Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Садыр Жапаров: «АДИЛЕТТҮҮЛҮК БАР ӨЛКӨ БОЛСОК БИЙЛИК ЖАРАНДАРЫНЫН КАЙГЫСЫНАН АКЧА ЖАСАМАК ЭМЕС»

№848 1-7-февраль, 2019-жыл


(Башталышы өткөн сандарда)


Учурда абакта жаткан саясатчы Садыр Жапаров менен маегибизди улантабыз. Бул ирет саясатчы өлкөдөгү укук коргоо, тергөө-көзөмөл, сот системдери калың элге кандай коркунучтуу органдарга айланганын өз көзү менен көрүп, жон териси менен сезген адам катары баяндап берди. Убакыт келди, ойгонгула дейт ал...


– Садыр мырза, миң уккандан бир көргөн артык дейт. Тагдыр ушул экен, Кыргыз өлкөсүнүн абактарын ичтен көрүп-билип жатасыз. «Келечекте сот системин, тергөө, көзөмөл органдарын минтип оңдоо керек, тигиндей кемчиликтерди жоюу керек» деген пикир сизде калыптанып калса керек?

– Албетте, көп нерсе билдим, көрдүм. Бул жакта адилетсиз камакта жаткан мен эле эмес, миңдеген карапайым адамдар бар экен. Биз саясатта таанылып калган үчүн жалпы элге адилетсиз камакта жатат деп билинип жатабыз. Карапайым адамдарды чыркыратып эле жетелеп келип камап коюп жатышат. Көпчүлүгүнүн сурап алар кишиси жок. Күч органдары жыйынтык бериш үчүн таза адамдардын моюнуна бир нерсе иле салып камап койгон учурлар көп.
Ошол үчүн тергөө, прокуратура, сот системдерин түп-тамырынан бери реформа кылбаса иш чатак. Мисалы, бул жакта бирөөнүн ордуна башка бирөө отурат. Тергөөчү, прокурор, соту баш болуп «сен Сулайманов Тариэлсиң» деп эле соттоп жиберишкен экен. Бул Сулайманов Тариэл эмес, Абышов Тагайбек деген бала. Жашаган жери, үй-жайы, өзүнүн Абышов Тагайбек деген паспорту бар. Бирок Сулайманов Тариэлдин ордунда отурат. Сулайманов Тариэл деген бала ким экени белгисиз. Абышов Тагайбек жакында чыгат. «Тергөөчү, сот, прокурорлорду баш кылып, өздөрүн соттотом» деп тиш кайрап жүрөт. Бирок адвокат жалдаганга бир тыйын акчасы жок. Түрмөдө отурушса кайдагы акча? Түрмөдө эмес, боштондукта жүргөндөр мынча акча таба алышпайт.
Дагы бир кызыктуу окуя. Соттолуучу Өскөнбаев Болотбек Мыталипович деген баланы мурда «күчөтүлгөн режим» менен 12 жылга соттошот. Ал мөөнөтүн Петровкада өтөп, боштондукка чыгат. Жети айдан кийин кайра кармап келип, «сен «күчөтүлгөн режим» менен эмес, «катаал режим» менен отурушуң керек болчу» дешип, 12 жылга «катаал режимге» камап коюшту. Жапжаш баланын тагдыры талкаланып жатат. Бул эмне деген акмакчылык? Мыйзам боюнча бир кылмыш үчүн эки жолу соттогонго эч кимдин акысы жок да!
Түрмөдөн чыкпай жаткандарды мамлекет миллиарддаган акча коротуп багып жатат. Андан көрө мыйзамдуу негизде убактысы келген соттолуучуларды «УДО» (шарттуу-мөөнөтүнөн мурда бошотуу), «Колонкага» (жатак-абак) чыгарып жиберсе, алар чыгып, үй-бүлө, бала-чакасын, өз жандарын өзү багышат эле да. Мамлекеттин акчасы да үнөмдөлмөк.
Дагы терең ойлондура турган бир маселе: бирөөнү үч миң сомдук телефон уурдаганы үчүн сегиз жарым жылга кескен. Телефонун ээсине кайтарып берген. Эми сегиз жарым жыл түрмөдө отурат. Аны мамлекет миллиондогон каражат коротуп багып жатат. Андан көрө мындай майда-чүйдө кылмыштар үчүн мамлекетке айып төлөтүп, коё бере турган методдорду колдонуш керек. Ошондо мамлекетке пайда болот. Азыр ушундай мыйзамды ишке киргизишти. Бирок бул мыйзам да кандай иштейт, күмөн жаратат. Жаңы мыйзам боюнча «УДОну» соттор өздөрүнө алып калып, «Колонканы» жаза аткаруу кызматына беришиптир. Менин оюм боюнча, экөөнү тең Жаза аткаруу кызматына бериш керек эле.

– Жаза аткаруу кызматына бергенде деле коррупция болбойт деген кепилдик жок да...

– Кандай болгондо да жаза аткаруу системинен ар бир соттолгон адамдын ишин сурап алганга жеңил болот. Ал эми соттордон чечимдери үчүн эч ким отчёт талап кыла албайт. Жаза аткаруу мекемеси болсо ар бир соттолгондордун иш кагазын карап турушат да. Убактысы келгендерди эгер бул жакта тартип бузуулары жок болсо бир күн да кармай алмак эмес.


– Кыргызстан өзүн Акаевдин кезинен бери Борбор Азиядагы демократиянын аралы атап келет. Демократиянын аралы болуусу үчүн өлкөдө адам укуктары корголушу керек. Өзүңүздүн мисалыңызда айтсаңыз, демократиянын аралы статусуна татыктуубу өлкө?

– Илгертен бери эле демократиянын аралы деп сөз жүзүндө айтылып келет. Бирок иш жүзүндө андай эмес. Адам укуктары корголбойт. Эгер адам укуктары корголгон өлкө болсок отуздан ашуун саясий туткундар, мен бул жакта өз көзүм менен көрүп жүргөн миңдеген карапайым адамдар күнөөсүз түрмөлөрдө жатпайт эле да. «Сен хизбут экенсиң, сен экстремист экенсиң» деп миңдеген адамдарды камабайт эле да. Макул, жаңылыштык кетирип беш-алтоону камап коюшуптур дейин десең, үч миң, төрт миң киши камалып жатпайбы. «Мына биз терроризм, экстремизм менен күрөшүп жатабыз» деп отчёт берип, чет өлкөлөрдөн келген гранттарды алыш үчүн эле камашкан. Адам укуктары корголгон, адилеттүүлүк бар өлкө болсок бийлик миңдеген өзүнүн жарандарынын кайгысынан акча жасамак эмес.

– Ар бир бийлик алмашкан сайын кыргыз эли өлкөдө абал оңолот деп үмүттөнүп, жакшылык күтөт. Бирок кайрадан сыртка агылып, мигрант болуп жан багууга аргасыз. Канткенде кыргыздын балдары өз үйүндө, ата-энеси, жубайлары, бала-чакасы менен чогуу жашап, иштеп, күн кечирет?

– Качан гана бийлик башындагылар казынага кол салбаганда, качан гана экономикабыздын локомотиви болгон кен байлыктарыбыз өз элибиз үчүн иштей баштаганда, качан гана чоңдорубуз чөнтөк кызыкчылыктары үчүн чет өлкөдөн келгендерге Кыргызстанда иштөөгө чексиз уруксат бербегенде абал оңолот. Элибиз мигрант болуп агылып кетпейт. Кыргыздын балдары өз үйүндө, ата-энеси, жубайлары, бала-чакасы менен чогуу жашап, иштеп күн кечирет. Өз элибиз иштей турган иштерди чет өлкөдөн келгендер ээлеп отурса анан кантип мигрант болуп кетишпейт? Ачка отурушмак беле? Үй-бүлө, бала-чака багыш керек да.


– Абакта отурган кезде өмүрүңүздү электен өткөрүп, анализдеп чыккандырсыз. Эмне иш, чечимдериңизге өкүндүңүз, эмнелерди туура кылган экенмин деген жыйынтыкка келдиңиз?

– Саясатка келгенден баштап кандай гана иш жасабайын, кандай гана маселе көтөрбөйүн жети өлчөп, бир кесип, туура чечимдерди чыгарып жаттым деп ойлойм. Эл алдында жүзүм жарык. Ал эми башыма келген бүгүнкү кырсыкты өмүрүмдөгү чоң сыноо деп билем. Ушул сыноодо өзүмдүн, жакындарымдын кыйналганына эмес, алты саны аман, ден соолугу чың, чуркап жүргөн атамды жоготуп алганыма өкүнөм. Башка эч нерсеге өкүнбөйм.


– Акыркы суроону сизге эркин микрофон катары суналы. Элге айтар кебиңиз бардыр?

– Мустафа Кемаль Ататүрктүн таамай айткан сөзү бар. «Көпкө уктап жаткан эл ойгонгондо жок болот же кул болуп ойгонот» деген. Андыктан болду эми… Ойгонгула. Кеч болуп баратат. Ар бир жаран жашооңор жакшырыш үчүн өзүңөр күрөшкүлө. Бир жакадан баш, бир жеңден кол чыгаргыла. Эч ким четтен келип биздин байлыгыбызды коргоп, жашообузду жакшыртып, карызыбызды төлөп бербейт. «Жалгыз жанын ит да багат» деген сөз бар кыргызда. Анын сыңарындай «менин башыма тийбесе болду, жаным тынч» деп жаткандардын башына дагы тиет эртең эле. Бир «Кумтөрдүн» пайдасын Кыргыз элинин кызыкчылыгына иштете албагандан кийин башка кен байлыктарды чукуганга, жаратылышыбызды талкалаганга эч кимибиздин акыбыз жок. Ууруларга мүмкүнчүлүк бербешибиз керек. Биз азыр өзүбүздүн ырыскыбыздан айрылганыбыз аз келгенсип, келечек муундарыбыздын ырыскысына кол салдырып жатабыз. Ошондуктан ар бир айыл, ар бир район, ар бир облус, өз байлыгыңарды өзүңөр коргоп алгыла. Ошондо келечек муундун алдында жүзүбүз жарык болот. Болбосо келечегибиз тумандап бара жатат.
Учурдан пайдаланып, сиздердин гезит аркылуу президент Сооронбай Жээнбековго кайрылуу кыла кетейин.
Урматтуу Сооронбай Шарипович, тез аранын ичинде жетим балдар үйлөрүндөгү саясатты оңдоңуз. Жетим балдарды мамлекет он сегиз жыл бою багып, окутуп-чокутуп, он биринчи классты бүтүрүп, дароо эле эркек балдарды түрмөлөргө, кыздарды сойкулукка айдап жатасыңар. Кандайча десеңиз төмөнкүчө: Жетим балдар үйлөрүндөгү улан-кыздарды «он сегизге чыктың, эми өз жаныңды өзүң бак» деп, көчөгө чыгарып коюп жатасыңар. Элестетсеңиз, ошол балдар жыргаганынан он сегиз жыл бою жетим балдар үйүндө жашадыбы? Ата-энеси, сурап алар бир туугандары жок үчүн жетим балдар үйүндө өстү да. Бүгүнкү күндө ата-энеси, бир туугандары бар он сегиз жаштагы балдар-кыздарды дагы көчөгө чыгарып койсоң өзүнчө жашап кетиши абдан оор. Анан эч кимиси жок жетим балдар-кыздардын көчөдө калышын элестетип көрүңүз. Эркек балдар уурулук менен кармалып, түрмөлөргө келип жатышканына күбө болуп отурам. Кыздар аргасыздан сойкулукка кетип жатышат.
Бул көйгөйдү чечиштин жолдору толтура эмеспи. Билими күчтүүлөрүн жогорку окуу жайларга өткөрүп, аларды жатакана менен камсыз кылып, мамлекеттик кызматтарга даярдап, билим деңгээли төмөн уландарды ширетүүчү болобу, айтор, бир кесипке, кыздарды тикмечиликке болсо да үйрөтүп, жумуш менен камсыздап, андан кийин «эми мындан ары өз жаныңды өзүң бак» деп турмуш жолуна салып коюуга кантип мамлекеттин күчү жетпесин? Сөзсүз жетет. Эрк гана керек. Колтугуңарга кирип алып, тууган-уруктарын кызмат менен камсыз кылып, сизге туура эмес маалымат берип жүргөн эки жүздүүлөрдүн кадрларын иштен алып койсоңор деле ачка калышпайт. Анткени баары бардар жашоодо жашашат. Ошондуктан биринчи кезекте жетим балдарды иш менен камсыз кылыш керек. Илгери СССР мезгилинде жетим балдар үйүнөн тарбияланып чыккандарды мамлекет атайы даярдап, аскердик кызматтарга, милициялык кызматтарга дайындачу. Алар өмүрү өткөнчө менин атам да, энем да өлкөм дешип, ак кызмат өтөшчү. Азыр эмне үчүн ошол саясатты улантууга болбосун? Ата-энени эч ким сатпайт. Ошол сыяктуу эле жетимдер мамлекетти сатмак эмес. Азыр жогорку кызматтарда, баары дебейин, көпчүлүгү курсагы салаңдаган саткындар, паракорлор, жегичтер отурушканын көрүп турасыз. Бир иш үчүн жарым миллион доллар пара жыйнап отурганын көрдүңүз. Кыргыз элинин бар байлыгын сатып бүтүшүп, байлык калбай калганда эми жерин кескилеп сата башташканын дагы көрүп отурасыз. Ошондуктан жакшылап көңүл бурсаңыз жетимдердин мамлекетке пайдасы, сизге болсо сообу тиет эле.


(Маекти уюштурууга жардам берген адвокат
Шарабидин Токтосуновго ыраазычылык билдиребиз)



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  16 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23044;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: