«Жылдын супер актрисасы»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

УРАН ЧУУСУ. ЫСЫК-КӨЛ КОРКУНУЧТА! УТУРУМДУК АКЧА ҮЧҮН УЛУТТУН ДЕН СООЛУГУНА, ЭКОЛОГИЯНЫН АБАЛЫНА КӨЗ ЖУМУЛАБЫ?

№860 25-апрель - 1-май, 2019-жыл


Ысык-Көлдүн Тоң районундагы Көк-Мойнок айыл аймагына караштуу Кызыл-Омпол тоосунан уран казуу иштери жүргүзүлүп баштаганы тууралуу маалымат коомчулукту тынчсыздандырып жаткан чагы. Көл жээгинен 20дай чакырым жакындыкта жайгашкан жерден оор жана коркунучтуу деп саналган химиялык затты казуу экологияга түздөн-түз терс таасирин тийгизери бышык. Мындан улам өлкөнүн ар кайсы аймактарында уранды казууга каршы акциялар башталды.

КЕНДИН ТАРЖЫМАЛЫ

Кызыл-Омпол уран кени Кызыл-Омпол тоосунун түндүк капталында, деңиз деңгээлинен 1640-3000 метр бийиктикте жайгашкан. Союз учурунда 1950-1957-жылдары геологиялык изилдөөлөр жүргүзүлүп, уран, торий, цирконий сыяктуу химиялык заттар бар экендиги аныкталган. 1980-жылдары ал кездеги Кыргыз ССРинин 1-секретары Турдакун Усубалиев кенди казууга уруксат берген эмес. Эгерде кен казуу иштери жүргүзүлсө Ысык-Көлдүн жаратылышына доо кетери белгилүү эле.

Кен казуу иштерине уруксат берилсе ал жер Көл жээгинен 20 чакырымдай жакын жерде эле жайгашып калат. Түштүк жагынан Кочкор өрөөнүнөн соккон шамал, чыгыш тараптан Сан-Таш шамалын эске алганда, кен чыккан жердин калдыктары баары бир шамал аркылуу көлгө, кенге эң жакын Көк-Мойнок, Орто-Токой айылдарын мындай кой, 40 чакырымдай алыстыктагы Балыкчы шаарына чейин жетет.

Расмий маалыматтарга таянсак, Кызыл-Омполдо 1632 тонна уран, 3338 тонна торий, 33800 тонна цирконий жана 4100 тонна титан магнитинин запасы бар экени аныкталган.

КАЙСЫ КОМПАНИЯ ИШТЕТКЕНИ ЖАТАТ?

Аталган кенге 2012-жылдан бери чалгындоо иштерин жүргүзүп жаткан ишкана – «Юразия в Кыргызстане» аттуу ЖЧК. Ачык маалыматтарга таянсак, бул компания 2018-жылы кайра каттоодон өткөн, 2010-жылы аталган кенди иштетүү боюнча лицензия алган. Анын мөөнөтү 2020-жылга чейин. ЖЧКнын негиздөөчүсү катары “Azarga Resources Limited” жана “Urasia Mining Company” компаниялары, Эркин Казакбаев, Элвира Аширалиева, Дүйшөн Касенов жана Светлана Менг аттуу жарандар жазылган.

Компания жетекчиси Светлана Менг уранды казып алууда экологияга терс таасирин тийгизбейт деп чыкты. “Уран бул жерде аралашма түрдө жайгашкан. Ал атайын жабдууда суу менен тазаланып алынат. Мында химиялык заттарсыз тазалоо иштери жүрөт” деп айтат. Тазаланган кен Кара-Балта шаарындагы тоо-кен комбинатына ташылып барып иштетилерин кошумчалады.

Компания жүздөгөн жергиликтүү тургундар иш менен камсыз болуп, жергиликтүү айыл өкмөтүнө дагы жардамы тиет деген негизди карманууда. Анысы ырас. Бирок эң коркунучтуу жана уулуу химиялык затты казууда же ташууда бир дагы кокустук болуп кетпейт деп эч ким кепилдик бере албайт. Ал жердеги экологиянын бузулушу эч бир каражат менен өлчөнбөйт.

ӨКМӨТТҮН КОМИССИЯСЫ ЭМИ ТҮЗҮЛДҮ

Бул маселе боюнча Жогорку Кеңештин депутаты Алтынбек Жунус уулу парламентте сөз сүйлөдү. "Кенди казууда "жаңы технологиянын жардамы менен казылып жатыптыр, анын айлана-чөйрөгө зыяны жок" деп айтып жатат компания. Бирок уран казылып жатса кантип анын зыяны болбойт? Радиация жогорулабай койбойт да. Балыкчы шаары уран кенине жакын аралыкта турат. Ал жердеги катуу шамал радиацияны дароо жеткирет. Кайсы бир ишкананын утурумдук кызыкчылыгы үчүн экологиялык алааматка кабылбасак болду",- деди Жунус уулу.

Өкмөттүн алдындагы Өнөр жай, энергетика жана кен казынасын пайдалануу боюнча мамлекеттик комитети түшүндүрмө берди. “2015-жылы Кызыл-Омполдун тоо-кен участогу мамлекеттик баланска коюлган. Радиоактивдик кумдардын негизги массасы 25 метр тереңдикте жатат. Иштетүүдө техникалык суудан башка эч кандай реагенттер колдонулбайт. Фабрика салынбайт, иштеп чыгуу процесстери Кара-Балта комбинатында жүргүзүлөт. Жергиликтүү эл үчүн 200-220 жумуш орун ачылат, Кара-Балта комбинатында 500дөн ашуун жумушчу эмгектенет. Учурда компания техникалык-экономикалык негиздеме жана курчап турган чөйрөгө таасирди баалоо техникалык долбоорлордун үстүнөн иштөөдө. Ал коомдук угууга жана жергиликтүү эл менен макулдашууга чыгарылат”.

Жарандык коомдун кескин каршылыгы жана коомчулуктагы сындардан кийин бул ишке байланыштуу өкмөттүк комиссия түзүлдү.

“ЫСЫК-КӨЛДӨ ТОО-КЕН ИШТЕРИНЕ ТЫЮУ САЛЫНГАН”

Эколог Эмил Шүкүров уран кенин өндүрүүчүлөр элди алдап жатышат деген пикирде. "Мыйзам боюнча, Ысык-Көл – бул биосфералык аймак, ошондуктан бул жерде кошумча тоо-кен иштерине тыюу салынган. Буга чейин казылган кендерде иштерди уланта берсе болот, ал эми жаңыларды иштетсе болбойт. Эгер жаңы кен казыла баштаса, "биосфералык аймак" статусун бузуу болуп саналат. Бул түздөн-түз мыйзам бузуу. "Уран башка жакка жеткирилет, мындан улам булгануу болбойт" деп айтып жатышат. Мунун баары жалган, анткени уранды ташууда кырсыктар болушу мүмкүн. Эгер кырсык болсо, айлана-чөйрө радиоактивдик заттар менен булганат. Кен казылып жатканда, алар урандын өлчөмү жогору породаларды гана алып кетишет. Ал эми калган радиоактивдик породалар калдык сактагычка ташталат. Бул радиоактивдик калдыктар кантип гана корголбосун, баары бир сууга жана абага жетет. Эртели-кеч уран кенин иштетүү токтойт. Андан кийин Ысык-Көл радиоактивдүү булгануусу жогору аймакка айланат. Бул жерде өндүрүлгөн айыл чарба продукцияларына суроо-талап кескин азаят. Эс алуучулар да Ысык-Көлгө барбай калышат",- дейт эколог.

“УРАН – БУЛ АЖЫДААР”

Уранды казууга жергиликтүү эл гана эмес, көпчүлүк жарандар каршы болууда. 20-апрель күнү жергиликтүү тургундар кен казылган жерге чогулуп нааразычылыктарын билдиришти. Эртеси Бишкекте жарандык активисттер уранды иштетүүгө каршы акциясына чыгышты. Ушундай эле акциялар 22-апрелде Боом капчыгайында жана Ысык-Көлдүн Бөкөмбаев айылында өтөрү айтылган. Боомдогу митингге катышуучулардын саны 300дөн ашып, алар кен иштете турган аймакка келип, "уран казууну токтоткула!" деген талапты коюшту. Митингге чыккандардын бири Марат Акатов: “Уран – бул ажыдаар. Бул баарыбызды жеп жутат. Тукум курут кылат. Урандын зыяндуулугун айтып бүтсө түгөнбөйт!”- дейт. Ушундай маалда элдин талабын уга турган эл өкүлдөрү болушу керек эле. Тоң районунан шайланган Жогорку Кеңештин депутаты Абдыбек Дүйшалиевдин карааны эмес, ушул күнгө чейин уран боюнча айта турган сөзү да угулган жок.

Ал аймакта уран иштетиле турган болсо жергиликтүү багбан, өндүрүшчүлөргө да терс таасирин тийгизет. “СССР кезинен тарта Ысык-Көлдө кен казууга тыюу салынган. Кайсы чет өлкөлүк ишкана кен казбасын, мейли орусиялык же канадалык, кытайдыкы болобу, мен каршымын. Алар өз пайдасын алат да кетишет, ал эми жергиликтүү эл көйгөйлөр менен калабыз. Миллиондогон каражаттарды кен казуудан башка жактан тапса болот. Туризм, IT-технология, транзитти өнүктүрүү... Израиль чөлдө оазис жаратса, биз оазис болгон жерибизди талкалап жатабыз”,- деп каршылыгын билдирет улуттук өндүрүшчүлөр ассоциациясынын төрагасы Бакыт Дегенбаев.

Ошондой эле интернет айдыңында «Ысык-Көлдө уран кенин иштетүүгө каршыбыз!» деген петицияга онлайн түрүндө кол чогултулуп жатат. Ага кол койгондордун саны учурда 10 миңден ашты.

КАЖЫ-САЙ, МИҢ-КУШ, МАЙЛЫ-СУУ... КЕЗЕКТЕ КЫЗЫЛ-ОМПОЛБУ?

Кызыл-Омполдун тагдырын Союз учурунда Кыргыз өлкөсүндө уран иштетилген жерлер менен салыштырсак болот. Ал жайлар азыркы мезгилге чейин запкы чегип келет. Ысык-Көлдүн Кажы-Сай айылында 1952-жылдан 1966-жылга чейин уран казылган. Анын калдыктары ошол аймакка көмүлүп, азыркыга чейин радиактивдүүлүгү жогору. Жалал-Абад облусундагы Майлуу-Суу шаарында да 1960-жылдары уран иштетилип, калдыктар көмүлгөн. Учурда бул шаар өлкөдөгү эң радиактивдүү аймак деп эсептелинип, башка аймактарга караганда бул шаарда майыптык, ич келте, богок, бруцеллёз сыяктуу оорулар менен ооругандар 2-3 эсеге көп.

Нарын облусундагы Миң-Куш айылында 1955-1960-жылдары уран казылып, калдыктары айылдын төрт жерине көмүлгөн. Бул жерде уран казылбай турган болсо, төрт тарабы тоо менен курчалган туристтик аймакка айланмак. Бирок уран калдыктарынан улам учурда эң коркунучтуу аймакка айланып отурат. Бул жердеги Туюк-Суу деген калдыктар көмүлгөн жайдын тосулган жерлери бузулуп баштаган. Андагы 450 миң тонна урандын калдыктары Миң-Куш дарыясына кошулуп кетсе, экологиялык ири кыйроого алып келет. Мындан тышкары Кыргыз өлкөсүндө Шекафтар, Ак-Түз айылдарында Союз мезгилинде иштетилген урандын калдыктары көмүлгөн. Бул жерлерде жаан-чачын катуу жаап, сел жүрүп кетсе эле экологиялык абал кооптуу болуп кетет.

Учурда урандын калдыктары көмүлгөн жайларды тиешелүү түрдө зыянсыздандыра албай жатканда Ысык-Көлдүн жанында уран иштетүү коркунучтуу. 22-апрелде премьер-министр Мухаммедкалый Абылгазиев Кызыл-Омпол уран кенинин ишин экологиялык экспертиза аяктаганга чейин токтотуп турууну тапшырды. Толук токтотуу эмес, азырынча гана деди.

1998-жылдагы Барскоондогу цианиддин төгүлүшү бизге дагы деле сабак болбой жаткандыгы көрүнүүдө. 26-апрелде Бишкекте уранды иштетүүсүн толугу менен токтолушун талап кылган митинг өтмөй болду.

Адилет Керимбек уулу
koom@super.kg



Уран кенин казууга каршы митингдин соңунда жаңжал чыкты

Автор: Кызжибек Раимова
Оператор: Руслан Алыбаев, Мундуз Нурланбек уулу

"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(7)
Super TV
28.04.2019. 14:34 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
200
Катталган:
20-09-2014
Соӊку аракети:
17-11-2019 18:27
Жынысы:
Белгисиз
0
Ушул митинги ыйлап көрүп жатам
Super TV
28.04.2019. 14:54 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
200
Катталган:
20-09-2014
Соӊку аракети:
17-11-2019 18:27
Жынысы:
Белгисиз
0
Дагы канадалык компания турбайбы бул уран казуунун артында!
Super TV
28.04.2019. 15:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
200
Катталган:
20-09-2014
Соӊку аракети:
17-11-2019 18:27
Жынысы:
Белгисиз
0
Суперинфо чоң рахмат башынан аягына чейин тартып элге көрсөтүп жатканыңарга!
Super TV
28.04.2019. 15:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
200
Катталган:
20-09-2014
Соӊку аракети:
17-11-2019 18:27
Жынысы:
Белгисиз
0
50 жылга мараторийге кол коёлу дейт бир политик! 50 жылдан кийин эмне элди, жерди уу менен кыра берсе болобу?!
Super TV
28.04.2019. 15:57 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
200
Катталган:
20-09-2014
Соӊку аракети:
17-11-2019 18:27
Жынысы:
Белгисиз
0
Эксперттердин көп сүйлөгөнү туура эле иш! Алар уранды казуу кандай зыян экенин, дүйнөдө кандай окуялар болгонун уран казуу боюнча окуяларды айта кетишет! Эки сааттын ичинде элдин баары сүйлөп чыга албайт да! Политик болсо эле каалаган учурда келип микрофонду жулуп алып сүйлөй албайт да! Митинг дагы өзүнүн планы менен өтөт да! ХХХХХХ кеп кыргыз эли,жери дагы жашайбы же тукум курут болуп кетеби хвостохранилищелердин мекени болуп ууланып жатып деген кеп!
Модератор admin_media түзөттү 2019-04-29 14:09:12
29.04.2019. 16:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
14
Катталган:
04-11-2012
Соӊку аракети:
04-09-2019 19:18
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
bishkek
+2
ушул УРАНды такыр каздырбашыбыз керек, зыянын эле эл корот, элди кырып жок кылат! Мен каршымын урандын казылышына!
30.04.2019. 18:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
155
Катталган:
15-12-2014
Соӊку аракети:
29-10-2019 16:27
Жынысы:
Белгисиз
0
Каршыбыз. Алтынга алмаштыргыс жерибизди түгөтүп бүтмөй болушту. Ошондон тапкан пайданы башка тармактан жөн эле таап алса болот
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23199;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: