«Жылдын супер ремейки»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

КЫРГЫЗСТАНДЫН АЛТЫНЫ ТУУРАЛУУ ЖАЛГАН ФАКТЫЛАР

№854 14-20-март, 2019-жыл


Өткөн жумада Кыргыз Республикасынын мурунку вице-премьер-министри Базарбай Мамбетов интервью берип, Кыргызстандагы кендерди иштетүү үчүн ишеним жаратпаган чет элдик көз боёмочу компанияларга мыйзамсыз лицензия бергени үчүн экс-президенттер Акаев, Бакиев жана Атамбаев убагындагы бийликти сындады. Тактап айтканда, Мамбетов талап-тоноого кабылган деп эң ири “Кумтөр” жана “Жер-Үй” кендерин атады. Эске салсак, Мамбетов Акаев учурунда вице-премьер, Бакиев убагында Нефтетрейдерлер ассоциациясынын башчысы, ал эми Атамбаев кезинде Кыргызстандын Түркмөнстандагы элчи кызматтарын ээлеген.

“Биз “Кумтөр” кенинин ачылышы мамлекетибизге гүлдөп өнүгүү жана бакубатчылык алып келет деп ойлогонбуз. Тилекке каршы, үмүтүбүз акталган жок”,- деди Мамбетов.

Эми экс-чиновник айткан фактыларга токтолуп, анын канчалык чындыкка дал келерине көз жүгүртсөк:

“Кумтөрдөгү” кен казып алуу иштери 1997-жылы башталып, андан бери 358 тонна таза алтын өндүрүлдү. Бул тууралуу эч ким расмий түрдө билдире элек – Экономика министрлиги да, өкмөт да. Учурда ал алтындын наркы 8,8 миллиард АКШ долларын түзөт. Бизге болжолдуу түрдө 11 пайыз калды десек, кен иштеп жаткандан бери мамлекеттин казынасына 1,075 миллиард доллар түштү”.

Бардык мурдагы алтын запастарынын наркын атоо күмөн, анткени дүйнөлүк рынокто алтындын баасы күнүгө өзгөрөт. Мисалы, 2017-жылы бир унциянын баасы 1245 доллар болсо, 2004-жылга чейин бир унция алтын 300-400 доллар турган деп эсептелчү. Бул тууралуу эч ким айтпайт, анткени эч ким мындай эсептебейт.

Эми төлөмдөргө келсек. “Кумтөр” компаниясы иштеп баштаган 1994-2017-жылдар аралыгында Кыргыз мамлекетинин аймагындагы төлөмдөр, салыктар, аффинаж үчүн төлөм, товар алып келүү жана кызмат көрсөтүүлөр үчүн жергиликтүү камсыздоочуларга төлөм,
инфраструктура боюнча төлөм, кайрымдуулук иштерине жана башкаларды кошкондо кеткен жалпы төлөм 3 миллиард 472 миллион доллардан ашык сумманы түзөт.

“1997-жылдан баштап 14 жыл аралыгында ушундай бай кенди иштетип жаткан канадалык компания мамлекеттин эсебине бир сом, бир доллар да которгон эмес. Болгону 2009-жылдын жыйынтыгы менен 13 пайыздын эсебинен мамлекеттин бюджетине 38 миллион доллар которушкан”.

Компаниянын 1994-2010-жылдар аралыгындагы ишмердүүлүгүндө Кыргызстандын аймагындагы төлөмдөрү 1 миллиард 468,8 миллион АКШ долларына жеткен. Мунун ичинде салык, бажы төлөмдөрү жана башка милдеттүү төлөмдөр – 385,9 миллион долларды түзөт.

“Дүйнөлүк практикада эгер чет элдик компания келсе, аны менен “Аталган кенди иштетүүнүн шарттары тууралуу” башкы макулдашууга кол коюлат. Ал жакта иштеп чыгарган тараптын ээси – өкмөт деп жазылат жана өндүрүлгөн алтындын канча бөлүгүн өкмөт, канчасын компания алары тууралуу шарттар белгиленет”.

Чындыгында, андай эмес. Дүйнөлүк практикадан мисал келтирели. Орусияда эң ири алтын казуучу компания – “Полюс Голд”. Компания мамлекеттик эмес жана анда мамлекеттин үлүшү жок. “Полюс” дүйнөдөгү эң ири алтын казуучу компаниялардын арасында запастардын жана ресурстардын көлөмү боюнча экинчи орунда турат. Кызыгы, ал компания “Кумтөргө” караганда түшкөн кирешеден азыраак салык төлөйт. Компаниянын жылдык отчётуна ылайык, 2017-жылдагы кирешеси 2,9 миллиард долларды түзсө, салык төлөмдөрү, лицензиялык чогултуулары жана башка төлөмдөрдү кошкондо “Полюс” Орусиянын бюджетине 426 миллион доллар которгон. Бул кирешенин 14,6 пайызы. Ал эми “Кумтөрдүн” 2017-жылдагы кирешеси 685,2 миллион долларды түзсө, салык жана милдеттүү төлөмдөр үчүн – 126,5 миллион доллар которгон. Бул кирешенин 18,5 пайызы.

“2011-жылы алтын сатуудан 941 миллион доллар пайда түшкөн болсо, мамлекеттин бюджетине анын 13 пайызын – 130 миллион доллар гана которуп кой. Бул сонун нерсе да, эч ким билбейт. Акаев менен Бакиев кантип ушундай келишимге кол коюшкан? Канадалык компания азыркыга чейин Кыргызстанды тоноп келе жатабы?”

941 миллион доллар – бул пайда эмес. Билимдүү адамдар муну киреше дешет. Белгилүү болгондой, киреше – али пайда эмес. Жалпы салыктар жана башка төлөмдөр аталган жылы 173,8 миллион долларды түзгөн. Орточо эсеп менен “Кумтөр” жылына салык жана башка түрдүү төлөмдөр үчүн мамлекетке 120 миллион доллардай которот. Андан сырткары өнүгүүгө, жабдууларды модернизациялоого, кызматкерлерди окутууга, жергиликтүү түрдүү долбоорлорго жана башкаларга миллиондорду сарптайт. Кендеги жалпы ишмердүүлүктүн эффектисин акчалай эквивалент менен эсептегенде жылына болжолдуу 250-270 миллион долларды түзөт. Эми Centerra’нын 2018-жылдагы отчётуна көңүл буралы. Компаниянын таза кирешеси 108 миллион доллар болгон. Бул Кыргыз мамлекети кенден алып жаткан суммадан үч эсе аз.

“1997-жылы “Кумтөр” алтын казып баштаганда коңшу Өзбекстанда америкалык “Ньюман” компаниясы “Мурунтау” кенин иштетип жаткан. Ошондо Каримов шарт койгон: “Бул карьерден чыккан алтындын 79 пайызын Өзбекстанга бересиң”,- деп. 10 жылдан кийин инвестор өзүндөгү 30 пайыз үчүн ыраазычылык билдирип, 1,5 жылда
270 миллион долларлык насыясынан кутулганын, калган жылдары таза киреше үчүн иштегенин айткан. Акаев менен Бакиев мындай келишимге кантип кол койду?”

Жогорудагы мисалдар толук чындыкка жатпайт, кошумча бул иштин жыйынтыгы америкалыктардын ыраазычылыгы менен бүткөн эмес. Тескерисинче, Арбитраждык сот жана Өзбекстан тарабынан чоң суммадагы айып пулга жыгылып, төлөө менен аяктаган. 1994-жылы Өзбекстанда өзбек-америкалык “Заравшан- Newmont” ишканасы ачылган. Бул биргелешкен ишкананын курамына белгилүү америкалык “Newmont Mining Corporation” (биргелешкен ишкананын уставдык капиталынын 50 пайызы) компаниясы жана өзбек тараптан эки катышуучу – Навои тоо-металлургиялык комбинаты ошондой эле Геология жана минералдык ресурстар боюнча мамлекеттик комитети (25 пайыздан) кошулган. “Коммерсантъ” басылмасынын маалыматына ылайык https://www.kommersant.ru/doc/110065, долбоордун жалпы баасы 223,769 миллион АКШ долларын түзгөн. Сумманын дээрлик жарымы – 105 миллион доллар Өзбекстанга батыш банктарынан насыя катары берилген. Эч ким мамлекетке алтындын жарымын жөн эле берип койгон эмес. Бирок 2006-жылы АКШ Ташкентти Андижандагы 2005-жылы чыккан баш аламандыкта кан төгүүлөргө жол бергени үчүн күнөөлөп чыккан. Бул пикир келишпестиктин айынан өзбек тарап америкалык компанияны кысымга алган. Жыйынтыгында чет элдик компания Арбитраждык сотко кайрылган да, 2007-жылы өзбек тарап “Ньюмонт” компаниясына анын биргелешкен ишканадагы 50 пайыздык үлүшү үчүн ири суммадагы акча төлөп берүүгө макул болгон.

Базарбай Мамбетов “Жер-Үй” боюнча да ойлорун айтып, “бул дагы бийликтин жогорку тепкичтериндеги паракорчулуктун мисалы” деди. Маалымат бере кетчү нерсе, тоо-кен тармагына эч кандай тиешеси жок, Түркмөнстандагы элчилик кызматтан 2011-жылы бошотулган Базарбай Мамбетов 2015-жылы “Жер-Үйдү” иштетип жаткан “Восток-Геолдобыча” компаниясы тарабынан Талас облусунун элине алтын казуунун технологиясын түшүндүрүүчү эксперт катары жумушка алынган. Бирок “Восток-Геолдобычанын” маалыматына ылайык, эксперт Мамбетов коюлган тапшырманы аткара алган эмес, андыктан компания аны менен иштешүүдөн баш тарткан. Ошондон бери ал интернет айдыңында кен аймактары, геология жана чет элдиктер тарабынан биздин кен байлыктарыбыз “тонолуп” жатканы тууралуу дайыма жазып келет.

Ибрагим Жусуев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  -1 
Комментарийлер(2)
18.03.2019. 15:28 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
21-07-2014
Соӊку аракети:
11-10-2019 08:52
Жынысы:
Белгисиз
0
Мына сага... Бийлик талашып жата бергиле. ...
25.03.2019. 21:32 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
12-05-2017
Соӊку аракети:
03-09-2019 00:37
Жынысы:
Белгисиз
0
бир да факты алып келген жок, мандайындагы журналист эже обончулардын пикирин синирген эже
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23199;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: