«Жылдын супер ыры»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

ЭМНЕНИ ЭКСЕҢИЗ САТА АЛАСЫЗ?

№696 4-март-10-март, 2016-ж


Төө буурчактын килограммын 100 сомдун айланасында сатып жүргөн таластыктар өткөн жылы 30-35 сомдон, картошкасын 10-15 сомдон өткөрүп жүргөн көлдүктөр 5 сомдон сатып, көпчүлүгү чыгымын да актай албай калышты. Евразиялык экономикалык союзга кирдик, эми бул биримдикке мүчө болгон өлкөлөргө өндүргөн азык-түлүгүбүздү кантип экспорттой алабыз? Жазында эмне сепсек күздө өтүмдүү болот деген суроолорго жооп издедик.

«БУУДАЙДЫ АЗАЙТЫП, КАНТ КЫЗЫЛЧАСЫН КӨБӨЙТҮҮ ЗАРЫЛ»
Айыл жеринде дыйканчылык, мал чарбачылыгынан башка жумуш жок. Быйыл айдоо жерине эмне эксек күйбөйбүз деген суроого Айыл чарба жана мелиорация министрлигинин Азык-түлүк коопсуздугу жана агрардык маркетинг саясаты башкармалыгынын башчысы ЖУМАБЕК АСЫЛБЕКОВ төмөнкүчө жооп берди:
– Былтыр буудай 300 миң гектар жерге айдалса, быйыл аны 9 миң гектарга азайтуу пландалды. Кыргызстан ЕАЭС курамында болгондуктан, ага кирген өлкөлөр Казакстан менен Орусиянын дан азыктары биздикине салыштырмалуу сапаттуу. Аларга сата албайбыз, тескерисинче, бизге келет. Анын ордуна кайсы аймак болбосун малга тоют болуучу беде, эспарцетти өстүрүү туура. Анткени жылдан жылга малдын саны көбөйүүдө.
Таласта өзүңөр билгендей төө буурчак көп өстүрүлөт. Былтыр 56 миң гектарга төө буурчак эгилген. Элдин көбү жыл сайын үрөн алмаштырбай бир сортун себе бергендиктен сапаты да начарлап, чет элдик алармандар да жок, баасы төмөн болду. Ошондон улам быйыл төө буурчак айдоочу жерди дагы 10 миң гектарга кыскартып, анын ордуна кант кызылчасын айдоо зарылдыгы бар. Себеби дүйнөлүк божомол боюнча быйыл кант кызылчасынын аянты азайып, баасы жогорулайт. Айрым өлкөлөрдө климаттык өзгөрүүлөрдөн улам кант кызылчасы айдалбайт. Былтыр 5 миң гектарга өстүрүлүп, 24 миң тонна кумшекер алынган, быйыл аны 2 эсе көбөйтсөк, күзүндө баасы дагы көтөрүлөт деп жатабыз.
Ош, Жалал-Абад облустарында дан өсүмдүгүнүн ордуна пахта өстүрүүгө болот. Былтыр пахта 14 миң гектардан өндүрүлсө, быйыл аны 17-18 миң гектар кылып көбөйтөлү деп жатабыз. Анткени 34 сомдон
42 сомго көтөрүлдү.
Баткендиктердин өрүгү жакшы сатылат, андан сырткары буудай, арпа, картошка, жүгөрү менен өздөрүн өздөрү камсыз кылып келишет.
Ысык-Көл облусунун тургундары негизинен картошка айдашат. Андан сырткары өрүк менен алма бул аймактын бренди. Картошка быйыл айыл жеринде 5 сомдон сатылды, сыртка экспорттолгон жок. Казакстан, Орусияда 7-8 сомдон экен, андыктан бул жактан 5 сомдон алып ал жакка жибериштин кажети жок болду. Быйыл деле баа көтөрүлүшү күмөн. Картошканы азайтып, ордуна беде айдашса жакшы болмок. Ошондой эле алма, өрүк жакшы экспорттолот.
Чүй аймагынын дыйкандары жыл сайын эле помидор, бадыраң, калемпир сыяктуу жашылчаларды жакшы экспорттошот.
Нарын баарыбыз билгендей тоолуу аймак, ал жерде көбүнчө малга тоют болуучу беде, эспарцет, арпа өстүрүлөт.

"Биздин сунуш ушундай, эми муну эл угабы, укпайбы, билбейбиз",- дейт Жумабек мырза.

«ӨКМӨТ ДЫЙКАН ӨНДҮРГӨН ТОВАРДЫ САТУУГА ЖАРДАМ БЕРЕ АЛБАЙ ЖАТАТ»
Айыл чарба жана мелиорация министрлигинин божомолуна карама-каршы пикирин Кыргыз дыйканчылык илим изилдөө институтунун башкы директору ЖАМИН АКИМАЛИЕВ төмөндөгүчө билдирет:
– Кыргызстандын кайсы аймагына кайсы өсүмдүктү өстүрүү керектиги Союз маалында эле изилденип чыккан. Мен илимий жагына токтолсом, республикабыздын бардык жерлерине көп жылдык тоют өсүмдүктөрүн: беде жана эспарцетти өстүрүү керек. Биринчиден, бул өсүмдүктөр малды сапаттуу тоют менен камсыз кылат, экинчиден, жерди семиртет. Көп жылдык чөптөрдү үч жыл тим койсо 1 гектар жерге 300 килограммдан азот топтойт.
Сары-Өзөн Чүй – кант кызылчасынын мекени. Кумшекер менен өзүбүздү өзүбүз 16 пайыз гана камсыз кылабыз, калганын Беларустан ташыйбыз. Менин күйгөнүм, Кайыңдыдагы кант заводу монополист болуп алды. Кызылчанын килограммын араң 3 сомдон алышат, жок дегенде 5 сом болсо, дыйкандар кызылчаны көп айдап, орчундуу киреше табышпайт беле жана биз чет мамлекеттерден кумшекерди сатып албай калат элек.
Айыл чарба жана мелиорация министрлиги буудайдын аянтын азайтабыз деп жатышат. Бул акылга сыйбаган иш. Эгер буудай сеппей койсо, айылдагылар өздөрүн нан менен кантип камсыз кылышат, бул тирүүнүн тозогу болбойбу. Быйыл кургакчылык болот деген жоромолдор бар, азыр эле талаадан келдим, топуракта ным жокко эсе. Буудайды Казакстандан алабыз деп отурсак, кокус аларда да кургакчылык болсо, биздин абийирибиз айрандай төгүлөт да. Ошондуктан буудайды бийик тоолуу жерлерден тышкары бардык аймактарда айдоо зарыл.
Нарында арпа өзгөчө жакшы өсөт. Илгери кыргыздар арпанын жармасы менен эле жан багышчу. Экинчиден жем, малга жем бермейинче ал семирбейт.
Ысык-Көлдүн картошкасындай картошка эч жерде жок. Аны азайтуу максатка ылайык келбейт.
Анан да пиязды көп айдашыбыз керек. 1980-жылдары Москва менен Ленинградды пияз менен Кыргызстан эле камсыздап турган. Ошону колго алсак, пайда табабыз.
Ош жана Жалал-Абад облустарында пахта менен тамекиге көңүл буруш керек.
Баткендин дарыга тете өрүгүн Тажикстан менен Өзбекстанга текейден арзан сатып жибербей, түздөн-түз Орусияга жөнөтүү зарыл. Мындан дыйкандар аябай чоң киреше табышы мүмкүн.

Талас облусунда төө буурчакты эле жыл сайын себе бербестен, кант кызылчасын, буудай, арпаны жана тоют өсүмдүктөрүн өстүрүү максатка ылайык.
Дыйкандар өндүргөн жер-жемиштерди сактоого, ташууга жана аны ылайыктуу баада сатууга өкмөт көмөк көрсөтө албай жатат. Дыйкан «бир аз кымбаттаса сатайын» деп отуруп, азык-түлүгүнүн 35-40 пайызын чиритип жиберүүдө. "Евразиялык экономикалык союзга кирдик, эми бардыгын экспорттой алабыз" деп эле кыйкырып жатышат. Киргенибизге жети айдай болуп калса да, жети килограмм бир нерсе саттыкпы? Айыл чарба министрлиги жалган маалымат менен эле отурат. Статистика менен алектенүүчү атайын мамлекеттик комитет бар да?..
Бизде өндүрүү эмес, сатуу чоң көйгөй. Министрликти жоюп эле, анын ордуна айыл чарба азыктарын даярдоо жана сатуу комитетин түзөлү деп какшап келе жатам. Мамлекеттин бюджетинен бул министрликке жылына 3 миллиард сом бөлүнөт, ушунча акча которулгандан кийин алар башын жерге сайып иштөөлөрү керек да. Бул акча алардын айлыгына, командировкаларына, транспортуна, премияларына жана башка чыгымдарына жумшалат, андан эл эч кандай пайда көргөн жок.

ДЫЙКАН ЖАШЫЛЧА-ЖЕМИШИН ЧЕТ ӨЛКӨЛӨРГӨ КАНТИП ЭКСПОРТТОЙ АЛАТ?
1. Дыйкан өзү жашаган аймактагы ветеринардык жана фитосанитардык коопсуздук боюнча мамлекеттик инспекциясына кайсы жашылча-жемишин сата тургандыгын көрсөткөн билдирме жазат.
2. Ошол билдирменин негизинде инспектор Айыл чарба жана мелиорация министрлигинин алдындагы өсүмдүктөрдүн карантини боюнча лабораторияга жер-жемишти оорусу, зыянкеч курт-кумурска жокпу текшерүү үчүн жөнөтөт. Жер-жемиш 3 күндүн ичинде текшерилет, эгер таза чыкса фитосанитардык сертификат берилет. Бул кызмат бекер жүргүзүлөт.
3. Кайсы мамлекетке алып барбасын, ал жерден дагы жергиликтүү текшерүүдөн өткөрүлөт. Эгер зыяндуу организм табылса сатууга тыюу салынып, жок кылынат.
Мындай учурда жашылча-жемиш эмнеге Кыргызстандан таза чыкты деген суроого лаборатория жооп берүүгө милдеттүү. Бул суроо менен лабораториянын бөлүм башчысына кайрылганыбызда: «Биз таза деп тапкан партиядан чет жерде зыяндуу организм табылган факт боло элек. Андай учур лабораторияга жиберилбей эле, инспекторлор өздөрү текшеришкенде гана болушу мүмкүн»,- дейт.

ӨСҮМДҮКТҮ КАНТИП ҮШҮКТӨН САКТАСА БОЛОТ?
Быйыл жаз эрте келди, өлкөбүздүн айрым аймактарында бадам, өрүк гүлдөдү. Эгер кокустан аба ырайы өзгөрүп, кайрадан суук болсо, гүлдөп калган мөмө берүүчү бакты үшүктөн кантип сактап калсак болот?

Түтөтүү. Аба ырайы суук болуп келе жатканда суук бүткүчө бак-дарактардын арасын түтөтүү зарыл, бул ыкма үшүктөн жакшы сактайт. Түтөтүүгө жыгачтын таарындысы, эски жалбырактар, тезек жарайт.

Сугаруу. Жазында суунун температурасы минус болбойт, ошондуктан сугаруу керек. Сугарылган бак-дарактар сууктан сактана алышат.

Жабуу. Жабууда клеёнкалар колдонулат, бирок бул ыкманы бак-дарактарга колдонуу мүмкүн эмес.

Сүйүн Кулматова
kenesh@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(9)
07.03.2016. 17:22 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
20
Катталган:
10-07-2013
Соӊку аракети:
17-11-2019 18:58
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Каракол
+2
картошка 5 сом болуп алмалар отпой ит эле болдук колдо
беде деле отподу
кыскасы кри3ис
07.03.2016. 21:09 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
45
Катталган:
08-11-2015
Соӊку аракети:
27-04-2019 11:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
эээ достор элди эптеп алдап салдап саан малдай саап жатат. силер капа болбогула урматуу админис
элге кризис келип турат мал базарда малдар сатылбай турат
картош пияздар арзаан
каяктагы экспортко чыгарса болот деп элди алдап жатат
07.03.2016. 21:14 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
45
Катталган:
08-11-2015
Соӊку аракети:
27-04-2019 11:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
эл кантип россияга казахстанга экспорттойт госсударство жардам берип турса жакшы болот эле
08.03.2016. 01:12 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
106
Катталган:
26-07-2015
Соӊку аракети:
28-08-2019 10:52
Жынысы:
Белгисиз
0
akubeku,кеп экспорттогондо эмес,эгер ошончо эле спрос болуп атса контрабанда жолу менен кундоп-тундоп откозуп турушмак,азыр тишина,эчкимге эчтекенин кереги жок,оздорунукун откозуп,жеп буто албай атышат.
10.03.2016. 07:49 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
6
Катталган:
03-05-2014
Соӊку аракети:
06-11-2019 07:34
Жынысы:
Белгисиз
0
dubai, Tuura aitasyn
10.03.2016. 09:13 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
115
Катталган:
17-04-2013
Соӊку аракети:
21-12-2018 15:06
Жынысы:
Белгисиз
0
А дейбиз, бу дейбиз, мамлекеттен бир тыйын пайда жок. Эл оз кунун озу коруп, эмне эегм десе ошону эгип ачка калбоонун камында... А мамлекет ашыкча ондуруп сатып акча кылып балдарын окутуп алышсын сыртка чыгаралы, баланча жерден алып кетишсин, тукунчо тонна, мынча сомдон деген сыяктуу план менен иштоону, максат кылууну ойлогонго убактысы, чама-чарпы жок отурат.
10.03.2016. 09:13 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
115
Катталган:
17-04-2013
Соӊку аракети:
21-12-2018 15:06
Жынысы:
Белгисиз
0
Аман эле болушсун. Биз го оз кара жаныбызды бага беребиз. Арпа нан жесек да...
11.03.2016. 19:17 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
91
Катталган:
23-08-2011
Соӊку аракети:
19-11-2019 09:35
Жынысы:
Белгисиз
0
Ушуктон сактаганы азыр антифриз чыгыптыр, чачып койсо , ушук урбайт имиш , ошону иликтеп берсенер инфо
11.03.2016. 19:51 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
76
Катталган:
09-01-2015
Соӊку аракети:
18-11-2019 13:15
Жынысы:
Белгисиз
0
Кудайым сактасын ушуктон жанактар болбой калганго былтыр быйыл болуп берсин
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23227;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: