«Жылдын супер ырчы мырзасы»

Жыйынтык

Башка сурамжылоолор


Архив
844   845   846   847   848   849   850   851   852   853   854   855   856   857   858   859   860   861   862   863   864   865   866   867   868   869   870   871   872   873   874   875   876   877   878   879   880   881   882   883   884   885   886   887   888  
792   793   794   795   796   797   798   799   800   801   802   803   804   805   806   807   808   809   810   811   812   813   814   815   816   817   818   819   820   821   822   823   824   825   826   827   828   829   830   831   832   833   834   835   836   837   838   839   840   841   842   843  
740   741   742   743   744   745   746   747   748   749   750   751   752   753   754   755   756   757   758   759   760   761   762   763   764   765   766   767   768   769   770   771   772   773   774   775   776   777   778   779   780   781   782   783   784   785   786   787   788   789   790   791  
687   688   689   690   691   692   693   694   695   696   697   698   699   700   701   702   703   704   705   706   707   708   709   710   711   712   713   714   715   716   717   718   719   720   721   722   723   724   725   726   727   728   729   730   731   732   733   734   735   736   737   738   739  
635   636   637   638   639   640   641   642   643   644   645   646   647   648   649   650   651   652   653   654   655   656   657   658   659   660   661   662   663   664   665   666   667   668   669   670   671   672   673   674   675   676   677   678   679   680   681   682   683   684   685   686  
583   584   585   586   587   588   589   590   591   592   593   594   595   596   597   598   599   600   601   602   603   604   605   606   607   608   609   610   611   612   613   614   615   616   617   618   619   620   621   622   623   624   625   626   627   628   629   630   631   632   633   634  
531   532   533   534   535   536   537   538   539   540   541   542   543   544   545   546   547   548   549   550   551   552   553   554   555   556   557   558   559   560   561   562   563   564   565   566   567   568   569   570   571   572   573   574   575   576   577   578   579   580   581   582  
479   480   481   482   483   484   485   486   487   488   489   490   491   492   493   494   495   496   497   498   499   500   501   502   503   504   505   506   507   508   509   510   511   512   513   514   515   516   517   518   519   520   521   522   523   524   525   526   527   528   529   530  
427   428   429   430   431   432   433   434   435   436   437   438   439   440   441   442   443   444   445   446   447   448   449   450   451   452   453   454   455   456   457   458   459   460   461   462   463   464   465   466   467   468   469   470   471   472   473   474   475   476   477   478  
374   375   376   377   378   379   380   381   382   383   384   385   386   387   388   389   390   391   392   393   394   395   396   397   398   399   400   401   402   403   404   405   406   407   408   409   410   411   412   413   414   415   416   417   418   419   420   421   422   423   424   425   426  
322   323   324   325   326   327   328   329   330   331   332   333   334   335   336   337   338   339   340   341   342   343   344   345   346   347   348   349   350   351   352   353   354   355   356   357   358   359   360   361   362   363   364   365   366   367   368   369   370   371   372   373  
264   265   266   267   268   269   270   271   272   273   274   275   276   277   278   279   280   281   282   283   284   285   286   287   288   289   290   291   292   293   294   295   296   297   298   299   300   301   302   303   304   305   306   307   308   309   310   311   312   313   314   315   316   317   318   319   320   321  
217   218   219   220   221   222   223   224   225   226   227   228   229   230   231   232   233   234   235   236   237   238   239   240   241   242   243   244   245   246   247   248   249   250   251   252   253   254   255   256   257   258   259   260   261   262   263  
176   180   181   182   183   184   185   186   187   188   189   190   191   192   193   194   195   196   197   198   199   200   201   202   203   204   205   206   207   208   209   210   211   212   213   214   215   216  
Популярдуу макалалар

«КУМТӨР».ЭЛДИК ТАЛКУУ

№575 08-ноябрь-14-ноябрь, 2013-ж


Өткөн сандарыбызда алтын өндүрүүчү «Кумтөр» компаниясынын тегерегиндеги жаралган маселелер боюнча анда эмгектенип жаткан катардагы жумушчулардын ойлорун чагылдырган элек. Бул ирет кен иштетүүдө тажрыйба топтоп, ишкананын бөлүм башчылык деңгээлине жеткен кыргыз уулдарын кепке тартып, кендеги жумушчу күчтөрү жана экология боюнча суроолорду ортого салдык. «Папке» талашкан саясатчылар тарабынан айтылып, коомчулукта түшүнбөстүктөрдү жараткан сын-пикир, айыптоолорго карата алардын ойлору төмөндө берилди.

КЕН ИШТЕТҮҮДӨ ЭКОЛОГИЯ ЗЫЯН ТАРТУУДАБЫ?
«Кумтөр» ишканасы Кыргызстандын экологиясына абдан чоң зыян келтирүүдө. Алтын бөлүнүп алынгандан кийинки калдыктар чогултулуп, мөңгүлөргө зыян келтирүүдө. Суулар булганууда» деген сөздөр коомчулукта байма-бай айтылып келет. Ал эми мындай айыптоого ишканадагы адистер эмне дешет? Өз ооздорунан угалы.
КАНЫБЕК КАЗЫБЕКОВ, тоо-кен бөлүмүндөгү кыска мөөнөттүү пландоолордун башчысы:
– Алтынды бөлүп алгандан кийинки калдыктар атайын калдык сактоочу жайларга төгүлөт. Ал эми алтыны бар аралашманы казып алуу үчүн ал жердин үстүнкү, өсүмдүк өсүүчү катмарын өзүнчө алып, башка жерге төгөбүз. Бул кадимки эле топурак. Анын эч кандай зыяндуулугу жок. Айлана-чөйрөнү булгабоо үчүн жыл сайын тоо-кенди иштетүүчү институттар тарабынан долбоор иштелип чыгат. Долбоордо кайсы материалдардын кайсы жерге канча көлөмдө төгүлөрү аныкталып, атайын карта чийилет. Андан соң тийиштүү мамлекеттик органдардын адистери экологиялык, өндүрүштүк-коопсуздук жана жер байлыктарын коргоо боюнча экспертизадан өткөрүшөт. Баары жыйынтыкталып, мамлекеттик органдар уруксат бергенден кийин гана долбоор ишке ашырылат.

 

Экологияны сактоо үчүн түзүлгөн долбоордун негизинде ишке тартылган ортомчу «Фаворит Транс» ишканасынын мастери ТӨЛӨГӨН САРЫНЖИЕВ:
– Кен жайгашкан аймактын өсүмдүк өсүүчү катмарындагы 15-20 сантиметрди түзгөн топурагын казып алып, аны сактоо үчүн кампаларга киргизип жатабыз. Бул аракет кийин кен казуу иштери бүткөндө кен казылып алынган жерлердин жана уулуу калдыктар сакталуучу жайлардын үстүн жабууга жасалууда,- дейт.
Мындайча айтканда, бул иш-аракеттер кен иштетилип бүткөндөн кийин анын аймагындагы экологияны баштагы калыбына келтирүү үчүн жасалууда. Кампадагы топурактар өсүмдүктөрдүн өсүүсүн камсыздап, экологиянын жанданышына шарт түзөт.


 

КАПАРБЕК БАЙДАЛИЕВ, улук инженер-эколог:
– Кен иштетилгенден тарта бул жакта экология бөлүмү иштеп келатат. Суунун сапатын жана аны көзөмөлдөөчү биздин бөлүмдүн лабораториясы Америка, Япония, Канада жана Орусия сыяктуу өлкөлөрдөн алынып келинген заманбап үлгүдөгү аспаптар менен жабдылган. Кумтөрдөн агып жаткан ар бир суунун белгилүү чекиттерине көзөмөлдөөчү аспаптар орнотулган. Мөңгүдөн башталган Лысый суусун мисалга алсак, анын башында, ортосунда жана Кумтөр дарыясына куюучу жерлеринде көзөмөлдөөчү аспаптар бар. Булардын ар биринен күн сайын үлгүлөр алынып, биздин лабораториядан жана Кара-Балтадагы «Алекс Стюарт» лабораториясынан текшерилип турат. Мындан сырткары ыкчам аракеттеги лабораториябыз бар. Кен жайгашкан жерден агып чыккан суулар аймактан 4 чакырым алыстыкта жайгашкан сууларга куйган жеринен да үлгүлөр алынат.
Биз мамлекеттик экологияны коргоо боюнча тиешелүү органдардын берген нормаларын сактоо менен иш жүргүзөбүз. Жүргүзүлгөн анализдердин баары журналга катталып, текшерүүгө келген бардык органдардан жашырбай, ачык көрсөтөбүз.

– Эгер көрсөткүчтөр чектен ашып, коркунуч жаралса, кандай аракет көрөсүздөр? Ушундай учурлар болду беле?
– Эгер кооптуу учур катталса, дароо аны жоюуга бардык чараларды көрөбүз. Суулардын башын бууп, көлмөлөргө топтоп, жөнгө салуу иши жүргүзүлөт. Мисалы, өткөндө мамлекеттик комиссия тарабынан бир аз көрсөтмөлөр болду. Анын негизинде Кичи Сары-Төр дарыясынын суусун буудук. Биздеги сууларды тазалоо иштери төрт стадиядан турат. Ар бир стадиядан үлгүлөр алынып, бири-бирине салыштырылат. Мунун баары суунун айлана-чөйрөгө коё берилишинен мурда жасалат.

АЛМАЗ БАРЫКТАБАСОВ, техникалык тейлөө бөлүмүнүн башчысы:
– Суу маселеси боюнча айтсак, биздин бөлүм дагы суулардын булганбашына көп чараларды көрөт. Мында техникалар көп иштегенден кийин аларды оңдоо учурунда же иш учурунда майлардын, таштандылардын сууга төгүлбөшүнө көңүл бурабыз.

 

 


 

Айлана-чөйрөнү коргоо боюнча жүргүзүлүп жаткан иштерге тартылган Балыкчы шаарында жайгашкан «АБТ» ишканасы кен казылып жаткан аймактагы таштандылар боюнча иш алып барат. Аталган ишкананын кызматкери АЙБЕК ШАМБЕТОВДУН айтымында, алардын ишканасында 100гө жакын кыргызстандыктар эмгектенип, алар таштандыларды сорттоп, темирин өзүнчө, жыгачын өзүнчө, желимдерди өзүнчө бөлүшөт. Мындай ыкма айлананы таза сактоого өбөлгө болот. Тазалык боюнча мындай ишкананы көрбөгөндүгүн айткан Айбек мырза Бишкектин чет жакасындагы таштанды төгүүчү жай менен бул жайдагы таштанды таштоочу жайды мисалга келтирди.
Бишкектеги таштанды жайында эмне гана жок? Баары аралаш төгүлөт. Мына ошондой жерден анча алыс эмес аралыкта жарандарыбыз үй салып отурукташып, жаңы конуш да пайда болду. Бул ошол жактагы тургундардын ар кандай ооруларга чалдыгуусуна жол ачууда. Бул эки таштанды жайларын салыштырсак, айырмасы асман менен жердей экенин айтууга болот.

«КУМТӨРДӨ» ЭМНЕГЕ ЧЕТ ӨЛКӨЛҮКТӨР ЭМГЕКТЕНИШЕТ?
«Өзүбүздүн жарандар турганда чет өлкөлүк жумушчулардын эмне кереги бар? Биз өзүбүз деле иштесек болот эле да» деген сын-пикирлерге жооп издеп, ишканадагы кадрдык бөлүмдүн башчысы Нурбек Төлөбаевге кайрылдык
.
НУРБЕК ТӨЛӨБАЕВ, кадрдык бөлүмдүн башчысы:
– Ооба, бизде чет элдиктер эмгектенишет. Бирок алардын саны бүгүнкү күндө 98 кишини, ал эми кыргызстандык жумушчулардын саны 3000дей кишини түзөт. Алардын 70 пайызы Ысык-Көлдүн тургундары болсо, 30 пайызы өлкөбүздүн башка аймактарынан болот. Өзүңөр билгендей, «Кумтөр» дүйнө жүзүндөгү эң татаал шарттагы чоң өндүрүштөрдүн катарына кирет. Ошондуктан биздин жумушчуларды жаңы техникаларга үйрөтүп, тажрыйба алмашууда сөзсүз түрдө чет элдик адистер керек болот. Кыргызстанда деле мыкты адистер бар. Бирок мындай эл аралык чоң өндүрүштү биргелешип иштетүү зарыл.
Жумушка тиешелүү билими, тажрыйбасы бар адистер алынат. Себеби бул жакта өндүрүш өтө татаал. Бир кичинекей ката болсо эле жалпы өндүрүшкө жана коопсуздукка түздөн-түз коркунуч алып келет. Бул жакка келгенден кийин да атайын курстардан окутуп, кошумча билим беребиз. Ал эми билим деңгээлин жогорулатам дегендерге жардам берип, тажрыйба топтоого шарт түзүлгөн. Жумушка алуу боюнча да ар кандай сөздөр болушу мүмкүн. Бирок биз баарын ачык, так жүргүзөбүз.

Чет элдик адистердин өндүрүштө өтө зарыл экенине кошулуп, сөз учугун улаган техникалык тейлөө бөлүмүнүн башчысы АЛМАЗ БАРЫКТАБАСОВ бир нече мисалдар менен бул суроого оюн төмөнкүчө билдирет:
– Биздин бөлүм айдоочулардын коопсуздугун жана техникалардын дайыма иштеп туруусун камсыздайт. Бөлүмгө караштуу 200гө жакын оор техника бар. Акыркы 3-4 жылда алардын 100гө жакыны жаңыланды, себеби ага чейин колдонулган техникалар эскирди. Эскиргенден кийин алардын чыгымдары көбөйүп, коопсуздук жагы да төмөндөп, пайдасы азаят.
Жаңы техникалар Япония, Америка жана Германиядан келди. Бул техниканын айырмасы, коопсуздук жагы жакшы каралган жана жүк ташуу мүмкүнчүлүктөрү жогору. Баары автоматташтырылган системде иштегендиктен, айдоочуга да жеңилдик алып келет. Биздин өлкөдө мындай техникалар жок болгондуктан, аны башкарууну билген адистерибиз жок. Бирок буга карабай «чет элдик адистердин эмне кереги бар, өзүбүз деле оңдойт элек» дешүүдө. Ал эми жаңы техникаларды өндүргөн ишканада иштеген ошол эле чет элдик адистер өзүлөрү жылдап окуп, практикадан өтүшөт. Ошол себептен биздин жумушчуларды окутуп-үйрөтүү үчүн чет элдик адистерди тартып жатабыз. Мындай аракет өзүбүздүн адистердин келечегине чоң таасирин тийгизет. Себеби бизде жок техникаларды өздөштүрүп, кийин башка кен чыгаруучу жайларды иштеткенге же башка өлкөлөрдөгү кен ишканаларына жумушка орношконго өтө чоң жардамы тиет.
Тажрыйба алмашуу төмөн болгондо эмнеге алып келерин өз көзүм менен көрдүм. Мисал катары Казакстандагы «КазакМыс» компаниясында болгон жагдайды айтайын. Аларда биздегидей техника бар экен. Бирок ошол тетиктердин жетишсиздиги, пландоо иштеринин начардыгы, тажрыйбалуу адистердин жоктугунан ал техникалары ишке кирбей турду. Эми гана чет элден адистерди алып келип, аракет кыла башташты.

Ушундай эле ойду Алтын бөлүп алуу фабрикасынын башчысы РУСЛАН РЫСКУЛОВ да карманат. Жогорудагы кесиптештеринин сөзүн кубаттап, бизде жок нерселерди өздөштүрүүгө өзүбүздүн күчүбүз жетпестигин билдирген РУСЛАН мырза сөзүн төмөнкүчө улады:
– Нурбек менен Алмаз айткан сөздөргө кошумчалап кетейин. Жакында Алтын бөлүп алуучу фабрикага жаңы жабдыктарды алганы турабыз. Мунун баары чет мамлекеттен келгендиктен, аларды ишке киргизип, биздин балдарга үйрөтүү үчүн чет элдик адистерди чакырганга мажбурбуз. Анткени ал жабдыктар бизде чыкпайт. Союз тарагандан кийин адистерибиз да жок болду, биздин деңгээл да төмөн түшүп кетти. Бирок чет элден тажрыйба, билим алып, ошол деңгээлди кайрадан көтөрүп жатабыз. Бул бизге пайда, эч кандай зыян тартпайбыз. Мындан эч качан коркуп качпашыбыз керек.


 

НАЗАР ШЫЙЫТОВ, тоо-кен бөлүмүндөгү нөөмөт башчы:
– Алмаз кесиптешим айткандай, чет өлкөдөн келген техникаларды учурда кыргыз жигиттери өздөштүрүп, иштетип, айдап жатышат. Айдоочулардын 100 пайызы Кыргызстандын жарандары. Биздин бөлүмдө 750 киши иштейт.

 

 


 

СӨЗ СОҢУНДА...
Казуу иштери жүргөн жерде экологияга, албетте, зыян келет. Мисалы, үй салсак, жерди казып пайдубалын тургузабыз. Бул да табияттын кайсы бир бөлүкчөсүн бузат. Кандай гана иштер жүрбөсүн, жаратылыш жабыр тартат. Бирок аны калыбына келтирүүгө болот. Ал үчүн жердин үстүнкү, өсүмдүк өсүүчү катмарын жыйнап алып, иш бүткөндө кайра баштагы калыбындагыдай кылып жазып чыгып, өсүмдүктөрдүн өсүүсүнө кам көрүү керек.
«Кумтөр» ишканасы бул эрежени аткаруу үчүн жыл сайын долбоор иштеп чыгып, аны тиешелүү мамлекеттик органдардын экспертизасынан өткөрүп, уруксат алгандан кийин бардык эл аралык нормалардын чегинде айлана-чөйрөгө зыян келбегидей шартта ишке ашырып келет.
Алтындын жер үстүндө ачык жатпасы баарыбызга белгилүү. Аны казып алуу керек. Эгер «экология бузулат» деп отура берсек, алтынды кантип өндүрөбүз? Бул жагынан алганда, «экология бузулат» десек, анда үй тургузбай эле чатырларда баш калкалап жашайлы. «Улуу сөздө уят жок» дейт, даараткана деле казбай коёлу. Анткени даараткана салууда жердин кыртышы бузулат. Ошон үчүн тамак да жебей ачка жүрөлү. «Абаны булгайт» деп автоунаанын ордуна ат минели, велосипед тебели. Дүйнө алдыга умтулуп жаткан заманда алтынды казсак, баары талкаланат деп артка кетелиби?
Эгер кен казууга каршы чыксак, анда мамлекеттик казынаны кайсы ишканалар толтурат? Бюджеттин көзүн караган медиктердин, мугалимдердин, милиция кызматкерлеринин, балдардын жөлөкпулун жана пенсияларды төлөгөнгө ким каражат бөлөт? Бул ишкана мамлекеттик казынага жылына
7 миллиард сомдон ашуун каражат алып келерин өкмөт башчы белгилеп өттү. Эгер бул каражат мамлекеттик казынага түшпөй калса, жогоруда атап өткөн кесиптеги жарандарыбыздын тагдыры эмне болот? Мына ушундай, замандаш. Экономикалык багыттагы ишкананы саясатташтыруунун арты эмнеге алып келери айтпаса да белгилүү.

Кубаныч Сыдыков



"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.

Рейтинг: Рейтинг  2 
Комментарийлер(1)
11.11.2013. 18:37 
Тайпасы:
Жаран
Комментарийлердин саны:
100
Катталган:
03-06-2010
Соӊку аракети:
05-04-2019 20:51
Жынысы:
Белгисиз
Калаасы:
Бишкек
0
Кумтор. Чет элдик мыкты адистерди тартуу,тажрыйба алмашуу бул созсуз керек. Чынгызхан дагы улутуна карабай окумуштууларды озуно тарткан. Ал эми саясат жагынан айта турган болсом,азыркы парламент кабыл алган 67%пайыздык жакшы. Эгерде эле биздин парламент жана окмот ушул женишине жете турган болсо,анда олкобуздогу эн жакшы жыйынтык болоор эле.
1
Комментарий калтыруу үчүн өз ысымыңыз менен кириңиз же каттоодон өтүңүз.
 
Бөлүмдүн статистикасы
соңку 15 мүнөт ичинде 0 колдонуучу (Катталган: 0, коноктор: 0) бул макаланы окуду:

Макалалардын саны:
23199;
 
Маалымат-маанайшат порталы
2006-2019 © SUPER.KG
Кыргыз Республикасы, Бишкек шаары,
Жибек Жолу проспектиси 381
"Супер-Инфо" гезитинин материалдары жеке колдонууда гана уруксат.
Жалпыга таратуу "Супер-Инфо" гезитинин редакциясынын жазуу түрүндөгү уруксаты менен гана болушу мүмкүн.
Рейтинг@Mail.ru
Биз социалдык тармактарда: