«Жылдын супер ырчы мырзасы»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

АКЧАНЫ ТУУРА ПАЙДАЛАНУУ – БАКУБАТЧЫЛЫККА КАРАЙ ЖОЛ!

№846 18-24-январь, 2019-жыл


Жеке бюджетти туура пландап, аны туура пайдаланууну билген адамдар кайсы чөйрөдө иштебесин анын майын чыгара иштей алары далилденген. Ошондуктан финансылык сабаттуулуктун деңгээлин жогорулатуу – бул жарандардын финансылык бакубатчылыгынын жана экономикалык өнүгүүсүнүн ачкычы десек жаңылышпайбыз. Акчаны кантип туура пайдаланып, артса аны кантип топтой алабыз деген суроолорубузга Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын Финансылык сабаттуулук секторунун жетекчиси Эмир Бообеков жооп берди.


– Саламатсызбы? Айрымдарды эсептебегенде, өлкөбүздүн көпчүлүк калкынын алган айлыктары өзүнө араң жетет, ошондон кантип ашырып акчаны топтоонун жолдорун айта аласыз?

– Саламатчылык! Азыркы заманда акчасыз жашоону элестетүү мүмкүн эмес. Тамак-ашка, кийим-кечекке, оюн-зоокко, тойлорго, ооруп калсаң дарыланууга, билим алууга, баарына акча керектелет. Кимдир бирөө үчүн акча бактылуулуктун өлчөмү болсо, дагы бирөө үчүн жашап кетүү үчүн өтө зарыл нерсе. Акча дайыма эле жетишсиз экенин баарыбыз сезебиз. Бир айга миң сом аз, 10 миң болсо жетет эле дейбиз. Бирок
10 миң тапсаңыз да жетпей, 100 миң болсо кенен жетет эле дейбиз. Бирок аны тапканда ал да жетишсиз болот. Ошондуктан 1 сомду да үнөмдөөнү үйрөнгөн оң. Ар бир адам жеке финансылык план түзүп жашаганы туура.

Мисалы, дүкөнгө же базарга барардын алдында сатып алуулардын тизмесин түзүп алуу зарыл. Чыгашалардын баарын эсепке алуу керек. Киреше-чыгашалар эсепке алынса, кийинки айларга, жылдарга үй-бүлөлүк бюджетти түзүүгө оңой болот. Түзүлгөн бюджет боюнча жашоо да жеңил.

Акча топтоонун кээ бир жолдорун атай кетсек:

  • Ай сайын тапкан кирешенин бир бөлүгүн топтоо, аз эле дегенде 10 пайызын;
  • Топтолгон ал акчаны инвестициялоо;
  • Кирешени көбөйтүүгө аракет жасоо (кошумча булак издөө, кызмат тепкичинен жогорулоо, көбүрөөк айлык бере турган жумуш издөө, ага даярдануу жана окуу);
  • Сатып алууларды пландоо, сатып алынган буюмдун кепилдигин суроо, аны камсыздандыруу;

– Киреше-чыгашаны эсепке алып туруу керек деп айтылат. Бирок көпчүлүк адамдардын аны эсепке алып турууга моюну жар бербейт. «Менин акчам аз, анын эмнесин үнөмдөйм?» деп элдин көпчүлүгү тапкан каражатын тез эле жок кылып коюп, кийинки айлыгына чейин карызга жашап калган учурлары да өтө көп кездешет. Ошонун кандайдыр бир оңой жолдору барбы?

– Акча адамды финансылык жактан көз карандысыз кылат. Ал эми каражатын чогулта албаган адамдар «ар дайым карыз алып жашоонун мага кереги барбы?» деп ойлонуп, үнөмдөө менен каражатын сарптоого өтүшү шарт. Анткени карызга алып жаткан акча бекер келгендей болот да, кайтарып берүүгө келгенде бекер алдырып жибергендей сезилет. Анын үстүнө айрым карыз берүүчүлөр берген акчанын үстүнө кошумча акча кошуп берүүнү талап кылган учурлар көп.

Киреше-чыгашаны эсептөөнүн эң эле оңой жолу – бул киреше-чыгашаны аз эле дегенде 30-40 күн бою жазуу түрүндө эсепке алып туруу. Уюлдук телефонуңузга колдонмо жүктөп алып же атайын китепчеге киреше менен чыгашалардын тизмесин жазып финансылык абалыңызды көзөмөлдөп турууга болот. Ошондой эле www.finsabat.kg сайтындагы акча каражаттарын эсептөө күндөлүгүн колдонуп, андагы акчаны үнөмдөө тууралуу кеп-кеңештер менен тааныша аласыз.

Эгерде белгиленген убакыт аралыгында адам каражаттарын эсептөөгө өзүн көндүрсө, келечекте бул адатка айлана баштайт. Жыйынтыгында адам өзүнүн финансылык абалын так көрө алат жана чыгашаларын анализдеп, негизсиз акча коротууну азайтууга жол ачылат. Үнөмдөлгөн акчаны топтоп, аны дагы көбөйтүп, зарыл иштерге жумшоого болот.

– Инвестиция салуу да кошумча акча табуунун бир жолу. Кандайдыр бир нерсеге инвестиция салуу үчүн көп акча керек деп ойлойбуз. Бирок аз акча салып деле инвестиция кылса болот да, ошонун кандай жолдору бар? Мисалы, биздин өлкөнүн учурдагы шартында кайсы тармакка инвестиция салуу ыңгайлуу деп ойлойсуз?

– Ооба, инвестиция – кошумча акча табуунун булагы. Тапканыңыздын жок эле дегенде 10 пайызын киреше алып келе турган тармакка салуу туура. Аны билим алуу, жеке бизнес ачуу жана келечеги бар ишке салган туура. Миң сом болобу, 10 миң сом болобу, туура пайдалануунун жолун издөө керек. Yahoo, Skype деген чоң компаниялар да качандыр бир кезде студенттер тарабынан нөлдөн башталганын мисал келтирсек болот. Андан сырткары биздин өлкөнүн учурдагы шартында төмөнкү багыттарда инвестиция салууга болот:

  • Улуттук банктын өлчөнгөн алтын куймаларын (баалуу металлдар) сатып алып коюу – бул Кыргызстандагы инвестициялоонун жаңы ыкмасы болуп эсептелет. Улуттук банктын өлчөнгөн алтын куймаларын сатып алуу менен сиз аны Улуттук банкта сактоого берсеңиз болот (31,1035 жана 100 грамм салмагындагы куймаларды) жана аны каалаган убакта кайра Улуттук банкка накталай акчага сата аласыз. Өлкөнүн финансы рыногунда бул инструмент өзүнүн татыктуу ордун ээлеп келе жатат.
  • Мамлекеттик баалуу кагаздарды банктар аркылуу сатып алса болот. Ага төмөнкүлөр кирет:

    • Мамлекеттик казыналык векселдер – Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн узак мөөнөттүү мамлекеттик баалуу кагазы, анын номиналы 100 сом. Ал 3, 6, 9, 12, 18, 24 айлык мөөнөткө чыгарылат. Анын орточо жылдык кирешелүүлүгү 10 пайызга жетет.
    • Мамлекеттик казыналык облигациялар – Кыргыз Республикасынын өкмөтүнүн узак мөөнөттүү мамлекеттик баалуу кагазы, анын пайыздык кирешеси (купону) бар жана жүгүртүү мөөнөтү бир жылдан көп болот. Облигациянын номиналдык баасы жана чыгаруу параметрлери аны чыгарган учурда аныкталат. Алардын кирешелүүлүгү 12 пайызды түзөт.
    • Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын ноталары – анын номиналдык баасы
      10 миң сом болуп чыгарылат. Ал жүгүртүү мөөнөтү 7 күндөн 364 күнгө чейинки аралыкты түзгөн дисконттук баалуу кагаздар. Улуттук банктын ноталары кагазсыз формада чыгарылат. Бардык эле юридикалык жактар жана жеке адамдар Улуттук банктын ноталарынын ээси боло алышат.

  • Корпоративдик баалуу кагаздар – бул инвестициядан киреше алууга инвестордун укугун тастыктаган жана аларды кайтаруу шарттары көрсөтүлгөн документ. Аны атайын брокерлер аркылуу сатып алууга мүмкүн. Ага төмөнкүлөр кирет:

    • Акция – бул үлүштүк баалуу кагаз, аны акционердик коомдор чыгарышат. Акцияны сатып алуу менен сиз компаниянын ээси, тагыраак айтканда, энчилеши болосуз жана дивиденд алууга укуктуусуз. Дивиденд – бул акционердик коомдун пайдасы. Пайда акциянын ээлери ортосунда ээлик кылган акциянын түрүнө, санына жараша бөлүштүрүлөт;
    • Облигация – бул карыз баалуу кагазы. Бул облигацияны сатып алуу менен сиз эмитентке (облигация чыгарган компанияга) белгилүү бир мөөнөткө жана белгилүү бир пайызга карызга акча бересиз дегенди билдирет. Облигациялар 2-5 жылга чыгат жана бул мөөнөт аяктагандан кийин компания сиз салган акчаны кайтарып берет.

  • Кыймылсыз мүлккө инвестициялоо – инвестициянын бул түрү менен алектенүү үчүн ири көлөмдөгү баштапкы капитал болуусу керек жана кыймылсыз мүлк рыногун жакшылап иликтөөнү талап кылат.
  • Депозиттик эсеп ачуу – бул инвестициянын пассивдүү түрү болуп эсептелет. Банктык салым же депозиттик эсеп – бул салым менен финансылык операциялардын жүрүшүндө пайда болгон пайыздар түрүндө киреше алуу максатында банкка берилген акчанын суммасы. Учурда Ислам банк иши жана каржылоо принциптерине ылайык депозиттик операцияларды колдонууга дагы да мүмкүн.

Инвестиция салуу жөнүндө кошумча маалыматтарды жана башка пайдалуу нерселерди атайын финансылык сабаттуулукту жогорулатууга арналган www.finsabat.kg интернет-сайтынын жаңыланган версиясынан жакында тапсаңыздар болот.

– Адам тапкан акчасын мүмкүн болушунча үнөмдөп, чогулткусу келди дейли, аны банкта сактаган жакшыбы же мал жана башка нерсе алып койгону туурабы? Дагы кандай жолдору бар жана анын себептерин айтсаңыз.

– Албетте, ар бир жолдун өзгөчөлүктөрү бар. Адамдар өзүнүн кыска жана узак мөөнөттөгү максаттарын карап чыгышы керек. Акчаны банкта сактоо мыйзамга ылайык атайын түзүлгөн Депозиттерди коргоо боюнча агенттиги тарабынан корголот. Кокусунан банк банкрот болсо да депозиттер боюнча үстөк пайыздарды кошкондо ар бир аманатчыга 200 миң сомдон көп эмес компенсация төлөнүп берилет. Ошондой эле депозитке салынган акчанын үстүнөн пайда тапсаңыз болот, салган акчаңызга жылына орточо 10 пайыз кошулат.

Мал алып койгон деле туура, бирок баары бир инвестициялоо оң. Мындай кадамга барарда адам бардык тобокелдиктерди, алардын өзгөчөлүктөрүн анализдеши керек.

Инвестиция деп финансыны гана түшүнбөө керек. Инвестиция – бул кийин пайда алып келүүчү сиздин убактыңыз, байланыштарыңыз, билимиңиз жана энергияңыз. "Мен азыр жашмын, кийин деле акча топтой алам" деген туура эмес, жашыңыз өткөндөн кийин сиз иштей албай да калышыңыз мүмкүн. Ошондуктан акча топтоону бүгүн баштаңыз!

Ибрагим Жусуев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(4)
22.01.2019. 10:44 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
16-01-2019
Соӊку аракети:
03-11-2019 20:21
Жынысы:
Белгисиз
0
Жакшы
22.01.2019. 21:43 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
58
Катталган:
04-09-2016
Соӊку аракети:
14-06-2019 00:52
Жынысы:
Белгисиз
0
Чет олкодо акцияны брокери жок эле сатып алса болот. Ошондой платформа тузбойсунорбу? Элдин кобунчосу акция сатып ала баштамак.
23.01.2019. 16:00 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
6
Катталган:
02-02-2018
Соӊку аракети:
16-11-2019 09:40
Жынысы:
Белгисиз
-2
Zaina,Сиз тузуп корунузда!?
24.01.2019. 01:13 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
58
Катталган:
04-09-2016
Соӊку аракети:
14-06-2019 00:52
Жынысы:
Белгисиз
+2
Anaraalieva, мен программист эмесмин, бухгалтермин. КРда жашабайм, бул жактын биржа маркетин билбейм.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23199;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: