Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

АЛТЫН ПАЙЫЗДАР. МАМЛЕКЕТТИН ЭКОНОМИКАСЫНДА ЖОГОЛГОН ДИНАМИКАНЫ “КУМТӨР” КАЙТАРА АЛАБЫ?

№829 21-27-сентябрь, 2018-жыл


Кыргызстанда жаңы саясий сезон кооптонуу менен ачылууда. Мухаммедкалый Абылгазиевдин өкмөтүнө жакын арада парламент алдында көңүлгө толбогон статистикалар тууралуу жооп бергенге убакыт келет. Негизги доомат – экономика көрсөткүчтөрүнүн төмөндөөсү. Евразия союзуна мүчө өлкөлөрдүн көбүн ИДПнын жана өнөр жай тармагынын өсүшү жаатында алдыга салдырбаган Кыргызстан мындай көрсөткүчкө бир нече жылдан бери кабыла элек болчу.

Өкмөт экономика тармагындагы кооптуу абалды жашырган жок жана жарандарды кийинки жылы үнөмдүүлүккө чакырууда. Бул болжолдуу коомдук жана саламаттыкты сактоо программаларынын кыскарышына байланыштуу. Аткаминерлер бардык керектөөлөрдү эки эсе, ал эми медициналык керектөөлөрдү үч эсеге чейин кыскартууга даяр. Себеби республика экономикалык көрсөткүчтөрдү азырынча жогорулата албай, жетиштүү сандагы жаңы ишканаларды ишке киргизип, жарандарыбызга керектүү жумуш орундарын түзүп бере алган жок.

 

- Иштебеген өндүрүштөрдүн саны кыскарган жок. Учурда 38 ишкана токтоп турат. Бирок экономикалык көрсөткүчтөрдүн төмөндөөсүнө карабастан, алдын ала пландалган бардык социалдык милдеттер толук түрдө каржыланды,- дейт Кыргызстандын экономика министри Олег Панкратов.

 

Эксперттердин берген баасына таянсак, Кыргыз экономикасы дагы эле капиталдык салымга муктаж. Бирок ички булактар табылбаган соң чет элдик инвесторлордун салымына гана таянууга туура келүүдө. Мамлекеттин тышкы карыз деңгээли жогору болгондуктан, насыя же карызга эмес, жеке жактардын инвестициясына үмүт артылат. Бирок бул чөйрөдөгү кырдаал да көңүл сүйүнтөрлүк эмес.

Республиканын Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, жыл башынан бери чет элдик түз инвестициялардын көлөмү кескин кыскарган: 2018-жылдын биринчи жарым жылдыгында эле 33,2 пайызга. Мындай төмөн көрсөткүчтөр Кыргызстан инвестициялык коомчулуктун ишенимин жоготуп алгандыгы менен түшүндүрүлөт. Анткени аткаминерлердин убадасына карабастан мамлекетте тынч жана ачык-айкын бизнес шарттары түзүлгөн жок.

Бул ири инвестициялык долбоор болгон алтын кен иштетип жаткан “Кумтөр Голд” компаниясынын айланасында түзүлгөн кырдаалга байланыштуу. Акыркы жыйырма жыл аралыгында алтын кени Кыргызстандын аймагындагы эң маанилүү өндүрүштүк объекти болуп келет. 2017-жылдын эле жыйынтыгына көз чаптырсак экономикага кошкон салымы: ИДПга 9,7 пайыз, түздөн-түз бюджетке салык жана милдеттүү төлөм иретинде 9 миллиард сомго жакын. “Кумтөр” менен байланышкан бизнес уюмдарын жана ишканаларды эсепке албаганда, республиканын өнөр жай өндүрүшүнүн 21 пайыздан көбү компаниянын үлүшүнө туура келет.

“Кумтөрдүн” экономикага кошкон олуттуу салымына карабастан, компаниянын ишмердүүлүгү ар кайсы саясий топтордун сынына кабылып келет. Негизинен сындагандар – ыйгарым бийликте тургандардын бийлигин алсыратуу максатында иш алып барган оппозициялык каршылаштар. Ошол эле сынчылар бийлик түзүмүнө келген соң компания боюнча ою өзгөрүп, бирок алардын мурдагы ордуна жаңы жүздөр отурушат.

Узак убакыт бою сынга кабылуунун негизги себеби – экологияга тиешелүү дооматтар. “Кендин ишмердүүлүгү бийик тоолуу жаратылышка терс таасирин тийгизүүдө” деп айтылып келет. Ошол эле учурда бийлик долбоордун жабылышын талап кылган эмес. Жогоруда айтылган дооматтар төлөмдөрдү көбөйтүү үчүн себеп болуп, бул кадам инвестиция коомчулугунда тынчсыздануу жараткан. Бир четинен чиновниктердин “аппетити” дайыма өсүп, компенсация өндүрүү үчүн айрым учурда соттор курал катары кызмат кылып калышат. Ал эми соттордун көз карандысыздыгы шек жаратарын президент Сооронбай Жээнбеков өзү бир нече ирет билдирген. Президенттин ишкерлер менен жолугушуусунда, ишкерлер мамлекет тарабынан жеке менчик укугун коргоо кепилдиги жоктугу тынчсыздандырарын билдиришти. Азыркыга чейин бизнести коргоо маселесинде көпчүлүк талаш-тартыштар мамлекеттин пайдасына чечилиши боюнча суроо жараткан учурлар бар.

Мурдагы жылы бийлик менен инвестор бир пикирге келгендей болгон. Инвестор кошумча каржылык милдеттенмелерди алууга даярдыгын билдирсе, өз кезегинде мамлекет козголгон соттук кампанияларды токтотууга кепилдик берген. Эки тарап ортосундагы “түшүнбөстүктөр” ушуну менен жабылат деп күтүлгөн. Жаңы келишимдерди түзүүнү башка ири компаниялар да колдоого алган эле. Бирок бир нече айдан кийин келишим түзгөн өкмөт отставкага кетип, анын ишмердүүлүгү текшерүүгө алынды.

Жаңы премьер келишимди кайра карап чыгуу керектигин билдирди. Мухаммедкалый Абылгазиевдин билдиришинче, айлана-чөйрөнү коргоо иш-чараларын каржылоо маселеси толук чечиле элек. Ал эми парламенттин спикери Дастан Жумабеков инвестор төлөмдөрдү көбөйтүшү керектигин түз эле айтты. Башкача айтканда, оюндун шарттары кайрадан өзгөрдү.

Буга карабастан өкмөт “Кумтөрдүн” мамлекет үчүн канчалык маанилүү экендигин билет. Бул долбоор уникалдуу жана аны азырынча алмаштырчу эч нерсе жок. Бирок мындай пландар көп айтылат. Олег Панкратовдун версиясы боюнча, “Кумтөргө” көз карандысыз болуу үчүн жергиликтүү бизнестерди өнүктүрүү керек. Бирок Кыргызстанда кенге көлөмү жагынан тең келчү өндүрүш жок жана али жарала да элек. Өкмөттүн дагы бир мүчөсү, Мамлекеттик өнөр-жай, энергетика жана кен иштетүү комитетинин башчысы Улан Рыскуловдун оюнча, “Кумтөрдү” өлкөдөгү башка кендер алмаштыра алат.

 

- Бүгүнкү күндө жалпы запасы 250 тоннаны түзгөн 7 кен бар. 3 жыл аралыгында ал кендерди ишке киргизип, “Кумтөргө” караганда көбүрөөк жумуш орундарын түзүүгө мүмкүн,- дейт ал.

 

Өкмөттүн акыркы жыйындарынын биринде Рыскулов “Кумтөргө” атаандаш боло алчу кендерди атап өттү. Анын сөзү боюнча, жакынкы аралыкта запасы 39 тонна болгон Жалал-Абад облусундагы Куру-Тегерек кени ишке кириши мүмкүн. Келерки жылы болсо өкмөт запасы 105 тоннаны түзгөн Жер-Үй кенин иштетүүгө ниет кылууда.

 

- 2020-2021-жылдары калган кендер: 80 тонна запастуу - Чаарат кени, 3 тонна - Шыралжын, 17 тонна - Терек-Сай, 12 тонна - Бучук, 7 тонна - Шандесай ишке кирет,- деп сөз берди Рыскулов.

 

Бирок алдын ала божомолдор тууралуу сөз болуп жатканын дароо айта кетти. Жер-Үй кенин иштетүүгө бир нече жылдан бери аракет кылып келишет, ал эми Шандесайдагы кенди ишке киргизүү толук чечиле элек, анткени жергиликтүү калк каршы. Мындай көрүнүш башка кен аймактарында да кайталанууда.

Башкача айтканда, жакынкы аралыкта “Кумтөрдү” алмаштыруучу эч нерсе жок. Андыктан өкмөт экономиканын абалын ири алтын кендин призмасы аркылуу баалап, анын эксперттеринин божомолдоруна карап багыт алат. Алар болсо өз кезегинде министрлер кабинетине келечекке оптимизм менен кароого үмүт берип келишет.

“Кумтөр” компаниясынын божомолуна ылайык, жылдын экинчи жарымында кенде өндүрүш көлөмү кыйла жогоруламакчы. 2018-жыл ичинде 14-15,5 тонна алтын өндүрүү планы бар. Негизги бөлүгү – күтүлүүчү көлөмдүн жалпы санынын кеминде үчтөн экиси жылдын акыркы айларында казып алынат. Муну менен катар бюджетке берилүүчү төлөмдөр көбөйөт.

 

- Улуттук экономика кендин ишмердүүлүгүнөн өтө көз каранды, азыр кырдаал маанилүү өзгөрүүлөрдүн алдында турат. Биз сентябрь айы экономиканын төмөндөшүнүн акыркы айы болсо экен дейбиз. Кийинки айдан баштап өсүү башталат. Бул “Кумтөрдүн” ишмердүүлүгү менен байланыштуу. Казып алуунун жана алтын өндүрүүнүн өсүшү 2018-жылдын IV чейрегинде башталат. ИДПнын көлөмү жыл жыйынтыгы менен 2,5-3 пайызды түзүшү ыктымал,- деген Олег Панкратов бекем оптимизмде.

Асыл Орозбекова



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23044;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: