Архив
897   898   899   900   901   902  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

АЛЖЫП КАЛУУГА СТРЕСС, ЖОГОРКУ КАН БАСЫМ, МАЙЛУУ ТАМАКТАР ЖЕТКИРЕТ

№847 25-31-январь, 2019-жыл


Алжып калуу – кары адамдардын оор дарты. Бирок азыркы учурда орто жаштагыларда деле кездешип жатат. Андай адамдардын туугандары медициналык, экономикалык жана психологиялык кыйынчылыктарга туш болушат. Дарттын башталышын кантип билүүгө, өнүктүрбөй кармап калууга болот? Булар тууралуу Улуттук госпиталдын №3 неврологиялык бөлүмүнүн жетекчиси Жамалбек Тургунбаев айтып берет.

Алжып калуу медицинада “деменция” деп аталат. Деменция – латын сөзү, бизче “кем акылдык” дегенди түшүндүрөт. Кыргыздарда “алжып калуу” деп аталып келет. Дарт баш мээнин иштешинин начарлашынан, бузулушунан келип чыгат. Адамдын ойлоосу, кабыл алуусу, эс-тутуму, сүйлөө жөндөмдүүлүгү төмөндөйт, билгендерин унутат. Дарт мээнин канчалык деңгээлде бузулганына жана ага алып келген себептерге байланыштуу болот.

СТАТИСТИКА

Бүткүл дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун маалыматы боюнча, дүйнөдө 47,5 миллион деменция илдетине чалдыккан адам бар.

МЭЭНИН ИШТЕШИ 2 ТҮРДҮҮ ЖОЛ МЕНЕН БУЗУЛАТ:
Мээнин кургашынан (буга Альцгеймер оорусу себепкер).

Бул түрү өнүккөн өлкөлөрдө көп жайылган. Анткени аларда узак жашагандар көп. Кыргызстанда аз санда кездешет.

Мээдеги кан айлануунун бузулушунан

Бул түрү эми өнүгүп келе жаткан жана начар өнүккөн өлкөлөрдө көп таркаган. Биздин өлкөдө көп кездешет. Мээде кан айлануунун бузулушуна көбүнчө кан тамырлардын ичкерип кетүүсү себепкер болот.

Кайсы оорулардан кан тамырлар ичкерип, Мээдеги кан айлануу бузулат?

Инсульт (мээге кандын куюлуп кетиши)

Аталган оору алжып калууга башка адамдарга караганда 17 эсе батыраак жеткизет. Инсультка болсо стресс, чылым чегүү, спирт ичимдиктерин ичүү, кыймылдын аздыгы көмөкчү болот.

Баш-сөөк жаракаты Баш-сөөк жаракатынын себепкерлери: жыгылуу, мушташуу, спорттун бокс, каратэ сыяктуу түрлөрү менен алектенүү, жол кырсыгы, кулап кетүү. Жаракаттын айынан мээдеги кан тамырлардын бир жерлери ичкерип, бир жерлери жооноюп, кан айлануу бузулат.

Атеросклероз

Кандын курамындагы жаман холестериндер кан менен барып, кан тамырлардын бир жерине токтоп, үстүнө дагы башкалары топтолуп, холестериндик май түйдөкчөсү жаралат. Ал кандын жолун бууп, кан андан ары жакшы жүрбөй, кан айлануу бузулат (анын ичинде мээдеги). Жаман холестерин малдын майын, майлуу тамак-ашты, фаст-фуддарды көп колдонгондон келип чыгат.

Жогорку кан басым

Оорунун бул түрүндө кан тамырлар ичкерип, мээге кан жакшы барбай калат. Кан менен барчу кычкылтек баш мээнин бардык ткандарына жетпей гипоксия (“кычкылтек ачарчылыгы”) жаралат. Кыргызстанда 20 жаштан өйдө жарандардын 34-47 пайызынын кан басымы жогору.

Моюн остеохондрозу, тромбоэмболия

Тромбоэмболия – кан тамырда кандын уюп калуусу. Эки ооруда тең кан тамырлар ичкерип кетет.

Жана да...

Стресс

Бул жагымсыз кырдаалдын таасиринен улам организмде пайда болгон катуу чыңалуу. Стресс узакка созулуп кетсе, анда нерв системинин чыңалуусунан улам жогорку кан басым жаралат.

Жер төлөдө дамамат отуруп иштөө

Таза аба жок, кычкылтек жетишсиздигинен мээде “кычкылтек ачарчылыгы” жаралат.



АЛЖЫП КАЛУУНУН СТАДИЯЛАРЫ

Алжып калууга жеткирүүчү процесс жайдан жүрөт.

Жеңил стадиясы

Үй-бүлөлүк жашоосун алып кете берет, күндөлүк тиричилигин, ишин жасай алат. Бирок унутчаак боло баштаганы билинет. Мисалы, ачкычты 1 же 3 саат мурун кайда койгонун, жолугушуу качан белгиленгенин, үтүктү сууруганын, эшикти кулптаганын, жакындарынын телефон номерин эстей албайт, жаңы уккан маалыматтарды оңою менен түшүнбөйт. Башы ооруйт, уйкусу бузулат. Кыскасы, жаш кезиндегилерди жакшы эстейт, бирок жакынкы убактарда, сааттарда болуп өткөндөрдү унутуп кала баштайт.

Орточо стадиясы

Алжып калуу кыйла билинип, өз алдынча жашоо жүргүзө албай калат. Мисалы, бир нерсени анализдеп, чечим чыгара албайт, өз алдынча бир жакка барып келе албайт. Дайыма бирөө коштоп барып келиши зарыл. Жатка айланган көндүм иштерди гана кыла алат. Жаңы маалыматтар эс-тутумунда сакталбайт, сакталса да кыска убакытка сакталышы мүмкүн. Өзүнүн ким экенин, кайда жашай тургандыгын, азыр эле эмне кылганын, туугандарынын аттары ким экенин да эстей албайт. Агрессивдүүлүк күтүлөт (невроз, психоз). Кыймылында өзгөрүүлөр билинет. Мисалы, отуруп тургандан кийин темтеңдеп барып анан түз басып кетет.

Оор стадия

Эс-тутуму толугу менен жоголот. Өткөн жашоосу толук унутулган. Эң жакын адамдарын да тааный албаган абалда. Ориентация жоголот (кайда жүргөнүн билбей калуу). Кыймылы, көрүүсү, угуусу бузулат.

ДАРЫЛАП АЙЫКТЫРУУ

Дарыланууга дарттын жеңил стадиясында келсе, айыктырып дарылоого мүмкүнчүлүк бар. Орто стадиясында ооруну өнүктүрбөй кармап турууга, мээнин иштешин жакшыртууга болушунча күч жумшалат. Оор стадиясында организмди көтөрмөлөп турууга гана мүмкүндүк болот. Үч стадияда тең невролог менен кошо психиатр же психотерапевттин текшерүүсүнөн жана дарылоосунан өтүү керектелет. Диагноз үчүн энцефалограмма, компьютердик томография керектелет.

Дары-дармектер

  • Кан тамырлардын ичкериши эмнеден келип чыкканы такталат. Дарылоодо колдонулуучу дары-дармектер:
  • Кан тамырларды кеңейтүүчү
  • Кан айланууну жакшыртуучу
  • Ткандардын кычкылтек менен жакшы жабдылуусун камсыздандыруучу
  • Витамин-минералдар комплекси
  • Нервди тынчтандыруучу
  • Кан тамырдагы холестериндин деңгээлин төмөндөтүүчү
  • Дарылык физкультура, эмгек терапиясы, логопеддин сеанстары жана башка.

    ООРУНУН АЛДЫН АЛУУ ҮЧҮН
    Карыганда алжып калбоо үчүн жаш кезден ден соолукка кам көрүү зарыл. Стресстен убагында арылууну үйрөнүү, уйку кангыча уктоо, активдүү жашоо образын кармануу, майлуу, куурулган тамак-ашты аз ичүү кажет. Кан тамырлардын ичкерип кетүүсүнө жеткирүүчү оорулардын алдын алып, эгер оору жаралган болсо дароо дарылануу сунушталат. Мээнин иштешин жакшыртуу жана эс-тутумду бекемдөө үчүн мээге дайыма иш таап берүү кажет. Мисалы, жаңы нерселерди окуп-үйрөнүү, чет тилин өздөштүрүү, шахмат ойноо, кылган ишти жана жаңы сунуштарды анализдөө, окуганыңды же жаттаганыңды кайра айтып берүү, баш катырмаларды чечүү. Таза абада сейилдөө, күнүгө 2-2,5 литр суу ичүү (мээге суюктук керектүү деңгээлде жетпей калса да иштеши бузулат) да керек.

Канымжан Усупбекова
densooluk@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(5)
29.01.2019. 12:29 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
83
Катталган:
05-11-2015
Соӊку аракети:
17-02-2020 23:35
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Екатеринбург
+28
Алжып калуунун дагы бир себеби жанагы сериалды чыгарбай койгонунар дагы болуп калды. Башкасын билбейм мен Элина мн Жозини ойлой берип алжый баштадым
29.01.2019. 22:12 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
18-12-2018
Соӊку аракети:
07-03-2019 12:44
Жынысы:
Белгисиз
+18
А мен баары бир окуп атам))) киосктордон суротко тартып алам, уйго келип окуп алам)))) баары бир газетанарды сатып алган жокмун))десем банга кетирип салбагыла
01.02.2019. 12:57 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
12-01-2011
Соӊку аракети:
17-02-2020 17:08
Жынысы:
Белгисиз
0
balzaminka,13 сом аяп озундун кызыккан нерсенди бекер алуу уят нерсе го деп ойлойм... Мен озум учун 1000 сомго китеп сатып алууга даярмын !
31.01.2019. 23:05 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
18-01-2019
Соӊку аракети:
10-01-2020 16:20
Жынысы:
Белгисиз
+1
Сериал окубай калып алжып бараткандар,сиздерге сабр:):)
15.06.2019. 04:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
68
Катталган:
25-02-2014
Соӊку аракети:
04-02-2020 16:25
Жынысы:
Белгисиз
0
Менде женил туру бар окшойт,аябай унутчаак болуп баратам
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23623;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: