Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

«Бүтүн Кыргызстан Эмгек» партиясынын теӊ төрагасы Адахан Мадумаров: «ПОЭЗИЯ САЯСАТЧЫНЫ ӨТӨ КААРДУУ БОЛУП КЕТҮҮДӨН САКТАЙТ»

№664 24-июль-30-июль, 2015-ж


Сезимди, ички жан дүйнө ыргактарын поэзия гана түшүндүрүп, поэзия гана аӊ-сезимге жеткире алары шексиз. Деген менен бул ыкма сөз чеберлерине, куюлуштуруп сүйлөгөн акындар менен төкмөлөргө таандык дегенге болбой, чоӊ-чоӊ саясатчы, мамлекеттик ишмерлердин иш эргүүсүнөн экендигине дагы бир ирет ынандык.
Жан дүйнөӊ кашайып, кара сөз менен жеткире албай турган чакта саясатчыларга поэзия жардамга келген учурлар аз эмес. Анда поэзияны жан дүйнөсү катары санаган белдүү саясатчы «Бүтүн Кыргызстан Эмгек» саясий партиясынын теӊ төрагасы Адахан Мадумаровдун ички дүйнөсүнө саякат жасаган маек назарыӊыздарда.

– Адахан мырза, өзүӊүздү лирик деп эсептейсизби?
– Менимче ар бир инсан жан дүйнөсүндө лирик болсо керек. Тарых тастыктап бергендей, залкар мамлекеттик ишмерлер: Иосиф Сталин, Курманжан датка, СССРдин Жогорку Кеӊешинин жетекчиси Анатолий Лукьянов «Осенев» деген каймана ат менен ыр жазып, чыгарып жүргөн. Бул саясатчы, мамлекеттик ишмерлердин ырларында жетишерлик деӊгээлде мекенге болгон сүйүү сезимдери оргуштап, ички жан дүйнөсүнүн назиктиги берилген. Анан белгилеп айтып кетсем, алардын ырларында курулай пафос жок.
Мен өзүмдүн биринчи ыр саптарымды 7-класстан тартып жаза баштагам. Алардын кайсы бирлери гезит беттерине жарык көрсө, ого бетер калем кармоого шыктанчумун. Азыр ойлоп көрсөм ошондогу ыр жазуу чеберчилигим саясатчылыкка чоӊ түркөк, тажрыйба болуптур. Себеби эл, мекен, туулган жер тууралуу ырларым дүйнөнү жаӊы-жаӊы кабылдоодо жазылып, учурда да ошол кездеги мекен, сүйүү саптарыма кыйшаюусуз жан дилим менен берилем.
Отуз жашымда ырларымдын жыйнагын чыгарсам деген ой болгон, бирок бул курагымда депутат болуп калдым. «Ии, депутат боло калып, китебин жазып чыгара салыптыр» дебесин деп ырларымды кол жазма боюнча калтырдым. Андан бир топ убакыттар өтүп, кыркка чыктым. Ал курагымда вице-премьер-министрликти аркалап, китеп болчу ырлар кол жазмада калды. Бара-бара «Алыкул Осмоновдой, Жолон Мамытовдой, Турар Кожомбердиевдей жаза албасам жазбай эле коёюнчу» деп баш тарткан күндөрүм болду. Толук баш тартып кеткеним жок. Бүгүн деле кээ бир учурларда ыр жазып, калемимдин учун кургатпай жүрөм.
– Поэзия дүйнөсүнүн өөн эместигин 12-13 жаштагы Адахандын ырлары себеп болгону далилдеп отурат. Калем кармап ыр жазууга эмне түрткү болду?
– Дүйнө таануу калыптанып келе жаткан учурда адамдарда өзгөчө кабылдоо сезимдери пайда болот. Мисалы, керемет гүлдүн ачылышына ар ким ар башкача көӊүл бурат. Кайсы бирлер «гүл ачылайын деп калыптыр» десе, ошол эле гүлдүн ачылышын кубулуш катары санап, ага өзгөчө сезим арнаган инсандар аны көркөм сөз менен түшүндүрүп жазып беришет. Ошондо жүрөктүн көзү менен алгыр куштай абада эркелеп, сөз табиятында эргийсиӊ. Биз көзүбүз менен ааламды көргөнүбүз менен, көкүрөгүбүз менен туйбайбыз. Акында, сезимтал адамда гүлдүн ачылыш кубулушу илимий деӊгээлде болбосо да, сөз илиминде жеткиликтүү берилет. Ошондо поэзия жаралат.
Бир жолу жаштар менен болгон жолугушууда айтканым бар эле, «прозада калп айтса болот, ал эми поэзияда калп айтууга эч мүмкүн эмес» деп. Себеби ички жан дүйнөӊдү жарып чыккан тунук сезимсиз ыр да жаралбай, поэзия да жаралышы мүмкүн эмес. Ошол калп айта албастыгымдан, кара сөзгө караганда мага поэзия жакын болуп, ушул касиетим менин ыр жазуума себеп болгондур. Түшүнбөй жаткан кээ бир нерселерди кара сөз менен жеткиргенге караганда, ыр менен жеткирүү мага оӊой.
«Кыргыз Республикасынын мамлекеттик мүлктү менчиктештирүүнүн биринчи баскычы» программасы парламент сессиясында талкууга алынып жаткан. Өкмөттүн өкүлүнө толгон токой суроолорду берип, нааразычылыктарды айтып такыр кулагына куя албай койгон кезде ыр менен айтып жиберген учурум болгон. Ошол ырды «Балапан» деп атап койгом:

«Балапан, ыйлабачы заманыӊа,
Бүгүн да түшпөсө эт казаныӊа.
Сен эмес, ата-энеӊдин башы катты,
Боору жок бул турмуштун азабына.
Ыйлаба, айланайын, жаш канатым.
Көптөгөн азап чеккен кыргыз атыӊ.
Түшүнөм, айткан менен жеӊил болбос,
Колуӊда турбаган соӊ майлуу наныӊ.
Күлбөсөӊ, көӊүлүӊдү көтөрбөсөӊ,
Кубанып өз үйүӊдө төрөлбөсөӊ,
Кантип мен айта аламын кыргызсыӊ деп.
Кыргыздын жеринде да көгөрбөсөӊ,
Балапан аман болуп эр жеткенде
Бактыӊды таба албастан өз жергеӊде,
Бабалар ушул күнгө калтырды деп
Боз үйдө калбагайсыӊ биз кеткенде».

Бул менчиктештирүү саясатына болгон менин ыйым, менин жан дүйнөм, менин ички жан дүйнөмдүн каршылыгы, менин кыйкырыгым. Мындай учурлар көп болот. Ар кандай жагдайларга жараша ырлар жазылып кетет. Бул сөз жеткирүүнүн өтө курч ыкмасы. Ушундан улам да поэзияга жакын болуп калгам.
– Саясаттагы инсандар ыр жазат дегенди коомчулук башкача кабылдайт эмеспи. Сиз буга кандай карайсыз?
– Эми элдин кабылдоосу түрдүүчө болгондуктан ага таасир эте албайм. Китептерим жарыкка чыгып, ырларым жарык көргөндө гана мен элдин аӊ-сезимине таасир этишим мүмкүн. Азыркы кезде ырлар жыйнагым чыга элек. Адам болгондон кийин анын ички жан дүйнөсү болот. Кубулуштарга да өзүнүн өзгөчө мамилеси бар дегендей. Жаз келди десе, бирөө «күн жылып, кар эрип калды» дейт. Ал эми ушул эле кубулуш акындын жүрөгү, көзүнүн кабылдоосунда – бул биринчи кезектеги жаӊылануу, кайра жаралууну сүрөттөп, көркөмдөп берет. Поэзия саясатчыны өтө каардуу болуп кетүүдөн сактап, ар бир кабыл алынып жаткан ишке аяр, баёо кароону үйрөтөт. Жан дүйнөнү апааттан сактап, жашоонун көркөмдүгүнө чөмүлтөт. Ошол эле гүл, тоо-таш, куштарга, курт-кумурскаларга да башкача мамиле жасалып калат.
Биздин мурдагы акындарыбыз өз кезегинде саясатчы болушкан. Азыркы тил менен айтканда «эксперттер». Элдин көзүн акындар ачкандыктан, алар куугунтукталып, өлтүрүлүп кеткенин тарых тастыктап берген. Жеӊижок, Токтогул, Барпы акындар – булар тоо-ташты аралап, качып жүргөн эле саясатчылар. Элдин көзүнчө бай-манаптар аларды мазактап, тентитип жиберишкен. Ошол эле кезде алардын тилинен чаӊ чыгып, сөз чеберин улуу тутушкан инсандар, кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгын көөнөрбөс баалуулукка жеткиришкен. Жеӊижокту эле алсак, «Аккан суу» чыгармасында бекеринен суунун касиети жөнүндө күндөп-түндөп ырдаган эмес. Мисалы, Токтогул жөнөкөй эле айта турган сөздү куюлуштуруп, мөндүр төккөндөй кылып төккөн. Анын кезинде айткан сөздөрү төө көтөргүс салмактуу. Акындар айтпаса, бай-манаптар зулумдугунан элди жеп, жутуп, уруу урууга бөлүнүп, бүтүндөй кыргыз анда да чачырандылыкка тушуккан. Эми ошону кара сөз түрүндө кантип айтуу мүмкүндүгүн эч ким түшүндүрүп бере албайт. Ошол эле Ниязалы менен Токомдун таарынычы же болбосо Алымкулдун Фрунзе шаарындагы төкмө акындардын жыйынындагы сөзүн караӊыз. Ошондо Калыктын Алымкулга айтып турган жерин караӊыз. Баары менен учурашып, Барпы менен учурашпай калганда Барпынын таарынычын караӊыз. Ыр дүйнөсү бул ааламга баткыс чоӊ дүйнө. Аны түшүнгөн билет, Кудай бергенге берет, бербесе арга жок.
– Патриоттук духтагы ырларыӊыздан атап кетсеӊиз?
Студент кезимдеги ыр:

«Шаркыраган суунун үнүн сагындым,
Шаӊшып учкан бүркүт сымал талпындым.
Шаӊкылдаган күлкүсүнө элимдин
Шамалга да ала кет деп жалындым».

Элестетип көрүӊүз, ошол шамал Кыргызстанды көздөй согуп жаткан болсо, бир чаӊ болуп, бир кумга айланып, шамалга да ала кет деп жалынуу – адамдын кусалыгынын кайсы бир деӊгээлге жеткендеги белгиси. Жок дегенде шамал сен ала кетчи мени дегенге. Мен муну Орусияда студент кезде окуп жүргөндөгү туулган жерди сагынуу, кусалануу, шаркыраган суунун үнүнө зар болуу, жеримдин тоосун, ташын дагы бир ирет көрүү сезимдерим күчтүүлүк кылган туюмумда ушул ыр жарып чыкты. Куюлушуп чыккан ыр саптары менен элибиздин шаӊкылдап күлгөн күлкүсүн бергим келди. Минтип бир гана биздин эл күлөт. Мунун да өзгөчөлүгүн байкап билүү зарыл.
Мен аскерде жүрүп «Тоолорум, сени көрбөй уктабаймын» деген тоолор жөнүндө ырлар циклин жазгам. Бул «ар бир астыӊда жаткан ташты алтындан кынап коёр» деген 18 жаштагы Мадумаровдун дүйнө таанымы. Мен өзүмдүн айылым «Куршабым» деген ырымда: «Сууларыӊда чабалактап киринип, келем үйгө кумар канып кийинип» мындай салыштырмалуулуктар көп кеткен. Айылымдын ташы, суусу кандай, айылымдын бак-дарагы кандай ушул сыяктуу сөздөр.
Поэзия дүйнөсү – бул руханий баалуулуктар дүйнөсү. Ал дүйнөгө кирген адам эч качан андан кайра чыга албай турганын мен бышыктап бере алам. Ата журт, эл-жер жөнүндөгү ырлар менин саясий көз карашым менен кайсы бир деӊгээлде үндөшүп да кетет. Андыктан мен кыргызмын, мен кыргыздын уулумун деп айтардан мурда мен поэзия дүйнөсүндө кыргыз жеринин кооз жаратылышын, көк кашка тунук сууларын, ажайып жерлерибизди ыр саптарында даӊазалап жазууну милдетим деп табам.

Ибрагим Жусуев



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  1 
Комментарийлер(8)
27.07.2015. 18:35 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
36
Катталган:
10-04-2013
Соӊку аракети:
31-07-2015 08:58
Жынысы:
Белгисиз
+1
Кыргызымдын мыкты, патриот уулу. Сиз менен сыймыктанабыз. Супер инфо бул кишиден бат-баттан маек алып тургулачы. Маеги озгочо таасир калтырат. Жашасын поэзия!
27.07.2015. 22:04 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
13
Катталган:
12-07-2015
Соӊку аракети:
25-10-2015 08:15
Жынысы:
Белгисиз
+1
Sozgo chechendigine soz jok!
28.07.2015. 09:57 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
169
Катталган:
27-04-2015
Соӊку аракети:
02-11-2018 18:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
кыргызстан
0
Созго бай адам бирок ХХХХ
Модератор admin_superstan түзөттү 2015-07-28 10:10:37
28.07.2015. 10:11 
Тайпасы:
Супермодератор
Комментарийлердин саны:
6159
Катталган:
05-09-2011
Соӊку аракети:
27-05-2020 18:08
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
SUPER.KG
0
nurchik05, кимдир бирөөнүн кадыр-баркына шек келтирүүгө тыюу салынган! Азырынча эскертүү!
29.07.2015. 03:48 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
187
Катталган:
10-04-2015
Соӊку аракети:
24-10-2018 11:18
Жынысы:
Белгисиз
+1
После Бакиева единственный нормальный политик
29.07.2015. 11:54 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
31
Катталган:
06-01-2015
Соӊку аракети:
16-09-2017 19:17
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жалал-Абад
+1
Охоо мага жаккан саясатчыго. Саясатка барбай эле,чыгармачылык м.н алектенгенде. Экинчи Ч.АЙТМАТОВ болот эле!
29.07.2015. 15:20 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
7
Катталган:
27-01-2013
Соӊку аракети:
28-08-2018 22:08
Жынысы:
Белгисиз
+1
Чыгармачылыгынызга алба,албан ийгиликтер болсун. Биз сиз менен сыймыктанабыз жанада азыркы саяасий аренадагы саясатчылардын арасынан жалгыз озунуздон умутубуз чон.
Эгемендик алгандан бери шериктеш мамлекеттерге атаандаш акылы тунук,иштин козун билген,ар бир созун тактап талдап суйлогон татыктуу башчыга (президентке) жетпей келебиз.
Буюрса кыргызтандын келечектеги жогорку денгээлдеги онугуусун сиз башчы болгондо коро алышыбызга ишенебиз.
05.08.2015. 12:32 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
5
Катталган:
04-10-2013
Соӊку аракети:
24-08-2018 23:17
Жынысы:
Белгисиз
+1
Куш табына кайра кайтат...
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23946;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: