак-ашка жалбырагы колдонулат. Шорполорго, эт, балык тамактарына кошулат. Сыр жана пирогдорго өзгөчө өткүр даам берүү үчүн да кошушат. Кытайда чай катары демдеп ичишет. Балыктарды маринаддоодо колдонулат.

Кимдерге колдонууга болбойт?

Чөптөн аллергиясы барларга, кош бойлууларга, бала эмизген аялдарга болбойт. Көп ичсе көнүп калууну жаратат.

КҮРӨҢ ЧАЙ ЧӨП

Күрөң чай чөп (душица обыкновенная) орегано деп да аталат. Бийиктиги 30-70 сантиметрге чейин жеткен көп жылдык өсүмдүк. Уругуна караганда тамыр түбүнөн жакшы көбөйөт.

Багып-өстүрүү.

Жарык, күн тийген жерге тигүү сунушталат. 1 чарчы метр жерге 1 чай кашык урук керек. Уругун 0,5 сантиметр тереңдикте сээп, үстүн топурак менен жабуу зарыл. 10 күндө өсүп чыгат. Кийинки жылы жазда тамырынан бөлүп көбөйтсө болот. Ысыкта аптасына 2 ирет сугарылат. Тиккенден 1-жылы жалбырагы колдонула берет, 2-жылы тегиз гүлдөгөн учурда түбүнөн бир нече тал калтырып, үстүн кыркып, жыйнап алса болот. Түбүнөн кайра чыга берет.

Ашканада колдонулушу. Тамак-ашка жалбырагы, гүлү колдонулат. Койдун, уйдун этинен жасалган куурдак, ризотто, спагетти, суюк тамак, салат, балыктын соусуна кошушат. Ликёр-арак чыгарган ишканалар продукциялары үчүн татымал катары пайдаланышат.

Кимдерге колдонууга болбойт? Кош бойлууларга, кан басымы төмөндөргө колдонуу сунушталбайт.

РАЙКАН

Райкан (базилик) бир жылдык татымал жана дары чөп. Боюнун бийиктиги – 30-60 сантиметр. Ысыкты сүйгөндүктөн күн тийген жерде жакшы өсөт. Курамында эфир майы бар.

Багып-өстүрүү. Уругу 1 сантиметр тереңдикке тигилет жана сепкенден кийин 1 аптада өсүп чыгат.

1 чарчы метр жерге 1 чоң кашык урук жетет. Күн ысыкта аптасына 2 ирет сугаруу керек. Тигилгенден кийин 1 айда гүлдөйт. Күздө уругу чогултулат. Тегиз гүлдөгөн учурда түбүнөн кыркып алса, кайра өсүп чыгып, кеч күзгө чейин колдонууга жарайт, бирок урук алынбай калат. Кыркылып алынганы кышкыга кургатылат.

Ашканада колдонулушу. Жаңы үзүлгөн жана кургатылган жалбырагы, сабагы салаттарга суюк жана эттен жасалган тамактарга кошулат. Бадыраң, патиссонду туздоодо, болгар калемпири менен баклажанды маринаддоодо колдонулат.

Кимдерге колдонууга болбойт? Жүрөк-кан тамыр ооруларында (тромбоз, тромбофлебит, кандын уюшунун бузулушу, инфаркт алгандар) жана кош бойлууларга, чөптөн аллергиясы барларга сунушталбайт.

МЕЛИССА

Мелиссанын эл оозунда аталышы – лимондуу жалбыз, лимон чөп. Көп жылдык, жарым көлөкө жерди байырлоочу, нымды жакшы көргөн өсүмдүк. Курамында эфир майы бар. Боюнун бийиктиги 30 сантиметрден 1 метрге чейин жетет.

Багып-өстүрүү. 1 чарчы метр жерге 1 чай кашык урук кетет. Жарым көлөкө жерге (мисалы, бак-дарак арасына) 1 сантиметр тереңдикке тигилет. 10-12 күндө өнүп чыгат. Аптасына 2 ирет сугарылат. Тиккенден 1 айдан өтүп гүлдөйт.

Ашканада колдонулушу. Жалбырагы, жаш сабактары жана кургатылганы салаттарга, эттен, козу карындан жасалган тамактарга, суюк тамактарга кошулат. Сүргүчтөн өткөрүлгөн сыр, уксус, суусундуктарга кошулат. Бадыраң жана помидор туздоодо колдонулат. Жалбырагын чай катары демдеп ичсе болот. Жыты сакталыш үчүн кайнатуу сунушталбайт.

Кимдерге колдонууга болбойт?

Бөйрөк, боор оорусу, ашказанында жана он эки эли ичегисинде жарасы барлар, талма, кан басымы төмөндөр анда-санда бир колдонбосо оорусун курчутуп жиберет.

КӨКӨМЕРЕН

Кадимки көкөмерен (кийик оту, чабрец, тимьян) көп жылдык, жарым бадал түрүндөгү кургакчылыкка чыдамдуу, жерге жайылып өскөн дары өсүмдүк. Боюнун бийиктиги 35 сантиметрге чейин жетет. Кооздук үчүн да тигилет. Уругунан көбөйөт. Курамында эфир майы бар.

Багып-өстүрүү. 1 чарчы метр жерге 1 чай кашык урук себилет. Күн тийген жерге, бир сантиметр тереңдикке тигилет. 2 аптада өсүп чыгат. Аптасына 1 жолу сугарылат. Тигилгенден кийин жакшы караса 1 айдан соң гүлдөйт.

Ашканада колдонулушу. Жалбырагы картошка, капуста, эттен жасалган куурулган тамактарга, кайнатма шорпого, нокот, буурчак жана чечевицадан жасалган суюк тамактарга, пирожки, пирогдорго, сырга өзгөчө жакшы даам берет. Консерва жана ликёр-арак заводдорунда татымал катары колдонулат. Гүлүнөн, жалбырагынан чай даярдап ичсе болот. Жаңы үзүлгөн жалбырагы помидор, бадыраң, кабак, патиссон туздоодо колдонулуп келет. Айрымдар гүлүн да суюк тамакка кошушат.

Кимдерге колдонууга болбойт? Бөйрөк, боор оорусу, ашказанында жана он эки эли ичегисинде жарасы барлар, кош бойлуулар врач сунуштаса гана ичүүлөрү керек.

Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(1)
22.05.2019. 19:59 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
220
Катталган:
02-06-2015
Соӊку аракети:
21-11-2019 21:15
Жынысы:
Белгисиз
0
Кийик от менен райкан эмнеге кош бойлууларга болбойт ?Жей берет элек го мурда.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23227;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: