Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

"КУМТӨР" – ИДЕЯ ФИКС

№711 17-июнь-23-июнь, 2016-ж


Кыргызстандын саясий элитасы дайыма таң калтырып келет. Өздөрүнүн кызыкчылыгы эле болбосо, ушул кезге чейин пайдалуу иш жасаганын көргөн жокпуз. Жадакалса ишкерлер завод, фабрикаларды жашыруун салып, эч кимге көрсөтпөгөнгө аракет кылышат экен. Муну жабдууларды орнотуу боюнча адис таанышым айтып берди. Алар качандыр бир мезгили келип, ачык иштегенге мүмкүндүк түзүлөр бекен дешет. Бирок азырынча бардыгы көмүскөдө.

Көмүскөдө болбогон ишканалардын тагдыры өтө татаал. Мисалы, "Кумтөр" алтын өндүрүүчү ишканасы. Албетте, анын пайда болушу, ишке кириши абдан чоң чыр-чатак, жаңжал менен коштолгон жана учурда бул талаштар токтой элек, балким, алтынды казып бүткүчөктү аяктабайт. Себеби – алтын кенди колго алууга аракет кылгандардын саны өтө эле арбын.
Бир убактан бери "Кумтөр" алтын кенине карата кыргыз элитасында "идея фикс" пайда болду – "Кумтөр" биздики болуш керек деген! Бул байыркы римдик сенатор Катондун "Карфаген талкаланышы керек!" деген учкул сөзүнө уйкашат. Канча жылдан бери "Кумтөрдүн" айланасындагы талаш аягына чыкпай, 20 жыл иш алып баргандан кийин комбинаттын иши такыр эле токтоп калуу алдында турат. Июндун аягына чейин Айлана-чөйрөнү коргоо жана токой чарба агенттиги уруксат бербесе, алтын чыгаруучу ишканага жумушун токтотууга туура келет. Андан улам Катондой сенатор болбосом да, Кыргызстандын жараны, өлкөгө күйгөн киши катары айтар элем: "Кумтөр иштеши керек!"
Бул жердеги кызык нерсе – мамлекеттик органдардын адистери экологиялык бузуулар, миллиард сом менен эсептелүүчү зыян тууралуу айтып жатышса, кендин өзүнө барсаң "Кумтөрдүн" экологдору колундагы так өлчөөчү аспаптар менен бардык экологиялык эрежелер сакталып жатканын көрсөтө алышат. Мындан 8 жыл мурун биринчи жолу "Кумтөрдө" болгонубузда кенди башынан аягына чейин изилдеп чыгып, экологиялык көзөмөл жана коопсуздук эң жогорку деңгээлде экенин көргөнбүз. Жадакалса бир нече чыпкадан өткөн суунун "Кумтөр" дарыясына куюлуп жаткан жеринен экологдор менен мелдеше кетип, алар ошол сууну ичишкен болчу. Кыргызстандын жараны катары бул фактыга кубандык – демек, цианиддер, башка зыяндуу заттар тууралуу айтылып жаткан нерселер чындыкка коошпойт. Антпесе көргөн нерсеге ишенбей коюш керек болот.
Эми "Кумтөрдүн" айланасында дагы бир ызы-чуу чыгып, экологияны бузду деп сот ишкананы 7 миллиард сомдук доого жыкканда кендин ишин дагы бир жолу изилдеп чыгууга туура келди. "Жаткан экенсиң, жаныбарым" дегендей, бардыгы мурдагыдай эле. Бардык талаптар ошол эле бойдон жана алардын аткарылышында эч кемчилик жок. Албетте, тоо-кен ишканасынын иши жергиликтүү экологияга таасирин тийгизбей койбойт. Муну ишкананын экологу Бен Феррис деле танган жок. Бирок бүткүл дүйнөдө экологиялык стандарттар колдонулуп, зыян келтирилет деген ченем жана анын өйдөңкү жана төмөнкү чеги бар. Кеп ошол стандарттарды аткарууда. Өтө татаал жана коркунучтуу – мисалы, бош топуракты жана калдыктарды мөңгүнүн жанына жайгаштыруу сыяктуу маселелер сөзсүз өкмөттүк органдар менен макулдашылат, эч кандай ээн баштык болушу мүмкүн эмес. Муну тоо-кен тармагынын кадырлуу аксакалдарынын бири, Кыргызстандын Тоо-кенчилери жана геологдору ассоциациясынын төрагасы Орозбек Дүйшеев да тастыктайт. Ал массалык маалымдоо каражаттарына мөңгүлөрдүн айланасындагы иштерди "Кумтөр" ишканасы өкмөт менен макулдашып жасаганын айтты.
Дагы бир жагы, Кыргызстандын соту учурда "Кумтөр" тарабына тартпайт десе болот. Мисалы, өкмөт жалдап, кендин айланасынын абалын текшерген АМЕК уюмунун берген 24 сунушунан, "Кумтөрдүн" адистеринин айтымында, 20сы аткарылган. Ошондо да сууда, жерде, абада зыяндуу заттардын коркунучтуу топтому табылган эмес дейт ишкананын экологдору. АМЕКтин отчёту деле жашыруун эмес. Бирок сотто бул жагдай эске алынбай, кайрадан АМЕК көп бузууларды тапкандыгы айтылат. Жакшылап карап көрсө иштин чоо-жайы башкача. Экологияга келгенде "Кумтөрдө" эки өлкөнүн – Кыргызстан жана Канаданын мыйзамдары алынып, алардын талабы күчтүүсү колдонулат. Дүйнөнүн эң бай өлкөлөрүнүн бири Канадада экологиялык талаптар Кыргызстандыкынан төмөн деп айтуу кыйын.
20 жылдан бери "Кумтөр" кенинин ишмердиги Кыргызстанга 3 миллиард долларга жакын киреше алып келди. Бул айлык, салык жана социалдык төлөмдөр катары. 500дөн ашык өнөктөш компаниялар "Кумтөрдүн" эсебинен оокат кылышат. Ички дүң продукциянын 5-7 пайызын бул ишкана камсыз кылып жатканы кеңири белгилүү. Ошондой эле "Кумтөр" төккөн төлөмдөр Талас облусунун пенсионерлерин бир жылдык пенсиясы же болбосо өлкөнүн бардык бюджеттик кызматкерлеринин үч айлык маянасы.
Балким, өкмөт кандайдыр бир жол менен "Центерраны" Кыргызстандан кууп чыгып, "Кумтөрдү" тартып алат. Эгер "Центерра" ишкананы жаап, жабдуулардын баарын алып чыгып кетсе, кенди иштетиш үчүн өкмөттүн, мисалы, бир эле дөңгөлөгү жаңы Лексустун пулу турган Катерпиллер самосвалын сатып алууга чамасы жетеби? Чет элдик компаниялар жерип жаткан өлкөгө кандайдыр бир башка компания келеби, келсе ал экологияны бузбайм деп кандай кепилдик бере алат? Же алтынды казуунун башка ыкмасын ойлоп табышканбы? Аны менен бирге "Кумтөр" башынан эле айтылгандай, көз боёмочулук болсо, эмне үчүн 20 жылдан бери келишимдерди түзгөн, Кыргызстандын кызыкчылыгын четке каккан бир да жооптуу кызматчы жаза алган жок? Чет элдик "алдамчыларга" шилтеп коюп, ишке катышкандын бардыгы жакшы киши болуп коюп жүрүшүүдө.
Дагы бир маселе, өлкөнүн борборун түн ичинде жарык менен камсыз кылууга дараметтүү болбогон саясий элита миллиард долларлык долбоорлорду кантип ишке ашыра алат? Жакынкы арада Кыргызстанга бир да ири инвестордун кирбегенине көз ачык болбой деле койсо болот. "Айткандын оозу жаман" – дечү беле?..

Рахатбек Болотбеков



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(1)
20.06.2016. 12:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
12
Катталган:
04-03-2011
Соӊку аракети:
18-12-2019 14:27
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Кыргыздар "Иштетебиз", "Иштетпейбиз" ... деп талашып бүткүчө Кумтердө алтын казыла берет. Талаш чечилип бүткөндө алтын да түгөнөт. Куудулдар айткандай "Туулгун жердин топурагы алтын, бизге алтыны эмес топурагы калсо болот" деп отуруп калабыз.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23968;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: