Архив
897  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Равшан Жээнбеков: "АТАМБАЕВ АКАЕВ МЕНЕН БАКИЕВДИН ЖОЛУНА ТҮШҮП, ЖАСАЙ АЛБАГАН ИШТЕРИН КОНСТИТУЦИЯГА ШЫЛТАП ЖАТАТ"

№724 16-сентябрь-22-сентябрь, 2016-ж


Коомдогу прогрессивдүү көпчүлүк Баш мыйзамды өзгөртүүгө каршы. Экс-депутат Равшан Жээнбеков ошол жоон топтун арасында. Ал гезитибизге маек куруп, Баш мыйзамдын айланасындагы талаштуу жагдайлар боюнча өз ойлору менен бөлүштү...

– Равшан мырза, "Ата Мекенди" эске албаганда учурда бийлик менен оппозиция биригип алып Баш мыйзамды өзгөртмөкчү болуп жатышат. Парламентте оппозиция барбы?
– Тилекке каршы, Кыргызстанда бийлик президентке жана анын тегерегиндегилерге өттү. Президенттин катчылары, жардамчылары, жан сакчылары, шоопурлары башкарып жатышат. Азыр өлкөбүздө күчтүү өкмөт, Жогорку Кеңеш, сот, жергиликтүү бийлик жок. Мэр, министр, депутат, сот, өкмөттү дагы президент жана анын айланасындагылар басып алып, алардын атынан президенттик администрация башкарып жатат. Адатта мындай мамлекетти авторитардык же бийлик узурпацияланган мамлекет дейт. Жыйынтыгында мындай жагдай мамлекетти сөзсүз түрдө трагедияга алып келет. Ага биздин башыбыздан өткөн 2005 жана 2010-жылдагы окуялар далил. Ушундай убакта парламентте оппозиция пайда болот десек, анда биз жаңылышабыз. Анткени парламентке президент жана анын чөйрөсү атайылап унчукпаган, алсыз, бай депутаттарды алып келген. 2015-жылдагы шайлоодо кайсы партияларды, кайсы саясатчыны өткөрөбүз, алардын ичинен кимисин фракция лидери кылабыз деп акылдашып, план менен гана өткөргөн. Азыр парламенттеги оппозициянын жоктугу, мындан 2-3 жыл мурдагы президент менен анын чөйрөсүнүн бизге кызмат кыла турган адамдарды алып келебиз деген пландарынын жыйынтыгы. Парламентте оппозиция делип "Республика-Ата Журт" аталабы, "Бир бол" аталабы, кандай болбосун булардын баары атайын чечилген оппозиция, бийликке тиш кайрай албайт. Нормалдуу мамлекетте парламенттеги оппозиция бийликтин туура эмес кадамдарына каршы чыгып турат. Бизде, тетирисинче, алар жан үрөп президентке кызмат кылганга аракет кылууда. Акыркы убакта, албетте, "Ата Мекен" оппозиция болуп калды. Бирок "Ата Мекендин" ичинде деле Өмүрбек Текебаев менен Алмамбет Шыкмаматовдон башкасы унчукпай жатышат.

– Конституцияны 2020-жылга чейин өзгөртпөйбүз деп жалпы эл добуш берген. Эми Жогорку Кеңештеги 5 фракциянын лидери "өзгөртсөк боло берет" деп жаңыча жазып чыгышты. Ал канчалык мыйзамдуу? 5 лидер менен президент ал аракеттерди кантип мыйзамдаштырганы жатышат?
– Мен Конституцияны өзгөртүү маселесинде эки нерсеге көңүл бурар элем. Биринчиси моралдык жагы. 2010-жылы биз, айрыкча Убактылуу өкмөт мүчөлөрү, ошол тапта бийликте тургандар моралдык милдеттенме алышкан. "Биз бардыгыбыз жигиттик сөз беребиз, ушул Баш мыйзамга 2020-жылга чейин тийбейбиз" дешкен. Себеби ар бир президент бийликке келген соң өзүнүн бийлигин бекемдеш үчүн Баш мыйзамга асыла башташат. Ошондуктан өзгөртпөйбүз деген жигиттик сөз беришкен. Тилекке каршы, бийлик ал жигиттик сөзүнөн тайып жатат. Экинчиси Конституцияда так жазылып турат, 2020-жылга чейин эч кимдин аны өзгөртүүгө укугу жок. Бул юридикалык норма. Бийлик бүгүн моралдык, жигиттик сөзүнө да турбай, юридикалык норманы да аткарбай жатканы бир эле нерсени далилдейт. Эгерде мамлекетте экономикалык каатчылык болсо, мамлекетти башкарып жаткан бийлик элге позитивдүү өзгөрүүлөрдү алып келе албаса, айла кеткенде ушинтип бийлигин сактап калуу үчүн Баш мыйзамды өзгөртүүгө аракет кылып келген. Бул мурдагы президенттердин 8 жолу Конституцияны өзгөртүшү, референдум өткөрүшү менен далилденип турат. Бүгүн деле Атамбаев Акаев менен Бакиевдин жолуна түшүп өзүнүн колунан келбеген, жасай албаган иштерин Конституцияга шылтап, суудан кургак чыккысы келип жатат. Мен саясатчы катары билем, бүгүнкү мамлекеттеги кризистердин бардык себеби эффективсиз башкаруу. Эффективсиз башкаруунун башында азыр президент Атамбаев турат.

– Статистикалык маалыматтар боюнча, Кыргыз мамлекети өнүгүп жатат. Элдин жашоосунан ал өнүгүү көрүнбөйт. Отчёттор качан реалдуулук менен төп келишет?
– Албетте, бийлик дайыма өзүн мактайт. Аны мактаганга дүжүр саясатчылар, дүжүр саясат таануучулар, бийликтин колунда аябагандай көп маалыматтык ресурс бар. Реалдуу цифраларды карай турган болсок, Кыргызстанда алты айдын жыйынтыгы боюнча ички дүң продукция 3 пайызга түштү, соода балансыбыз, сыртка сатуу-сатып алуу 30 пайызга кыскарды. Өлкөдө акыркы айларда орто айлык акы девальвация менен инфляцияга байланыштуу 10-15 пайызга төмөндөдү. Жакырчылыктын деңгээли мурун 31 пайызды түзсө, азыр 33 пайызды түзүп калды. Бул өкмөттүн маалыматы эмес, бул Дүйнөлүк банктын таратып жаткан маалыматы. Ал эми жалпы экономикалык абалды айта турган болсок, айыл чарба продукциялары Орусия менен Казакстанга кирбей калды, курулуш тармагы токтоду. Жеңил өнөр жайы коңшу мамлекеттерге көп жөнөтүлбөй калды. Дүйнөлүк донор мамлекеттер, каржы уюмдары да Кыргызстанга каражат бөлүүнү кыскартышты. Биз экономикада, бир эле дүйнөлүк эмес, регионалдык саясатта да изоляцияга кептелдик. Бүгүнкү күндө Кыргызстандын жетекчилигин орустарды айтпай эле коёюн, өзбек, тажик, казак жетекчилиги да теңине албай калган абалда турабыз.

– Бийлик "Баш мыйзамды өзгөртүү керек, ошондо жашоо оңолот" дейт. Өнүгүүгө учурдагы Баш мыйзам тоскоол болуп жатабы?
– Бул мамлекетти эффективдүү башкара албаган бардык президенттердин оорусу. Мамлекетте көрүнүктүү системалык, структуралык өзгөрүүлөрдү жасай албай калганда бардыгы Конституцияга асылышат. Атамбаев бүгүн Акаев, Бакиев сыяктуу эле түшүндү, мамлекетте оор социалдык, саясий, экономикалык абал түзүлүп калды, Конституцияга шылтоолоп ушул абалдан чыгып кетем, мунун аркасы менен бийлигимди бекемдеп алам деп жан далбастап жатат. Конституцияны күнөөлөгөндөн көрө биз реформаларды жасасак болмок. Мисалы, Баш мыйзамды өзгөртпөй эле президент кийлигишпесе күчтүү өкмөт, күчтүү жергиликтүү бийлик түзгөнгө мүмкүнчүлүк болмок. Тилекке каршы, азыр шаар мэрлери айыл өкмөттөргө чейин президент жана анын чөйрөсү өз адамдарын коюп алды, бул бийликтин вертикалын түзүп, монополизацияга, узурпацияга алып келди, Конституция иштебей калды. Тетирисинче, Конституцияны иштетүүгө шарт түзгөндө анда, балким, маанилүү реформалар жүрмөк.

– "Президенттин сөзү "Текебаевге, Сариевге, Отунбаевага иш козгогула" деген тапшырма болду" деп билдирдиңиз. Эгер мындай аракеттер башталса, ал толкун президенттин өзүн да алып кетиши мүмкүнбү?
– Бүгүнкү күндө президент аябай оор абалга кептелип турат. Конституцияны өзгөртүү маселеси референдум аркылуу өтсө да, өтпөсө да президент утулат. Мен муну так билем. Анткени кээ бир убакта саясатчынын жеңиши жеңилүүгө тете болот. Президенттин азыркы жасап жаткан кадамдары анын өзүн, айланасындагы адамдарын жана аны колдоп жаткан кошоматчы саясатчыларды туңгуюкка, оор акыбалга барып такайт. Эмне үчүн ал мурунку санаалаштарын жалданма телеканалдар аркылуу жамандап,  "президентке каршы чыккандарды камагыла" укук коргоо органдарына кыйыр түрдө көрсөтмө берди. Экинчиден, "президентке жакпаган адамдарды, айрыкча Убактылуу өкмөт мүчөлөрүн кандай да болсо камаганга аракеттер болуп жатат" деген бизде маалыматтар бар. Бул абдан жаман көрүнүш, айланып барып президент Атамбаевдин өз башына тийиши мүмкүн. Мындай нерсе менен мурдагы президенттер да шугулданган. Алардын азыр кайда экенин баарыбыз жакшы билебиз.

– Кандай да болсо утулат дедиңиз. Референдум өткөрүп алса кантип утулат? Өткөрө албаса кантип утулат?
– Референдумга азыркы көптөгөн саясатчылар, жарандык коом каршы чыкканына карабай, жигиттик сөзүнө тура албаса, ал ушунча элдин алдында кадыр-баркын жоготот. Референдумду өткөрүп алуу менен да бийлигин бекемдей албайт, тескерисинче, абалы оорлойт, анткени ар бир кадамы президентти туңгуюкка алып баратат. Президенттиктен тынчтык жолу менен эмес, конфликт менен кетүүгө шарттар түзүлө берет.
Референдумдан баш тартса да утулат. Себеби президент туура эмес сөздөрү, кадамдары менен саясий коомдук күчтөрдүн башын бириктирди. Алардын баары президентке каршы иштей баштады.

– Конституцияны өзгөртүүгө каршы курултай өткөргөнү жатасыздар. Бул аракет канчалык жыйынтыктуу болот дейсиз?
– Биз эки президент менен күрөшүп жүрүп көп тажрыйба топтодук. Кыргыз саясатчылары Борбордук Азиядагы башка мамлекеттин саясатчыларына караганда бүгүнкү күндө бир топ алдыдабыз. Бийлик канчалык узурпация болсо да, авторитардуу болсо да, бизде бийликке каршы тура турган саясатчылар, улутчулдар, активдүү жарандар пайда болуп калды. Бүгүн тарыхта болуп көрбөгөндөй, саясатчылардын, коомдук активисттердин, мекенчилдердин биригүүсү байкалууда. Бул бийликке чоң белги болуш керек. Мындай биригүү кандайдыр бир деңгээлде 2005-жылы болгон. Бүгүнкүдөй активдүү, максаттуу биригүү биринчи жолу болуп жатат. Бийликке жетиштүү сигнал берип жатабыз. Ушул жагдайда президент, бийлик эсине келиш керек.

– Алмазбек Атамбаев учурдагы Конституцияны "туруктуу Баш мыйзам – өлкөнүн өнүгүшүнүн кепилдиги" деп, "2020-жылга чейин өзгөртпөш керек" деген пикирин көп ирет айткан. Президенттик мөөнөтү аяктаарда оюнун бузулушуна эмне себеп болду деп ойлойсуз?
– Бул баягы эле оору. Бийликтин алдында азыр бир маселе турат. Ал коопсуздук маселеси. Бийликтен кеткенден кийин кандай кыйынчылыктар, кандай оор турмуш күтүп турат. Экинчи дагы бир маселе ушунча топтогон байлыгын кантип сактап калат? Бийлик дегенде мен бийлик жана анын тегерегиндегилерди айтып жатам. Мына ушул маселелерди чечүү үчүн кандайдыр бир конструкцияларды ойлоп башташты. Менимче, бийлик өз ичинде ушундай план ойлоп чыгышкан. Конституцияга өзгөртүүлөрдү киргизебиз, колдон келишинче премьер-министрди бекемдейбиз, жазында парламентти таратып, кайра көзөмөлдөнгөн шайлоо өткөрүп, парламентке 60 пайыз менен КСДПны алып келебиз, ошол аркылуу Атамбаев шайлоого барып, кайра премьер-министр болмок. Биз ошол планды бузганга аракет кылдык.

– Өмүрбек Текебаев парламентте президенттин катышуусу жок коалиция түзүүгө чакырды. Андай кылууга калгандарынын күчү жетеби? Кандай ойлойсуз? Эгер ал ишке ашса Конституцияны сактап калууга мүмкүнчүлүк болобу?
– Бул идея катарында теориялык жактан мүмкүн. Бирок практикалык жактан мүмкүн эмес. Парламенттеги "Ата Мекенден" башка 5 фракция президентке көз каранды. Алардын парламентке келиши Атамбаевдин эмгеги. Эгерде ал каалабаса келе алышмак эмес. Алардын бардыгы ишкерлер, парламентке добуш сатып алып келишкен. Алар укук коргоо, салык органдарына көз каранды болуп эсептелет да, бардыгын кандайдыр бир деңгээлде чөгөлөтүп коё алат. Ошондуктан башкалар КСДПны сыртта калтырып коалиция түзөт деген жомок. Бул бир гана учурда реалдуу болуп калышы мүмкүн. Эгерде мамлекетте социалдык, саясий, экономикалык абал оорлоп кете турган болсо, бизге окшогон активдүү саясатчылар парламент сыртында күчтүү оппозиция түзө алсак, эл каршылыгын активдүү билдирип баштаса, парламенттеги фракциялардын бардыгы ойной баштайт да, баары Атамбаевди сатып, жаңы коалиция түзүүгө даяр болот. Атамбаевдин коркуп жатканы ушул.

Мирлан Өмүралиев
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  6 
Талкуу жабык.
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23471;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: