Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

НАСЫЯ АЛУУДА ТОБОКЕЛДИКТЕРДИ ЭСКЕ АЛАЛЫ

№710 10-июнь-16-июнь, 2016-ж


Экономикалык каатчылык кезде элдин көбү өз алдынча эптеп оокат кылуунун жолдорун издешет. Айрымдары мал алып, аны багып көбөйтүүгө, дагы бири дыйканчылык кылып, жакшы түшүм алууга аракет кылышат. Мындай кыялдарды ишке ашыруу үчүн чөнтөктө тийиштүү каражат болсо жакшы, болбосо баягы эле карызга акча алып, тобокелдик менен кадам таштоонун жолу калат. “Ойчул ойлонгончо, тобокелчи кыр ашыптыр” дегендей, көпчүлүк тобокелчилер кырдан ашканы менен, тилекке каршы, кырга жетпей жарга түшүп кеткендер да аз эмес. Ошондуктан карыз же кредит алуудагы валюталык тобокелдиктер тууралуу кененирээк маалымат алуу үчүн Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын керектөөчүлөрдүн укугун коргоо жана финансылык сабаттуулук бөлүмүнүн адиси Маматибраим уулу Эркин менен маектештик.

– Саламатсызбы?! Алгач окурмандарга валюталык тобокелдик тууралуу айтып өтсөңүз?
– Саламатчылык! Валюталык тобокелдик – бул чет элдик валютанын сомго карата алмашуу курсу жагымсыз өзгөрүүлөргө кабылышына байланыштуу жоготууларга алып келүүчү тобокелдик. Бул – чет өлкө валютасында насыя алып, кокус ал валютанын курсу көтөрүлүп кеткенде сом боюнча төлөмдөр көбөйүп, анын негизинде насыя алуучуга насыяны төлөөдө терс таасирин тийгизет дегенди түшүндүрөт. Ошол себептен насыя алуучулар муну да эске алышы керек.

– Насыя алуучулар үчүн насыяны көбүнчө кайсы валютада алуу же насыянын кайсы түрү валюталык тобокелдикке алып келет?
– Банк тажрыйбасында насыялар берилүү мөөнөтү боюнча бөлүнөт. Алар кыска мөөнөт (1 жылга чейин), орто мөөнөт (1 жылдан 3 жылга чейин), узак мөөнөт (3 жылдан жогору) болуп бөлүнөт. Буга чейин Кыргыз Республикасында узак мөөнөткө берилип жаткан насыялардын көпчүлүгү негизинен ипотекалык насыя болгон. Анын бир тобу АКШ доллары менен берилген. Ушуга байланыштуу эң чоң тобокелдик дал ушул узак мөөнөттүү насыя алганда жаралат. Насыя алуучулар болочоктогу тобокелдиктер тууралуу ойлонбой туруп, чет өлкө валютасында насыя алууга шашылат, анткени бул насыялардын пайыздык чени төмөнүрөөк. Бул кырдаалда насыя алуучуларга чет өлкөлүк валюталык насыялар экономикалык жагынан пайдалуураак көрүнөт. Анткени коммерциялык банктар чет өлкөлүк валюта менен берилүүчү насыя боюнча бир кыйла жагымдуу шарттарды сунуштайт, алар – төмөнүрөөк пайыздык чен, насыянын узагыраак мөөнөтү. Бирок карыз алуучу валюталар курсу дайыма эле туруктуу боло бербестигин эсинен чыгарбашы керек, себеби валюта бир ай же жыл аралыгында канчалык өзгөрүп кетерин алдын ала эч ким биле албайт. Анткени өлкөбүздө өзгөрүлмө валюта курсу коюлган.

– Тобокелдиктин негизги кандай түрлөрү бар?
– Эң негизгиси – бул валюталар курсунун өзгөрүүсүнө байланышкан тобокелдик. Бул чет элдик валюта менен насыя алуудагы эң негизги тобокелдик болуп саналат. Алмаштыруу курсунун өзгөрүшү насыя боюнча төлөм жүргүзүүдө чоң таасирин тийгизиши мүмкүн. Валюталык курстун башка тараптык катуу өзгөрүүлөрү кардардын насыя боюнча милдеттерин аткаруусуна таасир берет, эгер насыяны төлөй албай калса, банк күрөөдөгү камсыздоону сатыкка коёт. Мисалы, биздин мамлекетте карызгерлердин көбү валюталык насыяларды доллар менен алышкан, ал кезде бир доллар 45 сом болсо, азыр 1 доллар 69 сомго жетип, көптөгөн кардарлар үчүн көтөрө алгыс жүк болуп калды. Эгерде насыя чет элдик валютада алынса, кийин сомдун девальвациясынын натыйжасында кардар курстун айырмасынын негизиндеги, төлөмдөрдүн жогорулоосуна байланышкан көйгөйгө кабылат. Ошондуктан насыяны чет элдик валютада алардын астында карызгердин кирешеси кайсы валютада экенин эске алыш керек.

– Мисалы, кардар чет элдик валютада насыя алып алды дейли, эми тобокелчиликти азайтыш үчүн кандай чараларды көрө алат?
– Эң белгилүү жана натыйжалуу вариант – насыя алынган банк менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, насыяны улуттук валютага конвертациялоо. Мамлекеттеги туруксуз экономикалык кырдаалга жараша Кыргыз Республикасынын көптөгөн коммерциялык банктары валюталык насыяларды конвертациялоо варианттарын кароого макул. Албетте, туура натыйжага жетиш үчүн кардарлар баарын терең талдап чыгышы керек, анткени насыя улуттук валютага которулгандан кийин насыянын пайызы жогорулайт. Бирок насыя сомго которулгандан кийин карызгер валюталык курстун жогорулашына байланышкан ашыкча төлөм жүргүзүү көйгөйүнөн арылат.

– Валюталык насыялардын төлөнбөй калууга карата коркунучтарды төмөндөтүш үчүн Улуттук банк тарабынан кандай иш-чаралар жүргүзүлүүдө?
– Өкмөт менен Улуттук банктын 2016-жылдын 1-февралындагы №33-р ипотекалык долларлык насыяларды конвертациялоо боюнча буйругун бирге иштеп чыккан. Анын негизинде 2015-жылдын 1-июлуна чейин үй сатып алуу үчүн коммерциялык банк тарабынан берилген 40 миң АКШ доллардан ашык эмес, соттук териштирүүдө болбогон ипотекалык насыяларды сомго которуп алууга болот. Бул кадам ипотеканы доллар түрүндө алган жарандарга чоң колдоо болду, алардын көбү долларлык насыяларды ыңгайлуу шарттар менен сомго конвертациялап алышты.
Мындан сырткары Улуттук банк нормативдик документтерге оңдоо киргизди, тактап айтканда “Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы лицензиялаган коммерциялык банктарда жана башка финансы-кредиттик ишканалардагы кредиттик коркунучтарды башкаруу боюнча минималдуу талаптар жобосу” редакциясына оңдоо киргизди. Ага ылайык банктар жеке жактарга ипотекалык жана керектөөчүлүк насыяларды чет элдик валютада бергенге тыюу салынган, бирок мунун күбөлүк жана патенттин негизинде иштеген жактарга тиешеси жок. Ошондой эле төлөмдөрдү келишимдеги валютадан айырмаланган валюта менен индексациялоого тыюу салынган. Бул оңдоо дүйнөлүк рыноктогу туруксуздук маалында актуалдуу. Ал мамлекеттин экономикасын “дедолларизация”, башкача айтканда, доллардан арылуу процессин, көптөгөн банктык жана рыноктук операцияларды улуттук валютада жүргүзүүгө стимулдаштырып, келечекте операциялар улуттук валютада жүргүзүлгөндө коркунучтарды төмөндөтөт.

– Кардардын моюнундагы валюталык тобокелчилиги коммерциялык банкка да коркунучу барбы?
– Карызгердин валюталык коркунучу банк үчүн насыя төлөнбөй калуу коркунучун жаратат. Коммерциялык банктар чет элдик валютадагы кирешелери жок кардарларга валюталык насыяларды берүүдөн алыс болуш керек. Бул кадамдар менен коммерциялык банктар тобокелдикти кардарларга жүктөп салышкан. Бирок жогоруда айтылып кеткендей Улуттук банк валютадагы кирешелери жок жеке жактарга финансы-кредиттик ишканалар аркылуу чет элдик валюта менен насыяларды берүү боюнча тыюу ченемдерин колдойт.

– Насыя алам дегендер үчүн кандай кеңеш бере аласыз?
– Насыя алганга зарылдык пайда болсо, болгон финансылык мүмкүнчүлүктөрдү жана валюталык коркунучтарды терең эсептеп чыгыш керек. Эгерде кардардын өз төлөө мүмкүнчүлүктөрүнө күмөн саноо болсо, биз насыяны албагыла деп кеңеш беребиз. Анткени карызгер төлөй албай кала турган болсо, күрөөгө койгон мүлкүнөн ажырап калуу коркунучу пайда болот. Өлкөбүздөгү калктын көбү финансылык жактан сабатсыз болгондуктан, жарандардын басымдуу бөлүгү келечегин ойлобой, жеке маселесин чечүү үчүн кредиттик шарттарды карабай насыя алышууда. Ал эми төлөө убактысы келгенде кардарда да, финансы-кредиттик ишканаларда да көйгөйлөр башталат. Ошондуктан насыя алууну каалоочуларга биз бардык “макул” жана “каршы” деген жактарды таразалап чыккыла деп кеңеш берет элек.

Ибрагим Жусуев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(0)
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23946;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: