«Жылдын супер ырчы мырзасы»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Өмүрбек Текебаев, «Ата Мекен» партиясынын лидери: «МУРУНКУ БИЙЛИКТИН ЧЫККЫНЧЫЛЫК САЯСАТЫН ЖЭЭНБЕКОВ ТОКТОТУШУ КЕРЕК»

№821 27-июль -2-август, 2018-ж.


Абактагы оппозициячы Өмүрбек Текебаев өлкөнүн саясий абалына, болуп жаткан иш-аракеттерге баам салып, айрым учурларда өз үнүн кошуп келе жатат. Бул жолу «Супер-Инфонун» айрым суроолоруна адвокаты аркылуу жооп берди.

– Өмүрбек Чиркешович, Шавкат Мирзийоевдин бийликке келиши менен Кыргыз-Өзбек мамилеси кайра жанданды, чек ара тилкелерин тактоо, биргелешип ГЭС куруу өңдүү макулдашууларга келишти. Биз пайда таптыкпы же кызыкчылыктардан уттурдукпу?

– Өзбекстандын биринчи президенти Ислам Каримовдун көзү өтүп, анын ордуна Шавкат Мирзийоев президент болду. Ислам Каримов изоляционализм саясатын жүргүзүп, коңшу өлкөлөр менен Өзбекстандын мамилесин бузганын баарыбыз билебиз. Мындан улам Өзбекстан Орто Азиядагы лидерлигин Казакстанга алдырып жиберген эле. Жаңы президент Мирзийоев дүйнөгө ачык саясат жүргүзүүнү тандап алды. Өзбекстан «Биринчи кезекте Орто Азиядагы бардык коңшулар менен мамилени оңдоодон баштайбыз» деди. Анүчүн Каримовдун убагында бузулган мамилелерди оңдош керек эле. Ошентип, ал коңшу өлкөлөргө расмий визиттерди жасап, экономикалык-маданий байланыштарды калыбына келтирүүгө киришти. Муну менен катар Өзбекстан өзүнүн экономикалык-маданий потенциалына ылайык, Орто Азиядагы лидерликти талаша баштады. Кыргызстандан башка бардык коңшу өлкөлөр менен миллиарддаган долларлык соода-экономикалык келишимдерди түздү.

Мирзийоевдин Кыргызстанга визити президенттик шайлоого туш келди, 2017-жылдын 5-6-сентябрына. Кандай болсо да, шайлоону утуп алгысы келген Атамбаев ал визитти өзүнүн жеке эмгеги катары кыргызстандыктарга жарыялап, «Өзбекстандын тышкы саясатындагы өзгөрүүлөрдү Атамбаев жаратты» деген таризде маалыматтык саясатты жүргүздү. Шайлоо алдында Мирзийоевдин колдоосуна муктаж болуп турган Атамбаев башка өлкөлөрдөй болуп миллиарддаган доллардык соода-экономикалык келишимдерди түзүүнүн ордуна, Кыргызстандын стратегиялык кызыкчылыгын сатып жиберди. Мирзийоев менен Атамбаевдин 2017-жылдын сентябрь айындагы Бишкекте өткөн биргелешкен коммюникесинде Өзбек президенти «Кыргызстандагы ГЭСтердин баарын мындан кийин бирге кура турган болдук, Кыргыз жетекчилигинде мындай саясий эрк бар, макулдугун берди, чынбы, Алмаз Шаршеновичдеп элдин алдында Атамбаевдин башын ийкетип, макулдугун алды. Атамбаевдин жооп кылып Ташкентке барган визитинде дагы ушул маселе эл алдында айтылып, «биз Кыргызстандагы ГЭСтерди, ошонун ичинде эң чоң «Камбар-Ата-1» ГЭСин Өзбекстан менен курабыз» деп жарыялады. Ошентип, Ислам Каримовдун 20 жылда жасай албаган ишин шайлоонун алдында Мирзийоев келип, жеңил эле бүтүрүп кетти. Бул Мирзийоевдин чоң жеңиши болду.

Өзбекстан Кыргызстандын гана эмес, Тажикстандын дагы жалгыз өзү ГЭС куруусуна каршы чыгып келет. Жөн гана каршы чыкпастан, Тажикстан менен мамилени бузуп, жарым-жартылай блокадага да алып жүрдү. Ошого карабай, тажиктер «Рогун»
ГЭСин куруп бүтүрдү. Ал эми Өзбекстан Тажикстан менен болгон мамилесин өзгөртүп, Кыргыз менен кол койгон келишимдердей эле келишимдерге Тажикстан менен да кол койду. Эгер Өзбекстанда жаңы тышкы саясатына ылайык, бардык коңшулар менен стандарттык келишимдерди түзүүгө ниети бар болсо, биз эмне үчүн өзүбүздүн түбөлүк байлыгыбыз болгон суубузду Өзбекстанга жөн эле кармата бердик? Бир президенттик шайлоодо жеңишке жетишебиз деп кыргыз элинин тагдырын, келечегин, ата-бабабыздан калган мурасын бирөөнүн колуна кармата бердик.

– Демек, мындай саясатты колдобойсуз...

– Миллиарддаган жылдар бою Кыргызстандын тоолору суунун булагы жана табигый суу сактагычы болуп кала берет. Суунун адамдардын өмүрүндөгү ролу жылдан-жылга көтөрүлүп отурат. 2050-жылы Орто Азия элдеринин саны 2 эсе көбөйөт. Ошондо суунун баасы бүгүнкү нефтинин баасы менен барабар болот. Ал кезде Өзбекстандын газы менен нефтиси түгөнөт. Кудай кааласа, биздин суубуз ага берет. ГЭС – бул энергиянын гана булагы эмес, жасалма суу сактагыч. Биздин тоолордун коюндарында, кокту-колоттордо суулар сакталып, зарыл болгон учурда коңшу элдерге берилип турат. Бул чоң бизнес. Демек, суу ресурсун башкаруу Кыргызстандын колунда болмок. Бирок, тилекке каршы, бүгүн «Өзбекстан менен биргелешкен ишкана ачып, 50-50 пайызда башкарабыз» деп жатышат. Коңшуң күчтүү болсо, анын үлүшү канча экенине карабай, ал үстөмдүк кылат. Биз ата-бабабыздан калган мурасты 100 пайыз өзүбүз гана башкарышыбыз керек. Тажиктер ач, ток калса да, суу ресурсун өздөрүнүн колунда калтырып, дүйнөдөгү эң бийик плотинаны куруп жатышат. Өзбекстандын нефти менен газы 2050-жылга барып жок болот. Турмуш-тиричиликте энергиянын эң ийкемдүү, ыңгайлуу түрү электр энергиясы. Нефти, газдын ордун электр энергиясы ээлеп, дүйнөдө анын баркы өсөт. Биздин тоолор менен сууларыбыз суунун гана булагы болбостон, электр энергиясынын дагы булагы болуп калат. Суу да, гидроэнергетика да геостратегиялык, геосаясий ресурс. Өкүнүчтүүсү, биз суубузду гана эмес, электр энергиябызды да Өзбекстандын колуна бекер карматып коюп жатпайбызбы. Атамбаевдин бул саясаты чыккынчылык саясат. Президент Жээнбеков бул саясатты токтотуш керек.

– Бир нече жылдан бери Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолун куруу маселесинде бир чечимге келбей, бул ишти баштабай жатабыз. Сиз "Кытайга чыгуу менен Балыкчы–Жалал-Абад–Торугарт темир жолун куруунун артыкчылыгы" жөнүндө мыйзамды Жогорку Кеңешке киргизген элеңиз. Ушул темир жолдун курулушунун башталбай жатканы тууралуу эмне айта аласыз?

– Англис окумуштуусу Маккиндер «хартланд» деген түшүнүктү киргизген. Ал «орто жер» – Орто Азия экен. Чоң Орто Азияга Ооганстан, Тажикстан, Иран, Түркмөнстан, Өзбекстан, Кыргызстан жана Казакстан киришет. Индиядан келген жол да, Кытайдан келген жол да Орто Азия мамлекеттери аркылуу өткөн. Ошол заманда «ким Орто Азияга ээлик кылса, Ал ЕвроАзия континентине ээ болот. Ким ЕвроАзияга ээ болсо, ал дүйнөнүн ээси болот» деген түшүнүк, ишеним калыптанып калган. Ошон үчүн Чыңгызхан Орто Азияны ээлеп, Жер Ортолук деңизине чейин барып, «дүйнөнү ээледим» деп жарыялаган. Чынгызхандын империясынын жаралышынын негизги себептеринин бири Жибек Жолун көзөмөлдөп, андан эбегейсиз пайда көрүп туруу болгон. XVI кылымга чейин Чыгыш менен Батыш өлкөлөрү Жибек Жолу аркылуу гана экономикалык, маданий байланышын ишке ашырып турушкан. Деңиз жолдору ачылгандан кийин деңизге ээ болгон өлкөлөр дүйнөгө ээ болуп калышты. Жибек Жолунун мааниси азайды. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин АКШ деңиз жолдорун, демек, дүйнөлүк сооданы көзөмөлдөп калды.

Акыркы жылдары чыгыш өлкөлөрүнүн, өзгөчө Кытайдын экономикасы өсүп, деңиз жээгиндеги табигый ресурстар азайып, континенттин ичиндеги (ички Кытай, Сибирь) ресурстарды өздөштүрүү зарылдыгы келип чыгып, жолдор курула баштады. Тез жүргөн темир жолдор, автомобиль, аба жолдору курулуп, кургактыктагы цивилизация кайрадан баш көтөрө баштады. Европа менен Кытайды байланыштырган Казакстан, Орусия аркылуу темир жолдор бар болсо да, дагы курулмакчы болуп жатат. Акыркы 20 жылда Казакстан Кытай аркылуу эки жаңы темир жол курду, азыр үчүнчүсүн курганы турат. А биз 25 жылдан бери бир чакырым темир жол курган жокпуз. Автожолду эсепке албаганда, ата-бабаларыбыз көзөмөлдөгөн табигый дарбазаларыбыз болгон Торугарт менен Эркечтамды эл аралык соода деңгээлинде ишке киргизе албадык. Мен муну кылмышка тете мажирөөлүк, шалаакылык деп эсептейм. Эгер биз «хартланддын» бир бөлүгү болгон табигый дарбазаларыбызды темир жол менен ачсак, Кыргызстандан келечекте жылына 20-30 миллион тонна жүк, Чыгыштан Батышты, Батыштан Чыгышты көздөй өтүп турат. Жылына транзиттен
500 миллион-1 миллиард доллардан кем эмес акча табабыз. Эң башкысы, Кыргызстан өзүнүн чыгарган товарларын үч океан: Тынч океан, Инд океан, Атлантика океаны аркылуу дүйнөнүн төрт бурчуна таратканга мүмкүндүк алат. Анда Кыргызстан жаңы геосаясий ресурска ээ болот. Транзиттик өлкөгө айланат. Биздин өлкө аркылуу жүк өтөт. Жакынкы Чыгышка, Орто Азияга эң жакын жол Кыргызстан болуп калат. Ошондуктан бул жолду курушубуз керек. Нарын дарыясы миллиарддаган жыл аккандай эле, адамзат жашап турганда темир жолдон жүк өтүп, Чыгыш менен Батыш элинин ортосунда карым-катнаш улана берет. А бирок Алмаз Атамбаев темир жолду да «Өзбекстан менен биргелешкен ишкана түзүп, 50-50 пайыз менен чогуу курабыз» деп Өзбекстанга убада берип койду. Муну да кечирилгис ката, ал турсун, улуттун кызыкчылыгын саткан кылмыш катары баалайм.

– Кыргызстандын бош финансы каражаты жок. Өз алдынча ГЭСти да, темир жолду да кура албайт. Өзбекстан менен чогуу курган бизге пайдалуу эмеспи?

– Бул жаңылыш жол. Биринчиден, биздин сууга көз арткан, суудан көз каранды болгон өлкөнү биздин сууну көзөмөлдөп башкарууга жакын жолотпошубуз керек. Экинчиден, Өзбекстан биздин түгөнгүс ресурсубузду бекер алып жатат. Кыргызстан ГЭСтерди куруш үчүн биргелешкен ишканага өзүнүн географиялык орду менен, Кудай берген түгөнбөгөн гидроресурсу менен кирет. Өзбекстан эмнеси менен кирет? Эч нерсеси менен кирбейт, бекер кирет. Демек, биздин үлүшүбүз баа жеткис. Анан ошол ишкана 5-6 миллиард доллар карыз алып, ГЭСтерди куруп, андан чыккан электр энергиясын сатып, түшкөн акчанын эсебинен карыздан кутулат экен. Өзүбүздүн топубузду өзүбүзгө кийгизип, биздин ресурстан түшкөн акчанын эсебинен карыздардан кутулгандан кийин ГЭСтердин жарымы биздики, жарымы Өзбекстандыкы болуп калат. Бул кандай улуттук саясат болсун?! Бул улуттук кызыкчылыкты коргоо эмес, тескерисинче, улуттук кызыкчылыкты сатуу, чыккынчылык болот.

Темир жол да – түгөнгүс геосаясий стратегиялык ресурс. Биз темир жолду куруучу биргелешкен ишканага ушул түгөнгүс геостратегиялык ресурсубуз менен киребиз, а Өзбекстан эч нерсе кошпойт. Анан биргелешкен ишкана түзүп алып, ишканага 5-6 миллиард доллар карыз алабыз. 15-20 жылдан кийин биргелешкен ишкана (темир жол өзү) карызды төлөп бүтүп, жолдун жарымы Кыргызстандыкы, жарымы Өзбекстандыкы болуп калат. Демек, Өзбекстан темир жолдун жарымын бекер алып жатат. Мен президент Жээнбековго, бүгүнкү өкмөткө «Атамбаевдин бул саясатын токтоткула» деп чакырып, кайрылам.

– Темир жолду өзүбүз кура алабызбы? «Ал акталабы» деп инвесторлор да чочуласа керек. Кандай акча таап курса болот?

– Бул темир жолду куруу көп мамлекеттер үчүн керек. Экономикалык эле эмес, саясий көз караштан дагы керек. Кытай өзүнөн чыккан жолдорду бир эле өлкөдөн өтпөстөн, бир нече өлкөлөр аркылуу өтүп (диверсификация), ар кандай варианттарда болушун каалайт. Анын үстүнө бул жол Жакынкы Чыгышка, Перс булуңуна, Инд океанына кеткен кыска жол. Казакстандан келген жолго караганда миң чакырымга кыска. Ошондуктан буга кызыккан инвесторлор сөзсүз чыгат. Менимче, биз бул курулушту каржылоонун бир гана формасын тандап алышыбыз керек. Ал: концессияга берүү, инвестор келип, бул жолду курат, 15-20 жылдан кийин темир жолдун 100 пайызын Кыргызстанга таштап кетет. Жол 100 пайыз Кыргызстандыкы болуш керек. Бул жол жүздөгөн, миңдеген жылдар бою Кыргызстанга пайда алып келе турган жол. Концессия аркылуу бул темир жолду курганга дүйнөдө фирмалар, компаниялар табылат. Мындай темир жолдун Кыргызстан үчүн мааниси абдан чоң болот. Биринчиден, Кыргызстанды коммуникациялык "тупиктен" чыгарат. Биздин ишкерлер дүйнөнүн төрт тарабына чыгууга мүмкүндүк алат. Экинчиден, Кыргызстандын тышкы саясаты, тышкы соода-экономикалык саясаты мурункудай Казакстан менен Орусиядан гана көз каранды болбой калат. Кыргызстан саясий жана соода эркиндигин алып, реалдуу көз карандысыздыгын бекемдейт. Үчүнчүдөн, Кыргызстандын түндүгү менен түштүгүн бириктирип, өлкөнүн бүтүндүгүн, биримдигин камсыз кылат.

Ошондуктан бул долбоорду ишке ашырууга президент, өкмөт, жалпы эле кыргыз коомчулугу болгон аракетин жумшаш керек.


Маекти даярдоого жардам берген адвокат

Таалайгүл Токтакуновага ыраазычылык билдиребиз



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  18 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23288;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: