Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

Мураталы Буудайчиев, согуштун ардагери: «АЧКАЛЫКТАН БАСЫП БАРА ЖАТЫП КАЗА БОЛГОНДОР БОЛДУ»

№650 17-апрель-23-апрель, 2015-ж


Кандуу согуш окуяларын айтып отурган аксакалдардын кеби бизге жомоктой эле туюлат. Ленинград блокадасында калган жоокерлердин бири 95 жаштагы Мураталы Буудайчиев биздин азыркы турмушубуз үчүн күрөшкөн мүнөттөрүн эскерип отурду. «Андан бери канча суулар акты, кээде ошол жылдар биздин да баштан өтпөгөндөй туюлуп кетет» дейт. Унутуп калбайын деп жазып койгон согуштук эскерүүлөрү жазылган эски баракты калчылдаган колдоруна алып, аны улам карап коюп айтып жатты. «Ай, тигил окуяӊ калып калды, муну айтпайсыӊбы?» деп жанында отурган байбичеси Курманбүбү Буудайчиева өз көзү менен көргөндөй эле жадымына түйүп алыптыр.

«МЫКТЫ АТКАНДАР АЛДЫДА ЖҮРЧҮБҮЗ»
-Чоӊ атам башкарма болгондуктан жашымды бир аз чоӊойтуп коюптур. Ошондон улам өзүм курактагылардан эртерээк чоӊдордун ишине аралаштым. 7-классты аяктап Фрунзедеги (ред. азыркы Бишкек) Айыл чарба техникумунда окуп калдым. Темир жол бар эле, ошондон тоо жакты карай ээн болчу. Жекшемби күндөрү дайыма ал жакка алып барып бизге мылтык атканды үйрөтүшчү. Кийинчерээк Ошко пахта тергени жиберишти. Андан ары аскерге чакырылып, Ленинград шаарында кызмат өтөп калдым. Көп өтпөй согуш башталды. Бизди чек ара тарапка алып барышты. Башка тараптан келген жоокерлер да бизге кошулушту. Көп эле кыргыздын «көчөдөн кармап машинага салып алып келе беришти. Үй-бүлөбүз менен коштошпой да калдык» деп даттангандарын уктум. Аларга мылтык атканды мурун келгендер үйрөтүштү. Атканды жакшы билгендер алдыда жүрчүбүз.

«ЛЕНИНГРАД ШААРЫНЫН АБАЛЫ ЖАН КЕЙИТЧҮ»
-Мен аткычтар полкунда болдум. Уруш аябай катуу башталды. Ошентип жашоо эмне экенин биле элек кезибизде колубузга мылтык кармадык. Мен го окуп жүрүп мылтык кармаганды үйрөнүп алгам, айрымдар энесинин этегине жармашып жүрүп эле согуш талаасына түшүп калып жатпайбы. Мурун-кийин согушуп көрбөгөн соӊ баарыбыз эле оозубузду ачып командирибизди карачубуз. Анын айтканын так аткарабыз. Командирлер «аткыла!» деп буйрук берсе, тийген-тийбегенине карабай ата баштайбыз. «Жашынгыла!» деп команда беришсе, жашынабыз.
1941-жылы сентябрда душмандар Ленинград шаарын курчап алышты. «Жакшы шаар экен, бузбай басып алалы» деп алгач аткылашкан жок. Бирок биз да оӊой эмеспиз да, тырыштык да карыштык. Алардын аскердик даярдыктары, курал-жарактары биздикинен бир кыйла күчтүү болчу. Шаардын ичин азыр сөз менен айтып жеткире албайм, эми жан кейитет. Баары талкаланган, бир соо имаратты таппайсыӊ. Ачкачылык каарын төккөн. Бир нече күн наар албагандар басып бараткан жеринен кулап каза болуп калышчу.

«БИРИНИН НАНЫН БИРИ ТАРТЫП АЛЫШЧУ»
-Биз менен чогуу миӊге жакын кыз-келиндер да жүрдү. Алар өлүктөрдү ташып, жарадарларга жардам көрсөтүшчү. Немистердин жайгашкан жерлерин басып алганыбызда алардын тамак-аш салынган жашиктери калып калат, ал күнү адыраӊдап сүйүнүп калар элек. Ошолорду талашып жеген күндөр дале эсимде. Күнүнө бир жоокерге 200 граммдай нан берилчү. Ал эмнеге жетет? Бөлүнгөн бир кесим нанын да колуна албай тарттырып жибергендер болчу. Мисалы, мен күчтүү болсом, алсызыраактыкын тартып жеп алам. Бирок мен бирөөгө тарттырган да, тартып алган да жокмун. Тартып алганга барып, «өзүнүн ырыскысын өзү жеши керек, экинчи тийбегин» деп сес көрсөтүп койчумун. Анткени жаш кезимде эле күчтүү элем, айылда жүргөндө коӊшу айылдын 10-15 баласын таяк менен төпөштөп же кубалаганга алым жетчү.

«ИТКЕ ЫРГЫТКАНДАЙ БИЗГЕ ДА НАН ЫРГЫТЫШТЫ»
-Нөшөрлөп жааган жамгырда, борошолоп урган карда да окопту байырлап жашадык. Жаан катуу жааганда окоптун ичи сууга толуп калчу. Алмаштырганга кийим кайда, эртеси аны кургатып кайра кийебиз. Акыры Ленинграддын караанын да көрсөтпөй душманды кубалап жөнөдүк. Бизге башка мамлекеттерден курал-жарак келди. Колуӊдагы куралыӊ күчтүү болсо, арстандай эле айбаттуусуӊ да.
Кайсы мамлекетте жүргөнүбүздү так айта албайм, 200дөй жоокер немистердин курчоосунда калдык. «Бул жерден эптеп качып чыгалы» дедик да, атышып жатып качып чыктык. Токой аралап эки айдай жүрдүк. Айылдарга кез келген сайын бир-экөөбүз барып эптеп шам-шум эткенге тамак-аш таап келебиз. Каскак болуп дагы немистердин курчоосунда калдык. Бүттү, өлдүк, эми, баарыбызды атат деген ой келди. Тегерете курчап алышып бизге итке ыргыткандай нан ыргытышат. Жабалактап баары кол сунганда быркырап күкүмү жерде эле калат, анан жерден терип жешет. Мен ага да барган жокмун. Кудайдын көзү түз экен, биздин жоокерлер келип калып куткарып калышты. Ал жерден да катуу кыргын болду. 200 жоокердин жарымы өлүп калды.
Кандуу күндөрдө бирге жүргөн жолдошуӊдан айрылуу өтө жаман нерсе. Ичиӊ туз куйгандай ачышып, ок тийгендей алоолонот. Аларды эстесем азыр да жаман болом, кырчындай жаш жигиттер соолуду. Ошол жигиттердин эрдиги, кайраты менен канчалаган айыл-кыштактарды, шаарларды душмандын азап-тозогунан куткардык.

«ЭКИ АЙ ЖЕР ТӨЛӨДӨ КАМАЛЫП ЖАТТЫМ»
-Ошентип согуш аяктады. Жеӊдик дегенибиз менен, качан өлүп калам деген коркунуч мээге сиӊип калыптыр. Кайсы бурчтан чыга калып атып салат деп элеӊдей берчүбүз. Жеӊиш деген күнү эле бизди кетирип жиберген жок, дагы бир топ убакыт кармашты. Айылыма 1946-жылы гана келдим. Ата-энем менден эчак түӊүлүп калышыптыр. Эки агам согушка кетип кайтпай калган. «Үч уулубуздан теӊ бирдей ажырадык» деген ата-эненин күйүтү айтпаса деле белгилүү да. Фрунзеге келип эле алгач таежемдикине бардым. «Балаӊар тирүү келди» деп ата-энеме сүйүнчүлөсө, көпкө ишенишпептир. Босогодон киргенимде ботодой боздоп катуу ыйлашты. Анан НКВДнын кызматкерлери мени тергөөгө алышып, «сен немистин колуна түшүптүрсүӊ, баланча жылга кесилесиӊ» деп иликтей башташты. Фрунзеде эки айга чукул жер төлөгө камап коюшту. Күбөлөр чыгып, мени менен чогуу болгондор табылып акыры акталдым. Акталды деген кагаз азыр да сакталуу.
Кичи мекеним Ысык-Ата районундагы Бириккен айылында бригадир, анан айылдык кеӊештин жетекчиси болуп иштеп калдым. Атам «үйлөнүшүӊ керек, жашыӊ да бир топко барып калды» деп Курманбүбүнү алып берди. Анын ата-энесин атам таанычу экен. Өзү барып сүйлөшүп, ата-энеси менен макулдашыптыр. Ошентип 1955-жылы үйлөндүк. Кемпирим менден 14 жашка кичүү.

Мураталы ата менен Курманбүбү апанын 8 баласы, 35 небереси, 25 чөбөрөсү бар.

Сүйүн Кулматова
Адилет Бектуров
koom@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(9)
21.04.2015. 04:25 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
32
Катталган:
09-03-2015
Соӊку аракети:
29-08-2018 14:47
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ак монгулуу Ала Тоонун бермети Ысык Кол
+1
Кандай бактылуу карыялар. Бар болунуздар. Аман болунуздар. Менин да таятам согуш ардагери. Сиздерге баш ийип таазим кылабыз.
21.04.2015. 04:27 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
32
Катталган:
09-03-2015
Соӊку аракети:
29-08-2018 14:47
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ак монгулуу Ала Тоонун бермети Ысык Кол
+1
Кудайым башыбызга согуш бербесе экен.
21.04.2015. 11:46 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
605
Катталган:
06-03-2012
Соӊку аракети:
03-06-2020 03:32
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Эски шаар
+1
Рахмат сиздерге,ардактуу ардагерлер!Тизе бугуп таазим кылабыз!
21.04.2015. 13:34 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
22
Катталган:
28-02-2015
Соӊку аракети:
11-09-2017 08:50
Жынысы:
Белгисиз
+1
Рахмат сиздерге. Таазим ардагерлерге
21.04.2015. 14:21 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
51
Катталган:
17-07-2012
Соӊку аракети:
21-11-2017 22:15
Жынысы:
Белгисиз
+1
айланайын чоон ата аллах сизге ден соолук узун омур бактылуу карылыкты берсин
21.04.2015. 15:08 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
9
Катталган:
02-04-2014
Соӊку аракети:
26-11-2017 09:48
Жынысы:
Белгисиз
+1
Бар болунуз узун омур берсин сизге, сиздей инсандарга ардайым таазим.
22.04.2015. 11:15 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
185
Катталган:
05-10-2014
Соӊку аракети:
18-11-2019 16:53
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жалал-Абад
+1
Биздин ардагер чон ата чон энелерибизге данк биз сиздерге таазим кылабыз узак омур суруп жашаныздар.
22.04.2015. 15:42 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
182
Катталган:
14-01-2015
Соӊку аракети:
30-05-2020 17:11
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Россия Иркутск ♥♥Озгон♥♥
+1
Сиздерге тизе бугуп таазим этем коп жашаныздар ден соолукта болунуздар,сиздерди коруп ыйлагым келди аябай бар болунуздарчы
22.04.2015. 17:12 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
2
Катталган:
29-03-2012
Соӊку аракети:
11-05-2017 15:15
Жынысы:
Белгисиз
+1
ден соолугунуздар чын омурунунуздор узуун болсун
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23968;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: