«Жылдын супер ыры»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

БАЛАНЫН БОЮ ЭМНЕГЕ ӨСПӨЙ КАЛАТ? БОЙДУН ӨСҮШҮНӨ ТААСИР ЭТҮҮЧҮ ФАКТОРЛОР

№830 28-cентябрь - 4-октябрь, 2018-жыл


Кээ бир балдардын бою бат, айрымдарыныкы кеч өсөт. Көпчүлүк учурда ата-энелер баласынын бою талаптагыдай өспөй жаткандыгына кабатыр болушат. Албетте, бойду кол менен жасап узартууга мүмкүн эмес. Болгону анын себебин аныктап, убагында тиешелүү чараларды көрүүгө болот. Баланын боюнун өсүүсүнө кандай факторлор таасир берет? Дарыгер Арина Казакбаеванын кеңештерине көңүл буралы.

ИЧКИ ФАКТОРЛОР

Тукум куучулук. «Алма сабагынан алыс түшпөйт» демекчи, ата-энесинин бою узун болсо, анда баланын дагы бою узун болот. Ал эми орто бойлуу ата-эненин балдары да орто бойлуу болушат. Андыктан факторду эске ала жүрүү туура.

Баланын боюн кантип эсептөө керек?
Кыздар: Атасынын бою (сантиметр менен)+ апасынын бою (сантиметр менен): 2-6,5 сантиметр

Мисалы, (175+160):2-6,5=161 сантиметр болжолдуу түрдө.

Балдар: Атасынын бою (сантиметр менен)+ апасынын бою (сантиметр менен): 2+6,5 сантиметр

Мисалы, (175+160):2+6,5=174 сантиметр болжолдуу түрдө.

Тубаса патология. Баланын боюнун өсүүсүндөгү көйгөй түйүлдүк кезинде патологияга (анын ичинде эндокриндик жабыркоого) учуроосунан келип чыгышы ыктымал. Андыктан эне кош бойлуу кезинде туура тамактанып, убагында эс алып, стресс болуудан жана ооруп калуудан сактанып, тамеки, ичимдикке жолобошу шарт. Өз алдынча дары ичпөөсү керек. Бул жагдайлар түйүлдүктүн өсүп-өнүгүүсүнө терс таасирин тийгизет.

Гормоналдык фактор. Гормондор баланын боюна, салмагына, акыл-эсинин өсүшүнө түздөн-түз таасир этет. Бойдун өсүүсүнө жооп берүүчү соматотропин гормонун ортоңку мээдеги гипофиз бези иштеп чыгат. Эгер бул без аталган гормонду аз иштеп чыгарса эргежээл, тескерисинче, ашыкча иштеп чыкса бою өтө өсүп кетет (өзгөчө кол-буту, жаактары). Окумуштуулар «жаш балдардын жана өспүрүмдөрдүн бою түнкүсүн, саат 8ден 12ге чейин өсөт» дешет. Алар бойдун өсүүсүнө таасир этүүчү гормондун (соматотропин) көп бөлүгү дал ушул уктап жаткан убакытта иштелип чыгарын далилдешкен. Эгер баланын уйкусу толук канбаса, анда аталган гормон аз иштелип чыгат да, боюнун өсүүсү жайлайт. Андыктан 1 жаштагы бала 15 саат, 10 жаштагы балдар 10 саат, 11-15 жаштагы балдар 9-11, 16-25 жаштагылар 7-9 саат тынч уктоосу керек.

СЫРТКЫ ФАКТОРЛОР

Психологиялык абал. Организмди борбордук нерв системи башкаргандыктан өсүп-өнүгүү стадияларында, өзгөчө 2-3, 6-7, 12-14 жашында баланын психологиялык абалын көзөмөлдөө туура. Айрыкча кыздарда 11-12 жаш, балдарда 13-14 жаш курагында гормондордун таасири астында акырындык менен жыныстык жактан өөрчүүнүн белгилери пайда боло баштайт. Кыздарда сүт бездери өөрчүп (эмчек), балдарда денесине түктөр чыгып, үнү жооноюп дегендей. Мындай жетилүү убагында сөзсүз нерв системинде өзгөрүүлөр (стресс, депрессия, эмоцияга алдыруу) байкалат.

Социалдык-экономикалык фактор. Бул факторго баланын жашоо шарты, тамактануусу, гигиенасы кирет. Андыктан бала түйүлдүк кезинен баштап керектүү витаминдерди жетиштүү алуусу зарыл. Алсак, белокту жетишерлик өлчөмдө кабыл албаган баланын боюнун өсүүсү жайлайт. Балдарга «А» витамини бар тамактарды көп жегени жакшы таасир берет. Бул витамин боордо, сүттө, жумуртканын сарысында, ошондой эле сары, кызыл жемиштер жана жашылчаларда (сабиз, кызылча, ашкабак) болот. Мындан сырткары терс адаттар, тамеки тартуу, ичимдик ичүү бойдун өсүүсүн жайлатат. Алсак, тамекинин түтүнү кан айланууну жайлатып, канда кычкылтектин жетишсиздигин жаратат. Кычкылтек бойдун өсүүсү үчүн зарыл болгон нерсе.

Азыктардагы зыяндуу кошулмалар. Эгер баланын тамактануусунда ар кандай зыяндуу кошулмалуу заттар, зыяндуу углеводдор көп болсо, организмде инсулиндин деңгээли жогорулап, бойдун өсүүсүнө таасир этүүчү гормон аз иштелип чыга баштайт. Зыяндуу углеводдуу азыктарга эмнелер кирет? Тамак-ашка кошулган консерванттар, майлар, газдалган суусундуктар, кумшекер жана башкалар. Таттуу, газдалган суусундуктар организмдеги кальцийди жууп кетип, сөөктү борпоң кылат. Бул бойдун өсүүсүнө зыянын тийгизет.

Биологиялык фактор. Ар кандай жугуштуу ооруларды жаратуучу вирустар, бактериялар баланын боюнун өсүүсүнө терс таасирин тийгизет. Өзгөчө бөйрөк, боор, өпкө, эндокриндик систем оорулары бойдун өсүүсүн жайлатат.

Кара күч эмгеги. Бул дагы бойдун өсүүсүнө тоскоол болот. Баланын организмине күч келтирип, ашыкча кара жумуш жасатуу, узак убакытка отуруу бойдун туура өсүүсүн кечеңдетет. Себеби омурткаларга доо кетет. Ошондой эле баланын организмине күч келтирген спорттук машыгуулар дагы анын боюнун өсүүсүнө зыянын тийгизет. Андыктан бойдун өсүү мезгилинде сууда сүзүү, волейбол, баскетбол, секирүү сыяктуу спорттун жеңил түрлөрү менен алектенүү туура.

БАЛАНЫН БОЮНУН ӨСПӨЙ ЖАТКАНЫН КАНТИП БИЛСЕ БОЛОТ?

Кээ бир ата-энелер баланын боюна байкоо салбай жана маани бербей жүрө беришет да, качан гана бала мектепке барып башка балдардан бою кичинекей экенин көргөндө гана тынчсызданып башташат. Тилекке каршы, көпчүлүк учурда кандайдыр бир аракет көрүүгө кеч болуп калат. Ошондуктан убагында баамдоо керек. Анткени бойдун өсүүсү адамдын физиологиясына жараша 17-25 жашта токтойт. Андан кийин ар кандай бойду өстүрүүчү каражаттар же гормондор менен бойду өстүрүүгө болот. Бирок мунун ден соолукка пайдасынан зыяны көп болгон учурлар көп катталат. Мындай каражаттарды колдонгон учурда сырткы сөөктөр, буттун кетмени, жаак сөөктөр өсүп кетиши мүмкүн.

Негизи бала төрөлгөндөн 1 жашка чейин 25 сантиметрге, 2 жашында 8-12, 3 жашында 7-8 жана андан кийинки жылдары жыл сайын 4-6 сантиметрге өсүп туруусу талапка ылайык. Боюнун өсүүсүн жыл сайын бир убакытта ченеп, жазып туруу керек. Эгер ал 3 жашында көрсөтүлгөн өлчөмгө 4 сантиметр жетпей жаткан болсо, анда эндокринолог адисине кайрылышыңыз зарыл болот.

Хирургиялык жол. Бул жаатта ортопеддерге кайрылып, кеңеш алып, анан изилдөөлөрдүн жыйынтыгына карап чечим кабыл алуу шарт.


 

Дамира Арстанова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  5 
Комментарийлер(8)
02.10.2018. 09:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
24
Катталган:
21-04-2014
Соӊку аракети:
12-02-2019 10:19
Жынысы:
Белгисиз
+4
Баарына ата энеси кунолуу арак ичип нас тамеки чегип и ата энесинин бою кандай болсо ошого карайт
02.10.2018. 10:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
49
Катталган:
17-08-2017
Соӊку аракети:
27-12-2018 10:42
Жынысы:
Белгисиз
+4
эн жакшы маалымат экен
02.10.2018. 11:10 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
118
Катталган:
26-11-2016
Соӊку аракети:
03-11-2019 02:50
Жынысы:
Белгисиз
+9
Эн окунучтуусу Кыргыздар биттей курттай болуп бара жатабыз((( эркек балдарыбызды карасам азыр ото эле кииичинекей, анан сигарет насывай чегип атышат анан алардан кийинки балдар кандай болот???
raykray түзөттү 2018-10-02 11:13:09
02.10.2018. 13:11 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
155
Катталган:
26-03-2014
Соӊку аракети:
11-11-2019 19:53
Жынысы:
Белгисиз
+2
Мм мен балдарымдын бою жакшы оссо экен деп эле журом
02.10.2018. 17:04 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
6
Катталган:
25-08-2017
Соӊку аракети:
10-11-2019 12:24
Жынысы:
Белгисиз
+2
жашым 17 боюм 170 норма эледа
02.10.2018. 22:36 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
38
Катталган:
30-06-2015
Соӊку аракети:
23-11-2018 22:24
Жынысы:
Белгисиз
+2
Жашым 19 да боюм 160 ата энем кичинекей бирок вообще сигарет насвай арак пиво андай нерселерди оозума да алган эмесмин. Кантип боюмду остурсом болот кандай витаминдерди жесем болот билсениздер айтып коюнуздарчы туугандар
05.10.2018. 13:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
8
Катталган:
18-08-2011
Соӊку аракети:
28-10-2019 17:16
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
москва
+3
Бойун эсептоо болбогон нерсе,менин 2 кызым бири 168,бири 153см,..атасы экообуздун боюбузду плюс минус кылсак да туура келбейт
06.10.2018. 14:20 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
18
Катталган:
24-10-2010
Соӊку аракети:
10-10-2019 19:51
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
АКШ
0
Ата-энеме дагы бир ирет ыраазы болуп жатам :))
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23199;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: