Архив
897   898   899   900   901   902   903   904   905   906   907   908   909   910   911   912  
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888   889   890   891   892   893   894   895   896  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

СӨЗ ЭРКИНДИГИНЕ КЫСЫМ КӨРСӨТҮҮ КҮЧӨДҮБҮ?

№589 14-февраль-20-февраль, 2014-ж


Сөз эркиндигинин кысымга алынышы жөнүндө кеп козголгондо бийликтин каарына калган калемгерлер көз алдыга тартылат. «ОшТВнын» айланасындагы иштерди да сөз эркиндигине кысым катары баалоого болот. Төртүнчү бийлик боло албай келе жаткан кыргыз журналистикасы 23 жылдан бери башынан эмнелерди өткөргөнүн сиз менен бирге эстеп көрөлү.

ДЕМОКРАТИЯЛУУ АРАЛЧА КАНТИП ТҮПТӨЛГӨН?
Журналисттердин куралы – сөз. Борбор азиялык мамлекеттердин ичинен биздин өлкөнүн негизги жетишкендиктеринин бири бул – сөз эркиндиги. Кыргызстандын журналисттери өз өмүрлөрүн канжыгага байлап жасаган иштери үчүн учурда биздин мамлекет Борбордук Азиядагы эң демократиялуу өлкө болуп саналууда.
Журналисттердин изине түшүү, өлтүрүү, оппозициялык басылмалардын чыгарылышына тоскоолдук жаратуу Акаев менен Бакиевдин бийлигине мүнөздүү көрүнүш болду. Эсиңиздерде болсо, 2003-жылдары бир катар гезиттер жабылган. 2005-жылдагы элдик революциядан кийин бир-бир жарым жылдай Бакиевдин саясаты да сөз эркиндигине лоялдуу мамиле кылды. Бирок мындай мамиле көпкө созулбады. Курманбек Бакиевдин заманында журналисттерди атып кетмей, бычактап кетүү, куугунтукка алуу бара-бара күчөдү. 2007-жылы «Фергана.ру» маалымат агенттигинин журналисти Алишер Саипов белгисиз адамдардын колунан каза тапса, 2008-жылы «Де-факто» гезитинин түптөөчүлөрү Чолпон Орозобекова менен Жеңишбек Эдигеев катуу кысымга кабылып, журт которууга аргасыз болушкан. Мындан сырткары беделдүү журналисттер Бермет Букашева, Кайрат Биримкулов, Турат Бектенов да куугунтукка кабылышкан. Ал эми 2009-жылы «Репортёр Бишкек» гезитинин кабарчысы Сыргак Абдылдаевди белгисиз адамдар сабап, денесинин 22 жерине бычак сайып кетишсе, көз карандысыз журналист Алмазбек Ташиев милиция кызматкерлери тарабынан ур-токмокко алынып, ооруканада көз жумган.
Экс-президенттин бир тууган иниси Жаныш Бакиевден кысым көргөн “Де-факто” гезитинин жетекчиси Чолпон Орозобекова менен жолдошу Жеңишбек Эдигеев болгон. Алар Жаныш Бакиевдин студент баласы унаасы менен бир кишини сүзүп өлтүргөнүн “Алиби” гезитинен кийин жазып чыгышкан. Сот гезитти 1 миллион сомго айып пулга жыккан эле. Мындай чечимге нааразы болгон редакция ээлери “Бакиевдерге 1 сомдон жардам” саясий акциясын өткөрүшкөн. Көп өтпөй салык системиндеги ыйкы-тыйкылар боюнча иликтөөсү үчүн кайрадан эле Жаныш Бакиевдин каарына кабылышат. Анда бийлик Орозобекованы 5 жылга эркинен ажыратмак болот жана 4 миллион сом айып салат. Ошентип, андагы бийликке багынып бергиси келбеген калемгерлер чет өлкөгө баш калкалап кетишкен.
Ал эми “Пирамида” телеканалынын шеф-редактору болуп турган Турат Бектенов да Курманбек Бакиевдин бийлигин катуу сынга алгандардын бири. 2007-жылдары бийлик анын артынан сая түшүп, басым көрсөткөнүнөн улам бала-бакырасын алып Швейцарияны көздөй жол алган.
“Репортёр Бишкек” гезитинин журналисти Сыргак Абдылдаев бакиевдик бийликтин айыбын ачып, аттуу-баштуу адамдардын өлүмүнүн сырын иликтегени өз керт башына да кыйын күндү салды. Анын денесинин 22 жерине бычак сайып кетишип, бактыга жараша, аман калган. 2009-жылы өлкөдөн чыгып кетип, Швециянын Эстерсунд шаарынан тынчтык тапкан кесиптешибиз Сыргак Абдылдаев менен байланыша албадык.
Бакиев бийлигинин куугунтугуна кириптер болгон оппозициялык «Лица» гезитинин башкы редактору Бермет Букашева өз гезитине макалаларын чыгарып жүргөн Сыргак Абдылдаевди бычактап кетишкенден кийин басым-кысым күч алганда гезитти жаап, АКШдан баш паанек сураганга аргасыз болгон.
Апрель окуясынан кийин бул тармакта эмгектенгендер кадимкидей жеңилдене дем тартып калышкан. Бирок...
«Көнгөн адат калабы?» дегендей, бийлик өкүлдөрү сөз эркиндигине кайырмак таштоону улантууга аракет жасап көрдү. Алгач 2012-жылы өкмөт башчылыкты аркалап турган Өмүрбек Бабанов ЖМКлардын жоопкерчилигин күчөтүү боюнча пикирин ортого салды. Ал мындай аракетин «ар ким өзүнүн жоопкерчилигин билиш керек» деп түшүндүргөн. Андан кийин 2013-жылы КСДП фракциясынан Жогорку Кеңештин депутаты Галина Скрипкина «журналисттердин жоопкерчилигин күчөтөлү» деп Кылмыш-жаза кодексине өзгөртүү киргизүүнү демилгелеп чыгып, жалган маалымат тараткан журналистти эки жылга чейин эркинен ажыратууну сунуштаган. ЖМКлардын кескин сын-пикиринен улам депутат бул мыйзам долбоорун жалпы кароого алып чыкпай калды.
Биздеги тажрыйба көрсөткөндөй, мыйзамдар колунда бийлиги жокторго карата иштейт. Тагыраак айтсак, мыйзам колунда бийлиги барларга каршылашын кулатуучу курал катары колдонулат. Мындай мыйзамды эртеӊ бийликтегилер өздөрү жөнүндө чындыкты жазган ЖМКларга каршы колдонбойт деген кепилдик жок. Сөз эркиндигинин бийлиги барларга дегеле кереги болгон эмес. Сөз эркиндигин чектөөдө биринчи сокку чындыкты жазгандарга тиет. Ал дайыма эле болуп келген көрүнүш.
Өткөн жылдын сентябрь айында «Супер-Инфо» гезитинин SUPER.KG порталына интернет колдонуучу тарабынан жүктөлгөн видео боюнча ИИМдин 10-башкармалыгы «улут аралык кастыкты козутуу, таратууга» айыптап чыккан. ИИМ ал видеону кимдер тартканын, кандай максатта интернетке жүктөлгөнүн иликтебей, алгач жүктөлгөн сайт, улам бөлүшүлүп талкууга алынып жаткан социалдык тармактарды да тескөөгө албай, бир гана SUPER.KG порталын «жооптуу» катары көргөнү түшүнүксүз бойдон калды.
Үстүбүздөгү жылдын февралында «ОшТВ» телеканалына кысым башталганын анын жетекчиси Эрнис Кыязов айтып чыкты. УКМК «ОшТВга» «аймактар аралык жаңжалга чакыруу» беренесинин негизинде кылмыш иши козголгонун маалымдады.

Эрнис Кыязов:«ОшТВны» ЖАБАЛЫ ДЕП ЖАТЫШАТ»
– Бизге тагылган айыпты УКМК «ОшМУнун филология факультетинин илимпоздорунун экспертизасынын бүтүмүнүн негизинде койдук» деп жатышат. УКМК андай кыйын экен, Июнь окуясына чейин «ОшТВнын» мурдагы жетекчилигине да Кадыржан Батыровдун элди, эки улутту бөлүп-жарууга чакырган берүүлөрүнө мүмкүнчүлүк бергени үчүн ушундай экспертиза дайындашпайбы?
Азыр эле (ред. 12-февраль) Маданият, туризм жана маалымат министрлигинин алдындагы Улуттук тарыхый-археологиялык «Сулайман-Тоо» музейинин жетекчилигинен кат келип түштү. Анда «Сулайман-Тоодо жайгашкан телеканалдын антеннасын аймактан алгыла» деп жазылыптыр. Бул жерде иштин чоо-жайы «ОшТВда» же аны жетектеген Эрнис Кыязовду да кысуу эмес, Ош шаарынын мурдагы мэри Мелис Мырзакматовго басым кылуу болуп жатат. Анткени биз шаардык мэрди шайлоо күнү маалыматтарды түз жеткирип жаттык. Бул белгилүү эле болуп турбайбы, жогору жактан буйрук болгон үчүн шылтоо менен «ОшТВны» жабууну көздөп жатышат.

КУУГУНТУККА КАБЫЛГАН ЖУРНАЛИСТТЕР ЭМНЕ ДЕШЕТ?
Шералынын чокоюндай өткөн күндү бийликтин эсине салчу тарыхта калган издердин ээлерине кайрылдык. Дал ушул журналисттер чындык үчүн чыркырап, жаны кылдын учунда турганына карабай артка тартпай иштегенде учурдагы бийлик өкүлдөрү булар менен бир жээкте эле.

Чолпон Орозобекова:
– Биз учурда Швейцариянын Женева шаарында турабыз. Келгенден бери жалаң эле тил үйрөнүү, билим алуу менен алекпиз. Азыр француз, англис тилдеринде эркин сүйлөп, магистратурада окуп жатабыз. Жолдошум Жеңиш Женева университетинде эл аралык укук боюнча магистратурасын кийинки жылы аяктайт. Мен болсо эл аралык саясат боюнча магистратураны былтыр бүтүрүп, дипломду колго алгaм. Учурда эл аралык коопсуздук боюнча адистешип, магистрдик ишимди жазып жатам.
Кыздарыбыз мектепте окушат. Улуу кызым Нурайым Женева консерваториясынан пианино классында билим алууда. Музыкага шыктуу. Буюрса, окуубузду аяктасак, Кыргызстанга барабыз. Бул жактан алган билимибиз менен жакшы иштерди жасайбыз, алган дипломубуз мекенибизге кызмат көрсөтүүдө жардам берет деп ойлойм.


Турат Бектенов:
– Азыр Швейцарияда турам. Француз тилин жакшы билгендиктен, даректүү эки тасма тартууга жардам бердим. Которуу менен да алектенем. Өзүм Бириккен Улуттар Уюмунун Женевадагы кеңсесинин маалымат бөлүмүндө иштейм. Албетте, Кыргызстанга кайтуу ниетибиз бар. Болгону, балдар бул жакта билим алып жатышат. Билим берүү системи башка дегендей, окууну бүтө беришсинчи, дагы көрө жатарбыз.

 



Бермет Букашева:
– Бүгүнкү күндө АКШнын Нью-Йорк шаарында уулум менен жашайм. Кыргызстанда болуп өткөн реалдуу окуяларга негизделген көркөм саясий роман жаздым. Саясий баяндамачы катары жүрөгүм, көздөрүм мекенимде.
Мен өлкөдөн кетерде 2009-жылы Алмазбек Атамбаев «кетпей эле койбойсуңбу, дагы күрөшөлү. Гезитиңе материалдык жардам берейин» деп моралдык колдоо көрсөткөн. Кетпей иштеп жүрө берсем болмок, бирок ошол учурда өлкөдөгү жалпы атмосферадан, саясатта болуп жаткан окуялардан, Бакиевдердин өлкөнү тоноп жаткандарынан кадимкидей стресске кабылып жүрдүм. Мен кеткенден көп өтпөй эле Геннадий Павлюкту өлтүрүштү. Бакиевдер качып кеткенде АКШда сүйүнүп, менден бактылуу киши болгон жок. Тилекке каршы, жаңы бийлик «кайтып кел» деп чакырган жок. Бакиевдердин режими менен согушкан бир да журналистти сыйлап коюшпады.
Саясатчылардын да сөз эркиндигинин өнүгүшүнө кошкон салымы чоң. Бир кездеги оппозиция лидерлеринин кысым көргөн күндөрү боюнча айткан сөздөрүн журналисттер унутушпайт.

20-июль, 2010-жыл. Өткөөл мезгилдин президенти РОЗА ОТУНБАЕВА:
– Биз сөз эркиндигинин негиздерин бекемдөөгө толук чечкиндүүбүз. Бийлик көзөмөлдөп турган ЖМКлар тарабынан катуу жана туташ кысымга дуушар болгонбуз.

 

 


28-июнь, 2012-жыл. Президент АЛМАЗБЕК АТАМБАЕВ:
– Кыргызстандын келечегин эркин басма сөз менен гана элестете алам. Буга чейин басма сөздү ооздуктоолорду көрдүк.

 

 


3-сентябрь, 2008-жыл. ТЕМИР САРИЕВ:
– Бийлик бир катар ЖМКларды жаап жатат. «Де-фактонун» редакторунун жеке өзүнүн өмүрүнө да коркунуч туулууда. Мына, биз эмнеге жетип калдык.

 


 

15-ноябрь, 2009-жыл. ӨМҮРБЕК ТЕКЕБАЕВ:
– Кыргызстандагы авторитаризм вирус сыяктуу жаңы ыкмаларды таап, өзүнө ыңгайсыз журналисттерге катуу басым жасап жатат. Учурда бардык алдыңкы телеканалдар, радио-гезиттер «үй-бүлөнүн» көзөмөлүндө калды.

Гүлмайрам Сабырбекова
politika@super.kg



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  4 
Комментарийлер(7)
17.02.2014. 12:31 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
130
Катталган:
07-09-2013
Соӊку аракети:
13-03-2015 12:09
Жынысы:
Белгисиз
+1
Шералынын чокоюн АШАнын мандайына илип коюу керек эле.Мурда кордук коруп жургон болсо азыр кордук корсотуп жатат.Соз эркиндиги болуу керек журналисттерди куугунтуктабагыла--урматтуу чондор айдын он беши жарык он беши карангы...
17.02.2014. 17:28 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
204
Катталган:
17-01-2014
Соӊку аракети:
07-11-2014 17:03
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Карышкырлар мекени.
0
hakker, Туура. Балгондо да,эки пайын тен.
17.02.2014. 12:46 
Тайпасы:
Тартип бузгандар
Комментарийлердин саны:
110
Катталган:
27-03-2013
Соӊку аракети:
24-03-2014 18:04
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Суперстан!
+1
Ош твны жаап Казино ачып койгула. Кыйраткан болосунар.
17.02.2014. 14:14 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
10
Катталган:
15-01-2014
Соӊку аракети:
11-04-2016 16:49
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Москва
+1
Кыргызстанда акча менен бардык нерсени жасаса болот.Акчага баары сатылат,акча менен каалаган сага жакпаган адамды жок кылсан болот.Акча берсен сот органдары кайра жабыр тарткан адамды куноолуу деп чечим чыгарып берет.Бизде демократия аябай жогорку денгээлде онугуп жатат,кылмыш,талап-тоноо,адам олтуруу,коркутуп уркутуу ж.б учун демократиялуу олко болуп калды.
17.02.2014. 19:25 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
54
Катталган:
26-12-2013
Соӊку аракети:
30-12-2017 16:02
Жынысы:
Белгисиз
0
Акчалары коп мамлекетти жеп тоноп копкон оздорунун адрестерине айтылган чындыкты сын пикирди которо албай журналисттерден кучун чыгарышкан
18.02.2014. 08:47 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
28
Катталган:
14-11-2013
Соӊку аракети:
15-04-2015 18:30
Жынысы:
Белгисиз
0
Оштвыны да ктрды да жаап салгыла ошондо каалагандай урдап жейсинер !!
18.02.2014. 15:32 
Тайпасы:
Кыймылы жок
Комментарийлердин саны:
146
Катталган:
29-10-2013
Соӊку аракети:
02-11-2014 13:28
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Кээ бир оозуна алы жетпеген,журналист соройлорду Мадумаров айтмакчы "колу буттарын жулуп салыш керек"деп,чектен чыккандары толуп кетти,соз эркиндигин бетине жамынып алып ушакчынын созун суйлогондор да кобойду.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23968;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2020 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: