Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

НАРЫН ЖАНА СУУСАМЫРДА КАРТОШКАНЫН КАЙСЫ СОРТУ ЖАКШЫ ӨСӨТ?

№852 28-февраль - 6-март, 2019-жыл


Дыйкандар атаандаштык күчтүү болгондуктан айдагандарын сата албай калган учурлар көп. Андыктан абалдан чыгуу үчүн эрте бышкан, өлкөдө аз өстүрүлгөн же сырттан жаңы келип жаткан өсүмдүк түрүн айдагандар бар.

"КИНОАНЫН КИЛОГРАММЫН 1700 СОМГО ЧЕЙИН САТАМ"

Азамат Касеев, Ысык-Көлдүн Тоң районунун Бөкөнбаев айылынын тургуну, кесиби боюнча агроном:

– Киноаны айдап баштаганыма 8 жыл болду. Кыргызстанда өскөн алабатага окшош өсүмдүк. Даны майда, таруудан бир аз чоңураак. Аба ырайы күндүзү жылуу, түнкүсүн салкыныраак аймактарда жакшы өсөт. 2012-жылы Көлгө эл аралык долбоор менен иштеген чет өлкөлүктөр келип, "Кыргызстандын климатын анализдеп көрдүк, киноаны Талас, Ысык-Көл облусунда, Ош жана Жалал-Абад облусунун тоолуу жерлеринде (Ноокат, Чоң-Алай, Тогуз-Торо, Токтогул, Кара-Кулжа) өстүрүүгө болот" деп, киноанын 100 грамм уругун беришти. Айдап көрсөм, жакшы өстү. Кийинки жылы да киноанын 5 сортунун уругун таштап кетишти. Эксем, ичинен регалон, пука, титикака сорттору жакшы чыкты. Ушул эле жылы аталган сортторду Көлдүн Ак-Суу районунда, Чүйдүн Ысык-Ата районунда 3-4 адам айдап, жакшы түшүм алышты. Мен да аталган сортторду ошондон бери эгем. Учурда Ак-Суу, Ысык-Ата, Талас, Кара-Кулжа, Алай райондорунда өстүрүп жаткандар бар.

Титикака сорту 90 күндө, регалон менен пука сорту 100-120 күндө бышат. Киноаны кийин 2,5 гектарга чейин эгип баштадым. 1 гектардан 1,3-1,5 тонна түшүм алам. Бир килограммын Украинага 30-32 доллардан, Орусияга 30 долларга чейин сатып жүрөм. Орусия, Казакстан, Кыргызстандан килограммын 300-400 сомдон сурагандар көп, аларга сатпай жатам. Жок дегенде 1500 сомдон өткөрүш керек. Бишкектен вегетариандар коому буюртма менен алдырат. Сатып алуучуларды интернет аркылуу табам. Экспортко учурда Араб Эмиратына, Кореяга, Германияга сунуштап жатам.

Киноаны көбүнчө ун азыктарын чыгарган ишканалар, тамактануучу жайлар, экологиялык азыктар дүкөндөрү алышат. Чет элдиктер бир партиясын 20 тоннадан алабыз дешүүдө. Биз айылда кооперация түзгөнбүз, эми киноаны көп гектарга айдап көрсөкпү деп жатабыз. Уругунун өңү сортуна жараша ак, саргыч, кызыл, күрөң, кара болот.

Уругу майда болгондуктан комбайнга чаптырарда анын кээ бир тетиктерин кысып кичирейтүүгө туура келет. Урукту 3 түрдүү элек менен ээлеп, чөп-чарлардан арылтып, анан сапырып тазалайбыз. Буудай тазалоочу жайдан тазалатсак ага 3000 сом акча кетет. Күзүндө 2-3 жалбырагы саргайып калганда эле жыйнап алуу керек. Болбосо күбө курту түшөт, уругу күбүлө баштайт.

Өзүбүз киноаны тамак-ашка колдонуп, андан суюк тамак, ботко жасап, салатка кошобуз. Дандын сыртында сапонин деген ачуу зат бар. Сууга 1 сутка чылап, анан бир нече ирет чайкаса ачуусу кетет. Анан тамак жасоого болот. 1 гектарына уругуна, айдап-септирүү үчүн тракторго,чаптырганга комбайнга болуп отуруп, жалпы
25 000 сомдой чыгым кетет. Таза киреше эгер 1 килограммын 1500 сомдон сатсаң, анда 3 миллион сомдун тегереги болот.

Бир нерсени эгүүдөн мурда сатып алуучуларды өлкө ичинен же чет өлкөдөн таап, келишим түзүү керек.

Киноа (квиноа, кинва) – бир жылдык дан өсүмдүгү. Мекени – Түштүк Америка. Анд тоолорунун капталдарында, Титикака көлүнүн айланасында көп өстүрүлөт. Байыртадан индейлердин тамак-ашында колдонулат. Европадагы туура тамактануунун активисттери киноаны колдонууну жайылткан убактан бери аны импорттоо, эгүү көбөйгөн. Киноанын унунан нан, макарон, ботко, салаттарды жасашат. Суюк тамактарга, десерт жана токочторго кошушат. Данынан суусундук жасалат.

“ТРИТИКАЛЕ ЖЕМ ҮЧҮН ЖАКШЫ ӨТӨТ”

Акылбек Касмалиев, Ысык-Көл облусунун Каракол шаарынын тургуну, окумуштуу:

– Мен тритикаленин квазар сортун 7 жылдан бери 10 гектарга эгем. Тритикаленин калориясы буудай, арпага караганда жогору. Илимий тилде 1 килограмм сулуда 1 килограмм тоют бирдиги болсо, тритикаленин 1 килограммында 1,5 килограмм тоют бирдиги бар. Демек, сулу жана арпага караганда аз кетет. Бизде суу тартыш болгондуктан кайрак жерге себем. Түшүмү 1 гектарына 2500-3000 килограммдан айланат. Аны тазалатканда 500 килограммдай кемийт. Сугат жерге айдаса түшүмү гектарына 50-70 центнерге чейин барат. Муну өлкөнүн 7 облусунда тең өстүрүүгө болот. Чет жакка сатуу жагын айта албайм, бирок жемге өлкө ичинде жакшы өтөт. 1 килограммын 18 сомдон өткөрөм. Муну күздө, жазында сепсе да болот. Күздө сепкени августтун, жазгысы сентябрдын аягында бышып калат.

1 гектарга кайрак жерге 300 килограммдай урук кетсе, жазында сепкенге 250 килограмм урук кетет. Кайрак жерге эккенде 1 гектарга жалпы 11 000 сом чыгым кетсе, таза киреше 30 000 сомдун тегереги болот. Эгер 1 гектар сугат жерге айдаса, анда таза киреше 75 000 сомдун тегереги болот. Учурда айылдарда малдын саны көп, андыктан тритикалени айдагандар утулбайт.

“Мал баккандар өздөрү алып кетет”

Мухтар Мамбетов, Талас облусунун Талас шаарынын жашоочусу:

– Мен төө буурчактан тышкары 3 жылдан бери тритикалени 20 сотых жерге айдайм. Жерди инимдин трактору менен айдатып, малалатып алам. Жайы менен 3 ирет сугарам. Сууга, күздө комбайнга, анан отоо чөпкө каршы дарыга гана акча коротом. Аны мал баккандар жемге деп өздөрү келип алып кетишет. 1 килограммын 17-19 сомдон сатам.

Тритикале – 19-кылымда күздүк буудай менен кара буудайдын ортосунан чыгарылган буудай сорту. Алгач тоют катары эгилсе, кийин тамак-ашка да колдонула баштаган. Курамында буудайга караганда глютен аз. Унунан нан, токоч, макарон жана башкалар жасалат. Андан жасалган азыктар бат катып кетпегени менен айырмаланат. Артыкчылыгы: грибок жана башка оорулар менен оорубайт. Даны чоң.

“2 АЙДА БЫШЧУ КАРТОШКА СОРТУН ЭГҮҮГӨ БОЛОТ”

Кыргыз дыйканчылык илимий-изилдөө институту менен байланышканыбызда алар:

– Дыйкандар үрөн фондунан буудай, кызылча, пахта сыяктуу өсүмдүктөрдүн көп түшүм берүүчү сортторунун, жүгөрүнүн гибриддеринин уругун сатып алышса болот. Мисалы, мелүүн аймактар болгон Нарын, Кемин, Алай, Чаткал, Кара-Кулжа, Ноокат, Талас, Суусамырга картошканын эрте бышчу белла роза (беллароза) сортун сунуштайбыз. Ал 50-55 күндө бышат. 1 гектардан 20-25 тоннага чейин түшүм алууга, базарга эрте чыгарып же сыртка сатып акча табууга болот. Буудайдын мелянопус-223 катуу сорту бар. Аны эккендер макарон, вермишель чыгарчу ишканаларга сатып акча таап жатышат. 1 гектардан 5-6 тоннага чейин түшүм ала алат,- деген кыска маалымат беришти.

“ТОПИНАМБУР ЖАНА АМАРАНТ ӨСТҮРГӨНДӨР БАР”

Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын Фитотехнология инновациялык борборунун директору Кайыркул Шалпыков:

– Дыйкандар арасында көбүнчө Чүйдө топинамбур (жер алмуруту) айдап, аны Кыргызстанга, Казакстанга сатып жаткандар бар. Андан кант диабети менен ооругандар үчүн кондитердик азыктарды жасашат. Амарант (өсүмдүк) эгип, анын майын алып, Кыргызстандагы дарыканаларга өткөзүп, акча тапкандар болууда.




Канымжан Усупбекова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(1)
04.03.2019. 19:15 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
241
Катталган:
16-01-2018
Соӊку аракети:
14-10-2019 22:43
Жынысы:
Белгисиз
0
Ээ каяктагы шумдуктар.кызыктуу экен
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23044;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: