Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

МАНАСЧЫ ЖУСУП МАМАЙ СЫЙЛЫГЫН АЛГАНГА ЖЕТИШПЕЙ КАЗА БОЛДУ

№605 06-июнь-12-июнь, 2014-ж


Дүйнө эли кыргыз десе Манасты, Манас десе кыргызды түшүнөт. Кытайда жашаган манасчы Жусуп Мамай 1-июнда 96 жашында көз жумду. Манасчы окуяны алдын ала беш колундай билген көзү ачык, акыл көрөңгөсү тунук адам болгон. Анын басып өткөн жолу да кызыктуу, биринчи жубайы дудук болсо, экинчиси өзүнүн бир тууган жеңеси, үчүнчүсү ага кемпир болгону үчүн кытай өкмөтүнөн айлык алчу экен.

УКТАП ЖАТЫП ДА МАНАС АЙТЧУ
Кыргыз Республикасынын Баатыры, КРнын Эл артисти, «Манас» орденинин ээси Жусуп Мамай Кытай Эл Республикасынын азыркы Кызыл-Суу кыргыз автономиялык облусуна караштуу Ак-Чий жергесиндеги Кара-Булак айылында 1918-жылы 18-апрелде (4-майда деген да маалымат бар) туулган. Жусуптун атасы Мамай бардар, оокаттуу адамдардын бири болгон.
Манасчы жаштайынан эле зирек, зээндүү болуп чоңойгон. Атасы Мамай аны алты жашында айылдагы молдонун колуна берет. Жусуп бат эле кат таанып, китеп окууга жетишкен. Агасы Балбай ошол мезгилде Кытайдагы кыргыздардын арасында «Манас» эпосун жыйноо иштери менен алектенген. Жусуп Мамай эпосту агасынын топтогон материалдары боюнча үйрөнгөн.
Башка манасчылардай эле Жусуптун да Манас айтып калышына көргөн аян түшү себеп болгон. Манасчынын айтымында, алгачкы ирет ал 10 жашында Ырамандын Ырчы уулунан аян алат. Түшүндө ал жайдак буурул ат минип келип, «Эй, бала, жакшы билип ал, тээтиги эң алдында тургандар Манас менен Бакай. Алардын аркасындагылар Алмамбет, Чубак, Сыргак. Мен Ырчы уул болом» дейт.
Баатырлар Жусупка аян бергенин билгенден кийин атасы Мамай уулуна «Манас деген тирүү олуя. Кырк жаштан өтмөйүнчө Манас айтпа» деп акыл-насаатын айтат. Атасынын сөзүнөн чыкпай, Манасты эл алдында айтпай жүргөнү менен, уктап жатканда түнү бою айтып чыккан учурлары көп болот.
16 жашка келгенде атасы Мамай дүйнөдөн кайтат. Эки жылдан кийин кайсы бир чогулушта Жумакун Мамбетакун манасчынын айтып жаткан «Алмамбеттин арманын» угуп, анын токтогон жеринен улап айтып кирет. Ошондон кийин Жусуп калайыкка манасчы катары таанылат.
1966-жылы Кытайда «Маданий революция» саясаты башталгандыктан, 1978-жылга чейин Жусуп Мамай саясий куугунтукка туш болот. Манасчы үй-жайынан ажыратылып, борбордон алысыраак Ак-Булуң деген айылга көчүрүлөт. Бул каардуу жылдары учурунда агасы Балбай айтып берген «Манастын урпактары тууралуу баянды» Жусуп Мамай өз алдынча кагазга түшүрө баштайт. 1984-жылы манасчынын варианты боюнча «Манас» бөлүгү китеп болуп араб арибинде жарык көрөт.
Кыргызстанга манасчы биринчи ирет 1992-жылы Сагымбай Орозбаковдун 125 жылдык мааракесине, экинчи жолу 1995-жылы «Манас» эпосунун 1000 жылдыгына келген.Үстүбүздөгү жылдын 30-майында манасчыга Кыргыз Республикасынын Баатыры наамы берилген. Бирок сыйлыкты алууга жетишкен жок.
2014-жылдын 1-июнунда таңга маал Жусуп Мамай туулуп-өскөн айылынын ооруканасында кайтыш болду. Сөөгү 2014-жылдын 2-июнунда Ак-Чийде жерге берилди.

«КОЛДООЧУЛАРЫ ЖАНДАП ЖҮРЧҮ ЭКЕН»
Жусуп Мамайдын чыгармачылыгын изилдөөчү, «Манас жаңырыгы» телеканалынын жетекчиси ТЕМИРБЕК ТОКТОГАЗИЕВ:
– Жусуп Мамай менен 60-жылдары эл душманы атыгып чогуу жүргөн аксакал бир окуяны айтып берген. Аксакалдын айтуусу боюнча, ошол мезгилде кытайлар Жусуп Мамайды «Эмнеге эки аял аласың, Манасты айтасың?» деп куугунтукташкан. Кысымга алынгандарга «эл душманы» деген жазуусу бар шапкелерди кийгизип, талаада аскерлердин кайтаруусунда иштетишиптир.
Күнүнө эки кишиге бир токоч беришчү экен. Бир жолу талаада иштеп жатышса, Жусуп ата тайган сыяктуу бир чоң ит менен сүйлөшүп, баш ийкешип жатат дейт. Аксакалдын оюнун баары токочко кетет. Нанды ит экөө жеп жаткан экен деп, кетменин таштай салып кыйкырган боюнча чуркап жөнөйт. Жанына барса иттин карааны да жок. «Кана жанагы ит, нанды берип салдыңбы?» деп жинденет. Анда Жусуп атабыз «кайсы ит, ыя, ал адам болчу» деп жакадан алат. «Сага нан эле керекпи, мына нан! Жакшы окуя айтып берип жатты эле, сөзүбүздүн аягына чыкпай калдык. Жакында, буюрса, экөөбүздү бошотушат экен. Мени Пекинге алып кетишип, Манасымды изилдешет» дейт Жусуп Мамай. Жанындагы «жинди болгонсуң го, экөөбүздү ким бошотмок эле» деп ишенбейт. Анын колдоочулары, айтып берүүчүлөрү болгонун ушул окуядан билсек болот.

«ЖУСУП АТАБЫЗГА ЭРМЕК БОЛГОН ҮЧҮН КЕМПИРИ АЙЛЫК АЛЧУ»
– Жусуп Мамай атабыздын биринчи аялы дудук, бирок өтө сулуу болгон экен. Ага жетсем дегендердин саны дагы көп болуптур. Ал кызды ата-энеси бай күйөөгө бермей болушат. Ошондо Жусуп атабыз түн оокумда кызды ала качып кетүүнү чечет. Кыз «мен укпасам кантип мени ойготосуң, уктап калсам эмне болот?» деп жаңдап түшүндүрөт. Ошондо атабыз сүйгөнүнүн чыпалагына жип байлап, жиптин учун керегенин сыртына чыгарып коёт. Болжошкон маалда баягы жипти тартып жеңебизди ойготуп алып кетиптир. Муну дудук жеңебиздин сиңдиси айтып берген. Андан Мукаш жана Абдыгазы деген 2 уулу бар.
Манасчынын агасы Балбай каза болуп калганда балдары тарап кетпесин деп анын жесирине үйлөнгөн. Ошондо кытайлар «2 аял алууга уруксат эмес» деп биринчи аялы менен ажыраштырып, улуу баласы Мукашты аялына, кичүүсү Абдыгазыны өзүнө беришкен. Жеңесинен балалуу болгон эмес. Агасынын эки кызына ата болду. Эки жеңебиздин тең көзү өтүп кеткен.
Акыркы убакта балдары «атабызга эрмек болсун» деп кемпир алып беришкен. Мен 2-3 жолу көргөм. Кадимки эле кытайлык кыргыз кемпир. «Балдарын, неберелерин сагынып кетип калат, ушул апабыздыкы өтүп кетти» деп Мукаш аганын кобурап жатканын уккам. Кийинки барганымда «апабыз каякта?» десем «биротоло кетип калды» дешти. Бир кызык жери, Жусуп Мамайга эрмек болгону үчүн ал апабызга кытай өкмөтү кадимкидей айлык берчү.

«БИР ЖУМА ТИЛДЕН КАЛДЫ»
– Мен акыркы жолу манасчы менен көз жумарына 3 жума калганда жолугуштум. Барсам уулу Абдыгазынын көп кабаттуу үйдөгү батиринде экен. Өзүнүкү жер там эле, аны ным деп көчүрүп келишиптир. Алып барган калпагымды кийгизсем «Темирбек, келген сайын алып келе бересиңби, эл-журт аманбы?» деди. 96 жаштагы адам мени тааныбай деле калышы мүмкүн эле, андай болгон жок. Бул киши 96 жашында да акыл-эси тунук болду, бирок кайтыш болоруна бир жума калганда тилден калды. Мукаш ага менен сүйлөшкөндө «ажым беш күндөн бери оозуна наар ала элек, тилден калды» деди. Ал ата-энеси ажырашканда апасы менен калган, ошондуктан атасына «ажым» (Жусуп Мамай Меккеге барып келген) деп кайрылат. Мукаш ага учурда дарыгер, Абдыгазы мал багып, айылдагы чарба менен алек.
Бир жолу президентибиз Алмазбек Атамбаев сырткы мукабасы күмүш менен капталган Куран китебин белекке берип жиберди. Ошол белекке абдан ыраазы болду. «Карыган адам үчүн Курандан өткөн белек жок» деп президентке батасын берген эле.
Ал кишинин Кытайдагы үйү төрт бөлмөлүү, чатыры деле жалпак, чым бастырылган үй. Ал үйдү да өкмөт берген. Ичине кирсең бир керебети, бир столу бар, жерге тамак ичишет. Ал жакта жакшы жашагандар деле бар, бирок Жусуп атабыз байлык топтоп дүнүйө жыяйын деген эмес. Биздин аксакалдардай эле пенсия алчу, андан сырткары гонорары бар эле.

Солдон оңго карай: Манасчынын улуу баласы Мукаш, Темирбек Токтогазиев, Жусуп Мамай, кызы Нурайым.

«Манасчыга байланыштуу кандай кече, жолугушуу болбосун дайыма кїн ачык болуп турчу» деп жакындары эскеришет.

Жусуп Мамай Темирбек Токтогазиев менен.

Cүйүн Кулматова
star@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  0 
Комментарийлер(11)
09.06.2014. 09:33 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
110
Катталган:
30-09-2013
Соӊку аракети:
07-03-2017 18:44
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жакшы адамдардын арасында...
0
Жайы жаннаттан болсун!
Сыйлыкты алууга улгурбой каза тапкандардын катарына кошулуптурда байкуш. (Андайлар бизде коп эле болсо керекго...)
09.06.2014. 09:39 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
115
Катталган:
17-04-2013
Соӊку аракети:
21-12-2018 15:06
Жынысы:
Белгисиз
0
Мага аябай жакты макала. Бул киши оной киши болбоптур да. Колдоочулары менен козмо-коз суйлошсо
09.06.2014. 11:55 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
27
Катталган:
03-06-2014
Соӊку аракети:
24-09-2019 11:25
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Жалган дуйно
0
Жаткан жери жайлуу болсун.
09.06.2014. 13:26 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
61
Катталган:
20-03-2014
Соӊку аракети:
04-07-2018 15:58
Жынысы:
Белгисиз
0
жайы жаннаты кылсын!
09.06.2014. 13:53 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
209
Катталган:
20-10-2013
Соӊку аракети:
08-07-2019 16:10
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ош
0
Кудайым жаннаттан жай берсин ылайым!
10.06.2014. 08:02 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
380
Катталган:
20-08-2010
Соӊку аракети:
10-06-2016 08:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кытай-Кызылсуу кыргыз автономиялуу областы
0
Дүйнөлүк залкар манасчы Жүсүп Мамайга тиешелүү виделор.
Залкар манасчы Жусуп Мамай (Даректүү тасма)
http://www.super.kg/media/uservideo/120716/
Ж.Мамайды акыркы сапарга узатуу зыйнаты 1-тасма (Түз обо)
http://www.super.kg/media/uservideo/120908/
Ж.Мамайды акыркы сапарга узатуу зыйнаты 2-тасма (Түз обо)
http://www.super.kg/media/uservideo/120912/
Бар бол карыя-Калил Аблез
http://www.
10.06.2014. 08:03 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
380
Катталган:
20-08-2010
Соӊку аракети:
10-06-2016 08:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кытай-Кызылсуу кыргыз автономиялуу областы
0
Дүйнөлүк залкар манасчы Жүсүп Мамайга тиешелүү виделор.
Залкар манасчы Жусуп Мамай (Даректүү тасма)
http://www.super.kg/media/uservideo/120716/
Ж.Мамайды акыркы сапарга узатуу зыйнаты 1-тасма (Түз обо)
http://www.super.kg/media/uservideo/120908/
Ж.Мамайды акыркы сапарга узатуу зыйнаты 2-тасма (Түз обо)
http://www.super.kg/media/uservideo/120912/
10.06.2014. 08:05 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
380
Катталган:
20-08-2010
Соӊку аракети:
10-06-2016 08:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кытай-Кызылсуу кыргыз автономиялуу областы
0
Залкар манасчыны жоктоо (Дүйхөбек)
http://www.super.kg/media/uservideo/121032/
Арабызда бар бол карыя-Калил Аблез
http://www.super.kg/media/uservideo/121058/
10.06.2014. 08:06 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
380
Катталган:
20-08-2010
Соӊку аракети:
10-06-2016 08:31
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Кытай-Кызылсуу кыргыз автономиялуу областы
0
Жусуп Мамай - КТРК 02 06 14
http://www.super.kg/media/uservideo/120758/
Тоолуктардын ток шоусу - Жусуп Мамай
http://www.super.kg/media/uservideo/120722/
10.06.2014. 12:58 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
17
Катталган:
12-02-2014
Соӊку аракети:
07-08-2019 20:56
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Ёпта
+1
Биздикилер дайыма олгондо анан сыйлык берип мактай башташат. Чынгыз Айтматовду олгондон кийин мактап баштады ага чейин журушкон конул бурбай. Эми бул жусуп мамайды айта берсен коп. Эми берип калгыла сыйлыгынарды дагы бироо кетип калбасын
12.07.2014. 14:20 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
3
Катталган:
06-01-2008
Соӊку аракети:
19-06-2018 14:45
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Жаткан жери жайлуу болсун. Биорк эн окунучтуусу бизде сыйлыктарды козу откондо гана эстешет окмот,мурун деле берип коюшса болот эле. Саясаттын ,бийликтин артынан кубалап журушуп Кыргыз экенибизди унутуп калбасак болду...!
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23044;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: