Архив
897   898   899   900   901   902   903  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Бопуйкан Нажимудинова: "ЧОҢ АТАМ КЫТАЙГА ЖЕТКЕНЧЕ ОРУСТАР АРТЫБЫЗДАН КУУП БАРГАН ДЕЧҮ"

№724 16-сентябрь-22-сентябрь, 2016-ж


"Чоң атам Нажимудин Үркүн окуясында чоң орду бар Ыбрайым Төлө уулунун баласы болот. Ыбрайым бабабыз Үркүн тууралуу өзү көргөн, өзү салгылашкан окуяларды арабча жазып кеткен. Ал эми Нажимудин чоң атамдан тарыхый окуя кандай башталганын, кантип Кытайга барганын көп ирет уккам. Чоң атамдын өз оозунан тарых болсун деп диктофонго жаздырып алганбыз",- деген Бопуйкан Нажимудинова бабаларынан уккандарын айтып берди.

"ПАДЫША БИЗДИ БУЛ ЖЕРГЕ ЖАШАТПАЙТ ДЕП КӨЧҮШКӨН"

– 1916-жылы августтун башында толкундоолор башталып, көтөрүлүш жетекчиси катары Мөкүш Шабдан уулун хан көтөрүшөт. Көп өтпөй атаке жана сарыбагыш болуштугунан Мөкүш Шабдан уулу баш болуп, Султан Далбай уулу, Боромбай Сазан уулу, Калбай Калкан уулу, Белек Солтоной уулу жетектеген 300 киши Самсоновка кыштагын камоого алышат. Орустардын малын талап, чоң козголоң кылгандан соң Алматы жолуна кароол коюшат. Орус кыштагын камоого алгандан кийин Шабдан баатырдын мечитинде жыйын болгон. Ага Жантайдын балдары, сарыбагыш болуштугунан Калмаакы Байтуума ажы, Чертике Абдыракман, Кемел Шабдан уулу, Аман Шабдан уулу болуп чогулуп акылдашышат. Кемел Шабдан уулу: "Болор иш болду, ажыдаардын куйругун басып алдык. Падыша бизди бул жерге жашатпайт. Азыр Текес жана Ысык-Көлдүн тескей тарабындагы жолдор, ашуулар ачык, Кытайга ашып кетсек болот. Ысык-Көл айланасында бир нече болуштун эли көтөрүлүшкө чыгып жатышат. Бул чындык болсо көчүшүбүз керек",- дейт. Ыбрайым чоң атам "андай болсо түндөп Ысык-Көлдөгү арык тукумуна (Бугу уруусунун ичине кирет) барып кабарлайын" деп Кеминден кеч күүгүмдө жолго чыгыптыр. Арык тукумуна барса Көл аймагында да кыргыздар орустардын малдарын талап, кээ бирлерин өлтүрүшкөнүн угат.

"ОРУСТАРДЫ ӨЛТҮРҮП, КУРАЛЫН ТАРТЫП АЛЫШЫПТЫР"

– Ыбрайым чоң атам көлдүк туугандары менен сүйлөшүп турганда Кемин тараптан чабарман келип, "кечинде кызыл желек байлаган 7 араба мылтык, он жоокер жана Жел-Арыктагы бекетчи орус дагы кошо келди. Көк-Мойнок бекетчиси, орустар камданып таң атары менен Ысык-Көлгө жөнөгөнү жатышат" деген кабар айтат. "Эгерде куралдар Балыкчыга келсе эч ким бизди соо койбойт" деп арык уруусунун мергендери чоң атама кошулуп орус аскерлеринин жолун тоскону жөнөшөт. Алар орустарды эски бекеттен (Боом капчыгайынын ичинде жайгашкан) тосууну болжошот. Чоң атам бир тамдын ичине, жанындагылар суунун боюндагы чоң жарга жашынып турушуптур. Жарым саат өтпөй арабанын алды, артынан кайтарган аскерлер көрүнүп, аларга атам ок чыгарат. Жарадар болгон аскерди арабага салып качып жөнөшкөндө чоң атам алдынан тосуп чыгып, чоң арабанын алдыңкы атын атып жибериптир. Ат жыгылганда калгандары арабасын таштап качып кетишет. Тартып алган 7 арабада 9 чоң, 12 кичине жыгач сандык бар экен. Чоң сандыктын биринен 20 бардеңке, ал эми кичинелеринен ок чыгыптыр. Көлдөн келген Арык тукумуна 80 мылтык, 5 жашик ок берип, калганын эки төөгө артып, түндөп айылга кайтып келишет. Чоң атам 20 мылтык, 3 жашик окту айылдагыларга таштап, калганын Самсоновканы камап жаткан атаке менен сарыбагыш болуштугуна берейин деп жолдо баратса Самүдүн Шабдан уулу алдынан чыгат. Ал Алматы жактан жүз чамалуу орус аскери, ага катар эле Пишпек, Токмоктон бир канча аскер Самсоновкага келгенин айтыптыр.

"ОРУСТАРДЫН КУРАЛ-ЖАРАГЫНА ТУРУШТУК БЕРБЕЙ КАЧЫШКАН"

– Ыбрайым Төлө уулу таң атканда кичи кеминдик мергенчилерди алып, атаке, сарыбагыш элине баратса Кара-Кыя деген ашуудан мылтык атылат. Дүрбү салып караса эки атчан аскер бир кишини кылычтап жаткан экен. Жанындагы мергенчилерге "тиги жакта бир кишини аскерлер өлтүрүп жатат. Тиги кыр менен өйдө чыгып атышалы" деп жөнөшүптүр. Ыбрайым бабабыз уулдары Нажимудин менен Нурдин үчөө дөбөгө биринчи жетип, атышууга ыңгайлуу жерди тандап, Нажимудин атабыз бир орусту атынан кулата атат. Көрсө, ал аскерлеринин командири экен. Мергенчилердин туш тараптан аткан огуна туруштук бербей, орустар качып барып жашынып калыптыр. Ошол маалда Мөкүш Шабдан уулу, Боромбай Сазан уулу адамдары менен келип, "атаке, сарыбагышты казак-орустар мылтык менен атып, чыдай албай Чоң-Кеминге качып түштүк" дешет. Аңгыча алыстан кылактап орустар көрүнүп, сурнайдын добушу угулуп, орус аскерлери сурнай үнү чыккан тарапка качып кетишет. Орустардан 14 аскер, кыргыздардан 2 мергенчи өлгөн экен.

"ЭЛ КЫТАЙГА УЗАП КЕТКЕНЧЕ ОРУСТАРДЫ АЛАКСЫТЫП ТУРУШКАН"

– Орустардан качып, бугу, саяк көч баштап, атаке сарыбагыш болуштуктары артынан Кытайга жөнөшүптүр. Ыбырайым Төлө уулу мергенчилерди тандап алып, көч узап кеткиче орус аскерлеринин жолун тосуп алаксытып турушат. "Аскерлер арттан калбай кууп, алар менен атышып, алаксытканга аракеттенип Турпанга ашып кеткенбиз" дечү чоң атам. Ал жерге баргандан кийин жергиликтүү башчылардын бири Самүдүн Шабдан уулу, Кемелге "мыйзам боюнча бардык куралдарыңарды тапшыргыла" деп буйрук кылгандыктан, 70 мылтык чогултуп беришкен экен. Ал "ушул убакытта орус падышасы менен кытай падышасы жакшы. Силер баатырдын балдары экенсиңер, дарыя боюнда калың токой бар. Ошол жактагы айылга барып жашагыла" дептир. Жантай, Шабдан уулдары жана алар менен кошо баргандар ошол киши айткан айылга көчүп барышат. Чоң атамдын эскерүүсүндө, эли абдан бай жашачу экен. 1917-жылы ошол жерде кыштап, май айларында Совет бийлиги орногонун угушуптур. Анан Ак-Суу деген шаарга көчүп келип, баягы мылтык тапшырган адамга барышса "сиздер абал тынчтанганча бир жыл кыргыз жерине барбай туруңуздар" деп кеңеш берет. Анан алар1918-жылы Турпанда кыштап, 1919-жылы Кашкарга көчүп келишет. Ал жерде 1922-жылга чейин жашап, анан мекенибизге кайтышыптыр.

"Нажимудин чоң атамдан Үркүн тууралуу диктофонго жаздырып жаткан учур".


Үркүн окуясында чоң орду бар Ыбрайым Төлө уулу.


Султан Төрөбеков
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  5 
Комментарийлер(5)
19.09.2016. 10:35 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
390
Катталган:
25-09-2012
Соӊку аракети:
03-12-2019 21:58
Жынысы:
Белгисиз
+4
Чоон рахмат маалыматынызга.окуп отуруп озумду ошол мезгилде жашагандай элестетип кеттим
19.09.2016. 11:40 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
26-05-2016
Соӊку аракети:
30-06-2019 17:23
Жынысы:
Белгисиз
+3
киного даяр сценарий экен
19.09.2016. 21:11 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
273
Катталган:
05-05-2014
Соӊку аракети:
03-03-2018 12:16
Жынысы:
Белгисиз
+1
Бизди жакында чон энемдин туугандары издеп келди Кытайдан . 92 чыккан чон энемдин бир тууган байкесинин баласы бар экен . Козумдун тируусундо жолугуп кеткиле деп айтып жатыптыр . Кудай жол берсе чон энемдин тилегин ишке ашырам козу тируусундо
20.09.2016. 01:26 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
105
Катталган:
21-07-2014
Соӊку аракети:
09-01-2019 16:19
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Деңиз жээгинде.
+1
aziziko,Кудайым озу колдосун,бир туугандарды жолуктуруп соопко калыныз.
20.09.2016. 10:03 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
1
Катталган:
01-08-2016
Соӊку аракети:
14-10-2016 17:59
Жынысы:
Белгисиз
+1
aziziko, Чоң энеңиз үркүн тууралуу айтып бере алабы?
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23651;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: